Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 27/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).
Thảo luận tại hội trường về dự án Luật này, các đại biểu tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự; thống nhất với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.
Mở rộng tiêu chuẩn tuyển chọn Điều tra viên
Quan tâm về cách tổ chức bộ máy cơ quan điều tra như dự thảo Luật đang đề xuất, đại biểu Nguyễn Phương Thủy - Đoàn Đại biểu quốc hội thành phố Hà Nội đi sâu phân tích làm thế nào để tăng cường tính chuyên nghiệp của đội ngũ Điều tra viên, nhất là trong việc bố trí cán bộ thực hiện hoạt động điều tra tại cơ quan cấp xã.
Đại biểu cho biết, theo Điều 19 của Nghị định số 184/2025/NĐ-CP, công an xã, phường, đặc khu chính quy được xác định là lực lượng nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.
Do đó, Trưởng Công an cấp xã, Phó Trưởng Công an cấp xã đang phải đảm nhận rất nhiều nhiệm vụ về bảo đảm an ninh, trật tự quản lý địa bàn, phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm, xây dựng lực lượng, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ của công an ở cấp cơ sở. Có thể thấy, vị trí Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã có những yêu cầu rất cao về năng lực quản lý, chỉ huy, tổ chức lực lượng và xử lý toàn diện các vấn đề phát sinh trên địa bàn.
“Trong khi đó, hoạt động điều tra hình sự đòi hỏi sự tập trung chuyên sâu vào việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ, làm rõ tình tiết vụ án và tuân thủ chặt chẽ trình tự thủ tục tố tụng. Vì vậy, cần bố trí người có đủ năng lực, kinh nghiệm và điều kiện tập trung thực hiện nhiệm vụ, tránh để việc phải kiêm nhiệm quá nhiều công việc ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án,” đại biểu Nguyễn Phương Thủy nêu quan điểm.
Đại biểu Nguyễn Phương Thủy cho rằng việc phân công điều tra viên cần căn cứ vào ngạch, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và yêu cầu cụ thể của từng vụ án, bất kể đó là điều tra viên tại Cơ quan cảnh sát điều tra cấp tỉnh hay bố trí tại công an cấp xã. Đây là cơ sở để phát huy tính chuyên nghiệp, đồng thời bảo đảm việc sử dụng cán bộ phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Đại biểu Phạm Văn Hòa - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp bày tỏ đồng tình với quy định tại Điều 39 của dự thảo Luật và việc giao nhiệm vụ cho Thủ trưởng Cơ quan điều tra của tỉnh phân công một số nhiệm vụ (ngoài nhiệm vụ trong dự thảo Luật) có quy định: Cơ quan điều tra của Công an tỉnh có thể phân công tiến hành tố tụng để giải quyết nguồn tin tố giác tội phạm hoặc khởi tố, điều tra những tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng trong thời gian có tính chất đơn giản và đặc biệt là những địa bàn liên quan với nhau cũng như những chứng cứ cụ thể, rõ ràng trong việc xảy ra trên địa bàn thì giao trách nhiệm cho Cơ quan điều tra.
Đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng việc giao thẩm quyền điều tra ban đầu, giải quyết nguồn tin về tội phạm cho Trưởng/Phó Công an xã kiêm Điều tra viên là "hợp tình, hợp lý" và phù hợp với thực tế hiện nay.
Theo đại biểu Hòa, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn công tác đấu tranh phòng chống tội phạm ở cơ sở, địa bàn cấp xã cách xa cấp tỉnh (có nơi cách cả trăm cây số) và hiện nay tỉnh chỉ có mỗi Cơ quan điều tra. Nếu có tin báo tội phạm hay vụ việc ít nghiêm trọng, nghiêm trọng mà cứ đợi lực lượng cấp tỉnh xuống thì sự việc đã trôi qua, không đảm bảo tính kịp thời.
