Trong bối cảnh đó, hơn 3.000 đại biểu là các nhà hoạch định chính sách, giới doanh nghiệp và nhà đầu tư đã quy tụ tại hội nghị Sáng kiến kinh doanh toàn cầu châu Phi (GABI) để tìm lời giải cho bài toán phát triển kinh tế bền vững của châu lục.
Từng chỉ được biết đến chủ yếu bởi xung đột, đói nghèo và hạn hán, châu Phi ngày nay đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, ghi nhiều dấu ấn đậm nét trên bản đồ kinh tế và địa chính trị toàn cầu.
Phát biểu tại hội nghị GABI năm 2026 với chủ đề “Thúc đẩy kinh doanh, mở rộng quy mô nền kinh tế, định hình tương lai”, Chủ tịch Ủy ban Liên minh châu Phi (AU) Mahmoud Ali Youssouf nhấn mạnh về những tiềm năng phát triển to lớn của Lục địa Đen.
Theo đó, không chỉ sở hữu lực lượng lao động trẻ cùng thị trường khoảng 1,5 tỷ dân, châu Phi còn nắm giữ tiềm năng phát triển năng lượng sạch dồi dào, tài nguyên thiên nhiên phong phú, nhất là khoáng sản chiến lược phục vụ nhu cầu chuyển đổi năng lượng và công nghiệp công nghệ cao.
Những lợi thế nêu trên tạo nền tảng quan trọng để nền kinh tế châu Phi bứt tốc. Thậm chí, theo nhiều chuyên gia, khu vực này có thể vươn lên trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế thế giới.
Tuy nhiên, thời gian qua, Lục địa Đen chưa thể thoát khỏi “những căn bệnh trầm kha” cản trở con đường phát triển. Làm thế nào để “mở khóa” những tiềm năng sẵn có vẫn là câu hỏi thường trực, khiến các nhà lãnh đạo khu vực trăn trở. Bảo đảm an ninh là thách thức hàng đầu.
Chủ tịch Ủy ban AU Mahmoud Ali Youssouf nhấn mạnh, hòa bình và ổn định là những điều kiện tiên quyết để phát triển. Tuy nhiên, bất chấp quyết tâm của các nước và tổ chức quốc tế, nỗ lực “tắt tiếng súng” trên toàn khu vực vẫn chưa thu được kết quả như mong muốn.
Các cuộc xung đột liên tiếp bùng phát, từ khu vực Sahel, Libya, Sudan, Nam Sudan, Somalia đến Cộng hòa Dân chủ Congo, khiến Lục địa Đen tiếp tục là “điểm nóng” về an ninh.
Ngoài ra, bất ổn chính trị, gánh nặng nợ công, đói nghèo, nạn di cư cũng là những bài toán khó chưa tìm được lời giải. Bên cạnh những vấn đề nội tại, hàng loạt biến chuyển khôn lường của tình hình quốc tế trong thời gian qua cũng đặt ra nhiều thách thức.
Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) cảnh báo, đà tăng trưởng kinh tế của Lục địa Đen đang chịu sức ép từ cuộc khủng hoảng tại Trung Đông.
Theo đó, căng thẳng địa chính trị và tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng do xung đột khiến giá nhiên liệu, phân bón, lương thực và các mặt hàng thiết yếu tăng cao, làm xáo trộn các nền kinh tế trong khu vực, vốn phụ thuộc nhiều vào hàng hóa nhập khẩu từ bên ngoài.
AfDB nhận định, nếu căng thẳng tại Trung Đông kéo dài, châu Phi có thể phải đối mặt cú sốc kinh tế nghiêm trọng hơn.
Dù còn nhiều thách thức nhưng châu Phi đang đứng trước cơ hội mở ra quỹ đạo tăng trưởng mới. Quỹ đạo đó trước hết được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua việc triển khai Hiệp định Thương mại tự do châu Phi (AfCFTA).
Theo các nghiên cứu, việc đẩy nhanh thực thi thỏa thuận thương mại lịch sử này sẽ giúp khai mở thị trường trị giá 3.400 tỷ USD.
Trong bối cảnh các nước châu Phi đối mặt tình trạng biến động chưa từng có trên thị trường thương mại toàn cầu, AfCFTA có thể trở thành động lực then chốt thúc đẩy hội nhập kinh tế, nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài, đồng thời hỗ trợ tăng trưởng dài hạn.
Ngoài ra, để khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, châu Phi đang đẩy mạnh chuyển dịch từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến nội địa nhằm gia tăng giá trị kinh tế và thúc đẩy công nghiệp hóa.
Theo AfDB, với việc sở hữu khoảng 30% trữ lượng khoáng sản chiến lược trên thế giới, Lục địa Đen nắm trong tay lợi thế lớn để thúc đẩy công nghiệp hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, phần lớn khoáng sản khai thác tại châu lục này được xuất khẩu dưới dạng thô.
Giới chuyên gia cho rằng, chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang phát triển các chuỗi giá trị, chế biến và sản xuất nội địa là bước đi cần thiết để châu Phi tạo thêm việc làm, cải thiện cơ sở hạ tầng, củng cố thương mại khu vực và nâng cao vị thế kinh tế trên thị trường toàn cầu.
Châu Phi đang nỗ lực định hình tương lai phát triển mới. Dù cánh cửa cơ hội đã được mở ra, song nhiều thách thức vẫn còn tồn tại.
Đây là thời điểm then chốt để các nước trong khu vực tăng tốc, giúp quyết tâm và cam kết trở thành hành động cụ thể, cùng nhau xây dựng một châu Phi phát triển bền vững, mang lại cuộc sống ổn định và thịnh vượng cho người dân.
NGUYỄN HÀ