"Tổng thống Trump sẽ không bao giờ cho phép Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) truy tố người Mỹ. Đó là lý do hôm nay Mỹ áp lệnh trừng phạt với ICC. Chúng tôi sẽ cấm các giao dịch với tòa án này, cắt đứt nguồn lực và làm tê liệt khả năng hoạt động của họ", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 9/10 tuyên bố.
Theo quy định, các lệnh trừng phạt của Mỹ ngăn cấm doanh nghiệp trong nước hợp tác với tổ chức bị áp biện pháp, buộc ngân hàng đóng tài khoản, công ty bảo hiểm ngừng cung cấp dịch vụ và doanh nghiệp phần mềm dừng hỗ trợ.
Mỹ từng áp lệnh trừng phạt nhằm vào các quan chức ICC trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, nhưng những biện pháp này được dỡ bỏ dưới thời cựu tổng thống Joe Biden. Washington đưa ra lệnh trừng phạt mới chỉ vài ngày sau khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thông báo lệnh trừng phạt đối với ICC ngày 9/10. Ảnh: X/SecRubio
Ngoại trưởng Rubio nói Mỹ vốn trì hoãn việc áp lệnh trừng phạt để chờ ICC và các quốc gia tham gia Quy chế Rome năm 2002 giải quyết những quan ngại của Washington, nhưng các bên không đạt được tiến triển.
"ICC cần chấm dứt các mối đe dọa, hoặc chúng tôi sẽ chấm dứt ICC", ông Rubio tuyên bố, đồng thời kêu gọi các đồng minh kiềm chế tòa án, trong đó có nhiều nước vừa là thành viên ICC vừa dựa vào binh sĩ Mỹ để bảo đảm an ninh quốc gia.
Quan chức Mỹ bổ sung rằng cánh cửa đối thoại chưa đóng lại, khi động thái lần này "được thiết kế để tạo cơ hội" cho các quốc gia thành viên Quy chế Rome đàm phán và giải quyết lo ngại của Mỹ.
Chính quyền Tổng thống Trump thời gian qua nhiều lần phản đối ICC, đặc biệt sau khi tòa phát lệnh bắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và một số quan chức Israel. Washington cũng chỉ trích cuộc điều tra trước đây của ICC về hành động của binh sĩ Mỹ tại Afghanistan, dù cuộc điều tra này đã được khép lại.
ICC hiện có 125 quốc gia thành viên, trong đó có toàn bộ các nước Liên minh châu Âu (EU) và hầu hết thành viên NATO ngoại trừ Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ. Tòa án đặt trụ sở tại Hà Lan, quốc gia vừa là thành viên EU vừa thuộc NATO.
Bên ngoài Tòa Hình sự Quốc tế (ICC) tại The Hague, Hà Lan tháng 3/2021. Ảnh: Reuters
Sau thông báo từ Ngoại trưởng Mỹ, ICC ra tuyên bố lên án mạnh mẽ quyết định của Washington, cho rằng đây là nỗ lực cản trở công lý và ngăn cản thực hiện sứ mệnh được giao. "Đây là cuộc tấn công vào pháp quyền và nền tảng của trật tự pháp lý quốc tế", tòa án tuyên bố ngày 9/10.
ICC cho biết sẽ tiếp tục thực hiện đầy đủ nhiệm vụ, trong đó có việc truy tố các cá nhân phạm tội ác chiến tranh, tội ác chống loài người, tội ác diệt chủng và tội xâm lược khi những quốc gia thành viên không muốn hoặc không thể tự xử lý các cá nhân này.
Tuy nhiên, ICC nhấn mạnh không thể tự mình duy trì hoạt động và kêu gọi các nước thành viên bảo đảm nguồn lực cần thiết. "Tòa án không thể đứng một mình. Số phận của cơ quan giờ đây cũng nằm trong tay những quốc gia đã thành lập nó", ICC tuyên bố, đồng thời cảnh báo "lịch sử sẽ phán xét" động thái của Washington.
Washington trước mắt cho phép một số ngoại lệ đối với ICC. Bộ Tài chính Mỹ ban hành 4 giấy phép chung, cho phép một số giao dịch liên quan đến dịch vụ viễn thông, phần mềm, chi trả lương hưu và các giao dịch liên quan đến người bị tòa án giam giữ.
Các quan chức ICC đã chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất trong nhiều tháng qua, chuyển máy tính văn phòng từ phần mềm Microsoft sang các giải pháp mã nguồn mở, đồng thời tìm phương án thay thế cho dịch vụ ngân hàng và bảo hiểm y tế.
Lệnh trừng phạt được công bố cùng ngày Navi Pillay, cựu thẩm phán Nam Phi từng làm việc tại Phòng Phúc thẩm ICC giai đoạn 2003-2008, được trao giải Nobel Hòa bình. "Trật tự pháp lý quốc tế, trong đó tội phạm chiến tranh phải chịu trách nhiệm và nạn nhân được thực thi công lý, là điều kiện tiên quyết để xây dựng một thế giới hòa bình", Ủy ban Nobel lý giải quyết định vinh danh bà Pillay.
Thanh Danh (Theo Reuters, Hill)