Một chuyến đi, cả gia đình đặt cược

LỜI TÒA SOẠN

Đi làm việc ở nước ngoài đang trở thành một lựa chọn sinh kế của hàng vạn người Việt Nam. Với nhiều gia đình, đó là cơ hội để tăng thu nhập, thoát nghèo, tích lũy vốn và cải thiện cuộc sống. Nhưng phía sau quyết định đi xa còn là chi phí xuất cảnh, những năm tháng xa nhà, rủi ro về công việc, pháp lý… và những khoảng trống khi trở về.

Có người trở về với tiền tích lũy. Có người mang theo tay nghề, ngoại ngữ, kinh nghiệm và một cách nhìn khác về công việc. Có người từ một lao động làm thuê trở thành người tạo việc làm trên chính quê hương mình.

Vậy giá trị của một chuyến đi, một khoản đầu tư, đánh cược lớn được tính bằng gì? Báo Dân trí thực hiện tuyến bài “Khát vọng “đi làm thuê, trở về làm chủ” để nhìn lại cả hành trình ấy, từ lý do người lao động ra đi, những rủi ro trên đường, đến chuyện trở về và khả năng tạo bứt phá của chính sách. Vấn đề lớn nhất đặt ra, làm thế nào để mỗi chuyến đi không chỉ giải quyết một việc làm trước mắt mà thực sự trở thành một khoản đầu tư cho tương lai với cả cá nhân và cộng đồng.

Khoản vay 200 triệu đồng và quyết định không dễ dàng

Ở ấp Tân An, xã Lai Vung, Đồng Tháp, ông Nguyễn Bảo Quốc, 61 tuổi, từng là giáo viên, vợ làm nghề may. Đôi vợ chồng có hai người con, cuộc sống gia đình trước đây chỉ đủ trang trải sinh hoạt, chẳng dư dả.

Năm 2018, con trai ông là anh Nguyễn Bảo Quy, khi ấy 35 tuổi, quyết định sang Nhật Bản làm việc. Trước đó, anh tốt nghiệp đại học ngành Công tác xã hội học, từng tham gia công tác Đoàn tại địa phương và biết đến chương trình đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài qua quá trình tuyên truyền, tư vấn.

"Ngày con nói muốn đi Nhật, vợ chồng tôi vừa bất ngờ vừa lo. Trong họ hàng trước đó chưa ai đi Nhật làm việc, chúng tôi sợ con sang nơi xa lạ rồi gặp chuyện không may. Nhưng thấy con quyết tâm, lại biết thu nhập bên đó cao hơn nhiều lần ở quê nên sau đó chúng tôi đồng ý, mong con có cơ hội thay đổi cuộc sống", ông Quốc kể.

Nhưng để có thể bước qua cánh cửa ấy, gia đình phải chấp nhận một khoản vay không nhỏ.

Trước khi sang Nhật, anh Quy vay khoảng 200 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội theo diện hỗ trợ người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Khoản tiền ấy trở thành chi phí đầu tư cho một chuyến đi mà cả gia đình gửi vào đó không chỉ tiền bạc, mà cả kỳ vọng về một cuộc sống tốt hơn.

Gần một năm học ngoại ngữ, đào tạo và trải qua các vòng phỏng vấn, anh Quy sang Nhật làm việc trong lĩnh vực đóng gói linh kiện. Mỗi tháng, sau khi trừ chi phí sinh hoạt, anh gửi về gia đình khoảng 25-30 triệu đồng, có thời điểm cao hơn khi tăng ca hoặc đơn hàng nhiều.

Sau 3 năm, anh trở về với khoản tích lũy khoảng 700 triệu đồng. Chỉ sau năm đầu tiên, khoản vay trước đó đã được trả hết. Số tiền còn lại giúp anh lập gia đình, chăm lo cha mẹ và quan trọng hơn, tạo được một khoản vốn sau những năm tháng làm việc xa quê.

Hiện anh đã lập gia đình và làm việc tại một công ty ở Cần Thơ, chuyên dạy tiếng Nhật và kỹ năng sống cho học sinh. Người từng đi xa để kiếm tiền nay sử dụng một phần những gì tích lũy được từ chuyến đi để làm một công việc khác ở trong nước.

Chuyến đi của anh cũng trở thành một nguồn thông tin đối với những người xung quanh.

"Thấy con đi 3 năm mang về có khoản thu nhập khá, nhiều người trong xóm hỏi han. Tôi cũng chia sẻ với hai học trò cũ, rồi các cháu cũng sang Nhật làm việc, cuộc sống thay đổi đáng kể", ông Quốc nói.

