Bức tranh văn hóa sinh động, đa màu sắc
Nhắc tới biển, đảo là phải nhắc đến sức quyến rũ của những bảng màu nhiệt đới rực rỡ nơi biển xanh - cát trắng - nắng vàng đang làm nên những thiên đường nghỉ dưỡng trải đều từ bắc tới nam. Những bãi tắm tuyệt đẹp như Trà Cổ - Sầm Sơn - Cửa Lò - Mũi Né - Long Hải - Vũng Tàu sánh cùng những đảo đá gọi mời khám phá như Bạch Long Vỹ - Cô Tô - Phú Quý - Lý Sơn và những vịnh biển nức tiếng như Xuân Đài - Lăng Cô - Hạ Long - Lan Hạ - Nha Trang…
Mới đây, Cẩm nang bãi biển toàn cầu thường niên Corona Beach 100 năm 2026 vừa vinh danh cái tên Soi Sim (Quảng Ninh) nhờ vẻ đẹp ấn tượng, giá trị sinh thái nổi bật và phát triển du lịch theo hướng bền vững. Cẩm nang du lịch uy tín hàng đầu Lonely Planet gọi tên từ Nha Trang - bãi biển thành phố đẹp nhất đến Mũi Né -
bãi biển tốt nhất để lướt ván, từ Phú Quốc - bãi biển đẹp nhất để đi tham quan các đảo đến Mỹ Khê - bãi biển lý tưởng nhất để ngắm nhìn mọi người.
Không phải ngẫu nhiên mà Đà Nẵng lọt Top 6 bãi tắm quyến rũ nhất hành tinh do Forbes bình chọn, Phú Quốc nằm trong danh sách những hòn đảo có sức hút nhất của tạp chí Time. Rồi vị trí cao nhất trong nhiều hạng mục giải thưởng của World Travel Awards khu vực châu Á và thế giới dành tặng Côn Đảo - Hạ Long - Cát Bà… Có thể nói, món quà biển, đảo mà thiên nhiên hào phóng ban tặng đã giúp định vị Việt Nam như một điểm đến nghỉ dưỡng-khám phá hấp dẫn bậc nhất khu vực.
Nhưng không chỉ có vậy, biển đảo Việt Nam còn ôm chứa nguồn tài nguyên nhân văn đậm đặc sắc màu bản địa vô cùng phong phú, đa dạng. Đó chính là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra, được tích lũy và vun bồi qua quá trình hoạt động thực tiễn của cộng đồng cư dân ven biển và hải đảo trong sự tiếp xúc, cộng sinh nghìn đời cùng đại dương bao la. Để rồi từ đó trở thành những phương tiện đánh bắt - công trình kiến trúc cùng những kỹ năng - kiến thức - kinh nghiệm đi biển, những hệ thống tín ngưỡng - truyền thuyết - lễ hội…
Những “hạt vàng” di sản vật thể hội tụ về đây từ thời tiền sử, với các di chỉ thuộc nhiều nền văn hóa Bàu Tró - Sa Huỳnh - Hạ Long... Những thương cảng cổ thời kỳ trung đại như Vân Đồn (Quảng Ninh) - Thanh Hà (Huế) - Hội An (Đà Nẵng) - Nước Mặn (Gia Lai)…Những làng chài, vạn chài truyền thống nối nhau rải khắp bắc-trung-nam. Những thành lũy phi lao - đước - bần - sú - vẹt căng mình chắn sóng cùng dấu ấn quai đê - lấn biển - khẩn hoang - mở cõi của cha ông thuở trước. Những sách sử - châu bản - mộc bản - hải đồ được cẩn trọng lưu giữ nhằm khẳng định chủ quyền quốc gia. Những sản vật biển bước lên bàn ăn như những tinh hoa ẩm thực, rồi đi vào đời sống với nghệ thuật chế tác mỹ nghệ in đậm dấu ấn tài khéo của người Việt. Những công trình tâm linh thờ phụng người có công đánh giặc, gìn giữ - khai khẩn biển đảo quê hương theo dòng lịch sử như trận địa bãi cọc trên sông Bạch Đằng (Hải Phòng), đền thờ Trần Khánh Dư (Quảng Ninh), đền thờ Nguyễn Trung Trực (An Giang). Những di tích lịch sử gắn với đường Hồ Chí Minh trên biển cùng những đoàn tàu không số…
Ở mảng di sản văn hóa phi vật thể, biển, đảo quê hương lưu giữ từ kho tàng văn học dân gian, truyền thống nghề biển đến thực hành phong tục - tín ngưỡng truyền thống - nghệ thuật trình diễn và đặc biệt là qua 195 lễ hội dân gian gắn với tín ngưỡng thờ cúng thần biển - tổ nghề hàm chứa những giá trị văn hóa bản địa độc đáo. Trong khoảng hơn 100 lễ hội tiêu biểu ở Việt Nam thì có 35 lễ hội thuộc vùng ven biển.
Không dừng lại ở việc tạo dựng một cách sinh động bức tranh văn hóa Việt, tái hiện một cách cụ thể những thăng trầm biến thiên của lịch sử dân tộc và thể hiện sâu sắc tri thức biển, đảo cùng chiều sâu tâm hồn của người Việt, kho tàng di sản văn hóa biển, đảo còn góp phần không nhỏ định hình hệ giá trị văn hóa Việt Nam.
