Đầu sông Cồn Tròn ngày nay - Ảnh: V.T.Q.
Theo một số tài liệu, đúng như cách gọi dân gian, Đồng bằng sông Cửu Long còn được gọi là đất "chín rồng". "Cửu" là chín, "Long" là rồng.
Tên gọi này gắn với hình ảnh dòng Mekong đổ vào Việt Nam chia làm hai nhánh là sông Tiền và sông Hậu.
Sông Tiền chia làm sáu cửa đổ ra biển gồm cửa Tiểu, cửa Đại, Ba Lai, Hàm Luông, Cung Hầu và Cổ Chiên. Sông Hậu đổ ra biển qua ba cửa là Định An, Bassac (Ba Thắc) và Trần Đề.
Chín cửa sông vươn ra biển uốn lượn nên được ví như chín con rồng. Vậy ngày nay vùng đất này còn mấy "rồng"?
Hiện nếu tính các cửa sông còn thực sự thông ra biển thì thường được xác định là bảy cửa - tức có thể gọi vui là "Thất Long".
Tên "Cửu Long" vẫn còn nguyên, nhưng chín cửa sông trong lịch sử thì thực tế chỉ còn bảy cửa thông ra biển.
Theo PGS.TS Lê Anh Tuấn, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu, Đại học Cần Thơ, hai cửa đã thay đổi là cửa Bassac (Ba Thắc) ở khu vực Cù Lao Dung (nay thuộc TP Cần Thơ) đã bị phù sa bồi lấp do biến đổi tự nhiên.
PGS.TS Lê Anh Tuấn chia sẻ hiện dấu vết cửa Ba Thắc vẫn còn, nhưng chỉ là một con rạch nhỏ. Quá trình bồi lắng của thiên nhiên diễn ra từ từ, không "cắt nhanh" như cửa Ba Lai.
Diện tích Cù Lao Dung ngày càng mở rộng, lấn vào nhánh Bassac. Theo quy luật diễn biến địa hình lòng sông, có hiện tượng bào mòn ở đầu cồn và bồi lắng ở cuối cồn. Đó là kết quả của quá trình tương tác giữa dòng chảy của nước và cấu trúc của bãi bồi.
Còn ông Võ Thanh Quang, nguyên Bí thư Huyện ủy Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng (cũ) cũng cho hay cửa sông Bassac khởi nguồn từ khu vực Cồn Cát, thuộc huyện Cù Lao Dung cũ, nằm giữa hai cửa sông lớn là Định An và Trần Đề. Tuy nhiên, con sông này đã biến mất trong các bản đồ được vẽ gần đây.
Ngày nay do phù sa bồi lấp, sông Bassac chỉ còn là con sông nhỏ với tên là sông Cồn Tròn, khởi thủy từ Cồn Cát chảy qua Cồn Chén - Vàm Ông Tam - Xóm Ngát - Ông Gia - Rạch Bàn Một - Rạch Tráng, đổ ra cửa Trần Đề với một bên là Cồn Tròn và một bên là Cồn Nổi.
Trong khi cửa Ba Lai ở Bến Tre (nay là tỉnh Vĩnh Long) thì khác. Không phải tự nhiên mất hẳn mà dòng ra biển đã bị hệ thống cống đập Ba Lai ngăn lại để kiểm soát mặn, khi cần vẫn có thể xả nước ra cửa biển.
Dự báo đỉnh lũ Đồng bằng sông Cửu Long sẽ xuất hiện vào nửa đầu tháng 10Ngày 4-9, theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, mực nước đầu nguồn sông Cửu Long trong 5 ngày tới giảm. Đỉnh lũ năm tại khu vực đầu nguồn xuất hiện vào nửa đầu tháng 10.