Đề cập về tiêu chuẩn của Điều tra viên, đại biểu Phạm Văn Hòa bày tỏ đồng tình và đánh giá cao Bộ Công an đã tiếp thu, mở rộng tiêu chuẩn tuyển chọn Điều tra viên. Đại biểu cho rằng, ngoài các trường đại học thuộc khối ngành an ninh, cảnh sát và luật, việc mở rộng thêm các chuyên ngành đại học khác đáp ứng yêu cầu thực tế tuyển dụng của Bộ Công an là rất phù hợp. Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn về quy định “thời gian làm công tác pháp luật,” về định mức thời gian cụ thể cho tiêu chuẩn này vì dự thảo hiện chưa làm rõ “thời gian làm công tác pháp luật” là bao lâu.
“Nếu đã quy định tiêu chuẩn là có thời gian làm công tác pháp luật thì bắt buộc phải ấn định rõ ràng mốc thời gian cụ thể, tránh quy định chung chung. Còn nếu không có thời gian cụ thể thì không nên đưa vào tiêu chuẩn, bởi nếu chỉ làm vài ngày, mười ngày hay một tháng cũng được tính là đã làm công tác pháp luật thì rất khó để đánh giá và chuẩn hóa,” đại biểu Phạm Văn Hòa nêu quan điểm. Vì vậy, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng để điều chỉnh quy định này cho chặt chẽ và phù hợp hơn trong thực tiễn.
Quy định rõ quy trình tiếp cận thông tin
Góp ý về tăng cường hướng dẫn hoạt động giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động điều tra hình sự (Điều 11), đại biểu Hà Đức Minh - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai cho biết, Điều 11 dự thảo Luật đã ghi nhận nguyên tắc quyền giám sát của cơ quan dân cử, đại biểu dân cử và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với hoạt động điều tra hình sự. Tuy nhiên, để khắc phục tình trạng quy định còn mang tính hình thức do vướng rào cản về "bí mật điều tra," đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung cơ chế hoặc giao các cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về phạm vi, mức độ, thời điểm và quy trình tiếp cận thông tin, hồ sơ vụ án đối với các cơ quan dân cử, nhất là liên quan đến vụ án nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng.
Điều tra hình sự là lĩnh vực đặc thù đòi hỏi tính bảo mật cao. Do thiếu các quy định định lượng rõ ràng về "ranh giới tiếp cận thông tin," khi các Đoàn giám sát của cơ quan dân cử tiến hành giám sát việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo ở địa phương, cơ quan điều tra thường gặp khó khăn hoặc từ chối cung cấp tài liệu vì lý do bảo mật nghiệp vụ,” đại biểu phân tích.
Do đó, đại biểu Hà Đức Minh cho rằng, việc quy định rõ quy trình tiếp cận thông tin sẽ vừa bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát thực chất của Nhân dân thông qua các cơ quan dân cử theo đúng đường lối của Đảng về phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Tại Phiên họp, thay mặt Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an nêu rõ: “Tại phiên thảo luận Tổ vào ngày 19/10, đã có nhiều lượt ý kiến đại biểu Quốc hội tham gia đóng góp vào dự thảo Luật. Cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã có Báo cáo tiếp thu, giải trình ban đầu gửi các đại biểu Quốc hội. Tại phiên thảo luận tại hội trường hôm nay, ý kiến phát biểu cũng cơ bản đồng tình với những tiếp thu, giải trình của Cơ quan chủ trì soạn thảo.”
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết ngay sau phiên thảo luận ở hội trường, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, nghiên cứu tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật, báo cáo Chính phủ chỉnh lý, hoàn thiện và trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp này.
Kết luận Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, với tinh thần khẩn trương, đông đảo các đại biểu đã tham gia thảo luận tại Tổ và tại hội trường về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) với nhiều ý kiến rất đầy đủ, sâu sắc. Bộ trưởng Bộ Công an đã có tiếp thu giải trình và sẽ tiếp tục nghiên cứu, phối hợp với Cơ quan chủ trì thẩm tra và các cơ quan có liên quan để hoàn thiện dự thảo Luật với chất lượng cao nhất./.
(Vietnam+)