Một trong hai người học trò ấy là anh Lê Nguyên Hòa, 26 tuổi, cũng ở ấp Tân An.

Đi để trả nợ, đi vì mục tiêu thoát nghèo

Gia đình anh Hòa trước đây chỉ tạm đủ ăn, đủ mặc. Hai em gái còn đang tuổi học hành. Với mong muốn tìm một hướng đi mới, anh quyết định vay gần 200 triệu đồng để sang Nhật Bản làm việc theo hướng tư vấn của thầy giáo cũ.

Tháng 9/2019, anh Hòa sang Nhật, làm việc tại một công ty chuyên sơn tĩnh điện với mức thu nhập khoảng 42-43 triệu đồng/tháng.

Xa quê, trước những cám dỗ nơi đất khách, anh tự nhắc mình phải giữ mục tiêu ban đầu là kiếm tiền, trả nợ và giúp gia đình. Mỗi tháng, anh cố gắng gửi hơn 20 triệu đồng về cho mẹ. Chỉ khoảng một năm, khoản vay tại Ngân hàng Chính sách xã hội đã được trả hết.

Ở quê nhà, bà Phan Thị Liễu, 54 tuổi, vẫn nhớ những ngày gia đình còn chật vật. Vợ chồng bà có khoảng một công đất vườn ươm mận giống và một quán nước nhỏ, thu nhập mỗi tháng chỉ khoảng 8-9 triệu đồng.

"Nhờ chuyến đi của con mà cuộc sống gia đình tôi được cải thiện, đỡ vất vả hơn. Giờ con đã hết hạn hợp đồng, về nước phụ giúp cha mẹ bán quán và chăm sóc vườn cây giống", bà Liễu chia sẻ.

Điều đáng chú ý là sau một chuyến đi, lựa chọn của gia đình không còn chỉ là "đi hay không đi".

Hai con gái của bà cũng mong muốn sang Nhật. Với người mẹ nghèo ở xứ bưng biền hẻo lánh, xuất cảnh có thể là một cơ hội nếu người lao động có công việc ổn định, thu nhập tốt và quan trọng nhất là đi theo chương trình chính thống.

Trong khu vực ấp Tân An, hơn chục hộ có con em đi làm việc ở nước ngoài. Có người dùng tiền gửi về để trả nợ, sửa nhà, có người tích lũy vốn làm ăn sau khi về nước, thậm chí có người hết hạn hợp đồng vẫn tiếp tục đăng ký đi làm việc ở nước ngoài bởi thu nhập tốt.

Câu chuyện cho thấy một chuyến đi có thể tạo ra thay đổi rất cụ thể đối với một gia đình. Nhưng để có được kết quả ấy, người lao động không chỉ cần một thị trường có mức lương cao. Trong đó, Nhật Bản mở ra cơ hội cho nhiều lao động trẻ, Hàn Quốc cũng là thị trường được không ít người ở Đồng Tháp lựa chọn.

Anh Nguyễn Trung Thành, 43 tuổi, ở ấp Tân Bình, xem quyết định sang Hàn Quốc làm việc là một trong những lựa chọn đúng đắn nhất cuộc đời. Trước năm 2010, anh học cao đẳng ngành Điện. Khi nghe bạn bè nói về việc học tiếng Hàn để sang Hàn Quốc làm việc, khái niệm "xuất khẩu lao động" với anh còn khá xa lạ.

Tìm hiểu qua báo chí và được tư vấn tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Đồng Tháp, anh đăng ký đi Hàn theo chương trình hợp tác lao động EPS. Năm 2010, anh xuất cảnh sang Hàn Quốc theo diện visa E9 (thị thực dành cho lao động phổ thông). Chi phí thời điểm đó chỉ hơn 50 triệu đồng.

Anh làm việc 4 năm 10 tháng, sau đó về nước, tiếp tục đăng ký thi lại và làm hồ sơ từ đầu để đi thêm lần nữa.

Theo đó, năm 2016, anh tiếp tục sang Hàn Quốc và làm việc đến năm 2021 mới trở về.

Trong khoảng 10 năm ở xứ sở kim chi, anh từng làm các công việc hàn, sơn tại doanh nghiệp. Thu nhập những năm đầu khoảng 30-40 triệu đồng/tháng, sau đó tăng lên khoảng 50 triệu đồng. Tùy thời điểm tỷ giá đồng won biến động, thu nhập của anh hiếm khi dưới 30 triệu đồng/tháng. Sau khi trừ chi phí sinh hoạt, anh tích lũy được vài tỷ đồng.

Đặc biệt, chỉ khoảng một năm sau khi sang Hàn Quốc lần đầu, anh đã có đủ tiền sửa căn nhà cấp 4 của gia đình. Ngôi nhà hiện là nơi sinh sống của 6 thành viên gồm vợ chồng anh, mẹ ruột và gia đình chị gái.