Hướng tới mạnh, giàu, phát triển bền vững từ biển
Tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đưa biển trở thành không gian phát triển chiến lược, động lực tăng trưởng nhanh và bền vững trong định hướng phát triển biển giai đoạn mới. Đề cập Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về “Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh”, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị khẳng định Việt Nam là quốc gia biển có vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng, có vùng biển rộng hơn 1 triệu km², gấp khoảng ba lần diện tích đất liền, là không gian sinh tồn, không gian phát triển chiến lược, cửa ngõ giao lưu quốc tế và là bộ phận cấu thành quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia. Trong bối cảnh dư địa phát triển trên đất liền ngày càng tiệm cận giới hạn, phát triển hướng biển là xu thế tất yếu và là yêu cầu khách quan để mở rộng không gian phát triển quốc gia.
Phát triển du lịch biển, đảo chuyên nghiệp và bền vững là hướng đi được các quốc gia có lợi thế về biển, đảo đặc biệt quan tâm và coi đó là một chiến lược quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội. Tiềm năng và lợi thế sẵn có chính là bệ phóng hữu hiệu giúp Việt Nam có thể quy hoạch và phát triển du lịch biển, đảo nhằm tạo ra một thị trường thu hút du khách trong nước cũng như quốc tế, qua đó thúc đẩy nhiều ngành kinh tế và tạo ra công ăn việc làm, từng bước nâng cao đời sống, cải thiện thu nhập và phúc lợi cho cộng đồng cư dân, góp phần thay đổi mạnh mẽ bộ mặt kinh tế-xã hội vùng ven biển. Hoạt động du lịch biển, đảo thời gian qua được đẩy mạnh, giúp hình thành đa dạng các loại hình sản phẩm, thúc đẩy sự phát triển của ngành du lịch, tạo đà tăng trưởng kinh tế cho từng điểm đến - địa phương nói riêng và quốc gia nói chung.
Hướng tới tập trung định vị các sản phẩm du lịch đặc thù để tạo ra động lực phát triển các trung tâm du lịch biển, đảo, các khu - điểm du lịch biển trọng điểm được tập trung đầu tư, phát triển nhằm thu hút đầu tư và hình thành những điểm đến tầm cỡ, có thương hiệu nổi bật trong khu vực và trên thế giới. Những sản phẩm đáng chú ý có khám phá các di sản thiên nhiên - văn hóa - văn hóa phi vật thể tầm vóc thế giới ở vùng ven biển, tham quan các di tích lịch sử - văn hóa - cách mạng, trải nghiệm cảnh quan biển, đảo (với hàng loạt điểm sáng du lịch như Hạ Long - Cảnh Dương - bán đảo Sơn Trà - vịnh Vân Phong - Vĩnh Hy) cùng các đảo ven bờ (Cô Tô - Cát Bà - Cồn Cỏ - Phú Quý - Lý Sơn).
Thêm nữa, việc hình thành các tuyến du lịch biển và du lịch tàu biển đã cho thấy hiệu quả tích cực khi kết nối các vịnh, đảo và bãi biển được yêu thích hàng đầu. Biển, đảo đang cho thấy sức hấp dẫn vượt trội so với các loại hình du lịch khác. Chỉ số Traveloka SEA về du lịch Đông Nam Á (được xây dựng từ dữ liệu nội bộ và tập trung phản ánh lựa chọn dịch vụ thực tế của du khách) trong quý II của năm 2026 cho thấy, những cái tên có lượng đặt dịch vụ lớn nhất vẫn là các trung tâm du lịch mạnh như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội… Nhưng xét về tốc độ tăng trưởng, điểm đến biển đảo mới là nhóm tạo dấu ấn tích cực nhất, với bốn vị trí đứng đầu lần lượt thuộc về Phú Quốc - Côn Đảo - Hội An và Đà Nẵng. Dữ liệu của đại lý du lịch trực tuyến hàng đầu khu vực này cũng cho thấy các chuyến đi chọn đích đến biển đảo có quy mô nhóm khách lớn hơn, lưu trú dài hơn, lượng đặt vé tham quan cũng tăng mạnh, từ đó khẳng định khách không chỉ dành thời gian nghỉ dưỡng mà còn có nhiều nhu cầu khám phá - trải nghiệm hơn.
Tuy nhiên, du lịch biển, đảo vẫn còn tồn tại không ít hạn chế, từ khai thác mang tính tự phát - manh mún, hệ thống cơ sở hạ tầng chưa được đầu tư đồng bộ tới sản phẩm du lịch và hệ thống dịch vụ còn nghèo nàn, công tác xúc tiến quảng bá còn yếu. Việc khai thác du lịch biển, đảo chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế vốn có, những bất cập về môi trường và quy hoạch cùng vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực và thế giới ở một số địa phương vẫn là bài toán khó chưa tìm ra lời giải.
Hàng loạt chiến lược và nghị quyết được ban hành trong giai đoạn gần đây cho thấy quyết tâm lớn của các cấp lãnh đạo, trong định hướng đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển - giàu từ biển. Tầm nhìn đã có, chủ trương - quyết sách đã định, cả hệ thống chính trị đã đồng lòng chung tay, hy vọng văn hóa biển, đảo sẽ trở thành bệ phóng hữu hiệu giúp du lịch văn hóa biển, đảo nói riêng, công nghiệp văn hóa nói chung cất cánh.
“Phát triển du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, là một động lực tăng trưởng mới của đất nước, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số”; lấy văn hóa làm nền tảng cốt lõi, bản sắc và chất lượng trải nghiệm làm lợi thế cạnh tranh” là hướng đi mà Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đề ra.
Huyền Nga