' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, nhìn từ phía Oman (Ảnh: Reuters).
Cả hai bên đều đang mắc kẹt trong những toan tính và có thể là cả những tính toán sai lầm, khiến tình hình ngày càng trở nên phức tạp.
Iran: Quyết tâm giữ vững Hormuz, cứng rắn trước áp lực
Theo các nhà phân tích, giới chức Iran tin rằng việc chống chọi với áp lực kinh tế từ Mỹ và duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz sẽ mang lại lợi ích lớn hơn so với việc nhượng bộ trong các cuộc đàm phán.
Tehran đã thể hiện lập trường cứng rắn, đưa ra hàng loạt yêu cầu đối với Washington để mở lại eo biển Hormuz, bao gồm dỡ bỏ lệnh trừng phạt, giải tỏa tài sản bị phong tỏa và chi trả bồi thường chiến tranh. Những yêu sách này được cho là đã đề cập trong bản ghi nhớ đạt được hồi tháng 6 nhưng nhanh chóng đổ vỡ.
Trong những tuần gần đây, Iran đã đàm phán với Oman về việc quản lý eo biển Hormuz trong tương lai. Tuy nhiên, danh mục các yêu sách cho thấy ngay cả khi đạt được thỏa thuận, Iran vẫn có thể tiếp tục đe dọa và tấn công tàu thuyền qua lại. Ít nhất 2 tàu đã bị tấn công tại eo biển này trong những ngày gần đây.
Ông Mehrzad Boroujerdi, Trưởng khoa Khoa học, Nghệ thuật và Giáo dục thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Missouri, nhận định: "Sau khi vượt qua cú sốc ban đầu của cuộc chiến, Tehran quyết tâm phô trương sức mạnh. Việc họ biến eo biển Hormuz thành công cụ gây sức ép và giữ lập trường cứng rắn trong các cuộc đàm phán song song với Mỹ và Oman cần được nhìn nhận trong bối cảnh đó".
Mỹ: Siết chặt "gọng kìm" kinh tế, nhưng chưa hiệu quả
Về phía Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump dường như đang đặt cược vào việc siết chặt hơn nữa "gọng kìm" kinh tế đối với Iran, tin rằng biện pháp này sẽ mang lại thành công mà các cuộc tấn công quân sự trước đó đã không làm được. Ngày 19/8, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ áp đặt "những hậu quả kinh tế nặng nề" lên các quốc gia có hoạt động kinh doanh với Iran.
Tuy nhiên, cho đến nay, cả Mỹ và Iran đều chưa đạt được điều mình mong muốn. Thỏa thuận ngừng bắn cách đây 2 tháng, được kỳ vọng mở đường cho một thỏa thuận toàn diện hơn trong vòng 60 ngày, đã trôi qua mà không có tiến triển nào đáng kể.
Ngày 18/8, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng không có cuộc đàm phán hay trao đổi nào đang diễn ra hoặc được lên kế hoạch.
Bà Nicole Grajewski, tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế thuộc Sciences Po ở Paris, nhận định: "Không có nhiều thay đổi mang tính căn bản trong vài tháng qua, ngoại trừ việc lập trường của Iran ngày càng trở nên cứng rắn hơn, cùng những nỗ lực liên tục nhưng chưa thành công của Mỹ nhằm tìm ra lối thoát cho vấn đề này".
Những tuyên bố của Tổng thống Trump, dao động giữa đe dọa hủy diệt và hứa hẹn về một thỏa thuận ngoại giao, dường như mang tới kết quả ngược lại. Tehran dường như tin rằng ông Trump không muốn tái phát động một cuộc chiến tranh toàn diện, vốn có nguy cơ đẩy giá dầu tăng cao và không được công chúng Mỹ ủng hộ, đặc biệt là trong giai đoạn trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ông Alex Vatanka, chuyên gia cấp cao tại Viện Trung Đông, nhận định: "Iran dường như tin rằng Mỹ rồi sẽ mệt mỏi với một cuộc đối đầu tốn kém và không có hồi kết".
Phong tỏa đường biển và "cô lập kinh tế chưa từng có"
Mỹ tiếp tục nhấn mạnh vào việc gây sức ép kinh tế lên Iran. Ngày 17/8, ông Jared Kushner, con rể kiêm đặc phái viên của Tổng thống Trump, phát biểu trên Fox News rằng các quan chức Iran "không hề tỏ ra quan tâm đến việc thực hiện bất kỳ động thái nào mang lại lợi ích cho chúng ta".
Ông Kushner cho biết trọng tâm hiện tại của Tổng thống Trump là biện pháp phong tỏa đường biển nhằm tiếp tục làm suy yếu nền kinh tế Iran.
Ngày 18/8, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng lệnh phong tỏa vẫn có hiệu lực hoàn toàn, đồng thời khẳng định eo biển Hormuz hoàn toàn thông suốt, bất chấp việc các quan chức hàng hải ghi nhận những vụ tấn công tàu thuyền gần đây.
Trong một cuộc phỏng vấn với Newsmax, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết về kế hoạch áp dụng các biện pháp "chưa từng có tiền lệ trong lịch sử cô lập kinh tế" đối với một quốc gia.
Tuy nhiên, giới lãnh đạo Iran từng vượt qua áp lực kinh tế quốc tế trước đây, mặc dù đã chấp nhận nhượng bộ về chương trình hạt nhân vào năm 2015 sau khi các biện pháp trừng phạt được siết chặt hơn dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama.
Tân Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Mojtaba Khamenei đã bổ nhiệm những nhân vật trung thành theo đường lối cứng rắn vào các vị trí quân sự chủ chốt, qua đó phát tín hiệu về ý định duy trì trạng thái sẵn sàng chiến tranh cho đất nước.
Theo chuyên gia Vatanka, một cuộc xung đột bùng phát trở lại có nguy cơ kéo theo hệ lụy rất lớn cho các cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực, các căn cứ của Mỹ tại Trung Đông và hoạt động vận tải biển thương mại.
Hiện tại, nhiều khả năng tình trạng bế tắc vẫn tiếp diễn trong khi các vấn đề cốt lõi - bao gồm chương trình hạt nhân của Iran và eo biển Hormuz - vẫn chưa được giải quyết.
Bà Grajewski cảnh báo: "Tình trạng lấp lửng này càng kéo dài thì vấn đề càng trở nên cố hữu, và càng khó tìm ra một lối thoát để cả hai có thể đi đến một giải pháp khác thay vì là sự nhượng bộ".