"Đi làm xa muốn đổi đời thì phải biết tiết kiệm và giữ vững mục tiêu ban đầu. Ở Hàn Quốc hay Việt Nam cũng đều có những khó khăn riêng, quan trọng là xác định đi để làm gì và phải cố gắng đến cùng", anh Thành tâm niệm.

Đó cũng là lý do anh khuyên những người có nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài cần tìm hiểu kỹ chương trình, lựa chọn đơn vị uy tín và liên hệ cơ quan chức năng để được tư vấn, tránh rơi vào bẫy của những đối tượng môi giới thiếu trách nhiệm.

Những chuyến đi thành chiến lược sinh kế

Không phải ngẫu nhiên Đồng Tháp có số lượng người đi làm việc ở nước ngoài thuộc nhóm cao tại Đồng bằng sông Cửu Long. Theo ông Phan Văn Thắng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đồng Tháp, khi người trong độ tuổi lao động có việc làm ổn định, được nâng cao kỹ năng và trình độ thì địa phương có thêm động lực phát triển. Thực tế tại một số tỉnh miền Trung như Nghệ An, Hà Tĩnh có những “làng tỷ phú” từ phong trào đi làm việc ở nước ngoài cũng cho thấy hiệu quả của hoạt động này.

Tại Lai Vung, kết quả này thể hiện khá rõ. Theo ông Nguyễn Văn Minh Chây, Phó Chủ tịch UBND xã Lai Vung, từ đầu năm 2026 đến nay, toàn xã đã có 109 lao động xuất cảnh sang nước ngoài làm việc, vượt chỉ tiêu 80 lao động đề ra. Người lao động của địa phương hiện làm việc tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và nhiều thị trường khác, trong các ngành nghề như nông nghiệp, trang trí nội thất, cơ khí, công nghệ ô tô, chế biến thực phẩm, điện tử, đóng gói công nghiệp, điều dưỡng...

Đáng chú ý, từ đầu năm 2026, địa phương đã hỗ trợ 71 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo Nghị quyết số 51/2023/NQ-HĐND, với tổng số tiền hơn 267 triệu đồng. Nguồn hỗ trợ được sử dụng cho những khoản chi phí thiết thực như học ngoại ngữ, học nghề, khám sức khỏe.

Ở quy mô toàn tỉnh, theo báo cáo của Sở Nội vụ Đồng Tháp, từ khi triển khai Nghị quyết 51, Đồng Tháp đã đưa 5.388 lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Khảo sát của địa phương cho thấy thu nhập của lao động Đồng Tháp tại các thị trường nước ngoài tương đối ổn định. Lao động làm việc tại Nhật Bản có thu nhập khoảng 25-35 triệu đồng/người/tháng; sau khi trừ các khoản chi phí cần thiết, mức tích lũy khoảng 17-22 triệu đồng/tháng.

Tại Hàn Quốc, lao động thời vụ có thu nhập khoảng 32-40 triệu đồng/tháng, lao động theo chương trình EPS có thể đạt 45-50 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, lao động tại Đài Loan có thu nhập khoảng 18-22 triệu đồng/tháng.

Những con số ấy phần nào lý giải vì sao ngày càng nhiều người dân quan tâm đến con đường đi làm việc ở nước ngoài. Nhưng đằng sau đó là những quyết định không dễ dàng. Mỗi chuyến đi nước ngoài, theo đó, không chỉ là một cơ hội việc làm. Với nhiều gia đình, đó là khoản đầu tư đặt cược bằng tiền bạc, thời gian và cả tương lai.

Theo Sở Nội vụ Đồng Tháp, trước nhu cầu ngày càng tăng của thị trường lao động Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia lân cận, việc cập nhật chính sách hỗ trợ là cần thiết để phù hợp với biến động giá cả và các quy định pháp luật mới. Tỉnh đang xem xét xây dựng chính sách mới với phạm vi hỗ trợ rộng hơn, từ khi người lao động bắt đầu học nghề cho đến lúc xuất cảnh, mức hỗ trợ được tính toán sát hơn với chi phí thực tế tại các thị trường lao động trọng điểm. Đây là phần quan trọng của bài toán.

Những gia đình như ông Quốc, bà Liễu hay anh Thành, mỗi chuyến đi mở ra một lựa chọn mới nhưng câu hỏi lớn hơn không chỉ là bao nhiêu người xuất cảnh, gửi về bao nhiêu tiền. Những chuyến đi nhìn ở góc độ khác là sự thay đổi khi người lao động trở về.