Trụ sở Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) tại The Hague, Hà Lan - Ảnh: REUTERS
Ngày 9-10, chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Tòa án Hình sự quốc tế (ICC), bao gồm lệnh cấm giao dịch với tòa án và có thể trừng phạt các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho tổ chức này.
Mỹ sẽ bắt đầu thực thi các biện pháp trừng phạt sau khoảng thời gian sáu tháng, với một số trường hợp ngoại lệ. Washington cho biết quyết định này nhằm ngăn ICC truy tố công dân Mỹ, đồng thời phản đối việc tòa án phát lệnh bắt giữ các quan chức Israel - trong đó có Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
Động thái trên ngay lập tức vấp phải làn sóng phản đối từ nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế.
Liên hợp quốc, châu Âu tìm cách bảo vệ ICC
Trong tuyên bố đưa ra cùng ngày, ICC lên án quyết định của Mỹ là "cuộc tấn công nhằm vào nguyên tắc thượng tôn pháp luật và những nền tảng của trật tự pháp lý quốc tế", đồng thời kêu gọi 125 quốc gia thành viên hành động để bảo vệ tòa án.
"ICC không thể đơn độc chống đỡ. Số phận của tòa án giờ đây cũng nằm trong tay các quốc gia đã thành lập nên tổ chức này", tuyên bố nhấn mạnh.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc về những tác động có thể xảy ra từ các biện pháp trừng phạt.
Người phát ngôn Liên hợp quốc Stephane Dujarric nhận định quyết định của Washington đã "giáng một đòn nghiêm trọng" vào nỗ lực chung nhằm thúc đẩy công lý hình sự quốc tế, trong đó ICC đóng vai trò quan trọng.
Trong khi đó Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Turk gọi đây là động thái mới nhất trong hàng loạt biện pháp trả đũa nhằm vào ICC và đội ngũ nhân sự của tòa, đồng thời khẳng định điều này "không thể chấp nhận được".
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres quan ngại trước những hậu quả có thể kéo theo từ lệnh trừng phạt - Ảnh: REUTERS
Về phía châu Âu, Ủy ban châu Âu (EC) bày tỏ sự thất vọng trước quyết định của Washington, đồng thời cam kết phối hợp chặt chẽ với ICC để bảo đảm tòa án tiếp tục hoạt động hiệu quả.
Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas cho rằng việc Mỹ chưa áp dụng ngay các biện pháp trừng phạt, mà dành khoảng thời gian sáu tháng trước khi thực thi, sẽ tạo cơ hội để các bên đối thoại.
Tuy nhiên, bà nhấn mạnh EU cũng có những phương án nhằm bảo vệ hoạt động của ICC.
Trong khi đó Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten, nước đặt trụ sở ICC, gọi quyết định của Washington là "vô cùng đáng tiếc", song cho rằng khoảng thời gian sáu tháng tới sẽ tạo điều kiện để các bên tìm kiếm giải pháp thông qua đối thoại.
Ngoại trưởng tám nước gồm Anh, Canada, Đan Mạch, Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản và Hà Lan cũng ra tuyên bố chung, bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ đối với các biện pháp trừng phạt của Mỹ.
Không chỉ các chính phủ, Tổ chức Ân xá quốc tế cho rằng các biện pháp trừng phạt của chính quyền ông Trump nhằm cô lập và cuối cùng là phá hủy ICC, đồng thời kêu gọi các quốc gia có hành động cụ thể để ngăn chặn.
Israel công khai ủng hộ
Trái ngược với làn sóng phản đối từ châu Âu, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hoan nghênh quyết định của Mỹ.
"Tôi đánh giá cao Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio vì đã đưa ra quyết định quan trọng này", ông Netanyahu viết trên mạng xã hội X.
Nhà lãnh đạo Israel đồng thời cáo buộc ICC không phải một tòa án thực sự, mà là tổ chức mang tính chính trị, đe dọa các nền dân chủ và nguyên tắc chủ quyền quốc gia.
Đáng chú ý, ông Netanyahu hiện là một trong những nhân vật bị ICC phát lệnh bắt giữ liên quan đến các cáo buộc tội ác chiến tranh tại Dải Gaza.
ICC đã phát lệnh bắt giữ Thủ tướng Netanyahu vào tháng 11-2024 - Ảnh: REUTERS
Về phía Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio tiếp tục bảo vệ quyết định trừng phạt, khẳng định Washington sẽ không cho phép ICC truy tố công dân Mỹ.
"Hoặc ICC chấm dứt những lời đe dọa, hoặc chúng tôi sẽ chấm dứt ICC", ông Rubio tuyên bố.
Những phản ứng trái chiều diễn ra chỉ vài giờ sau khi cựu thẩm phán ICC Navi Pillay được trao giải Nobel Hòa bình năm 2026.
Khi công bố giải thưởng, Ủy ban Nobel Na Uy nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ các thiết chế pháp luật quốc tế trong bối cảnh các thẩm phán và cơ quan tư pháp quốc tế đang chịu sức ép chính trị ngày càng lớn.
Nóng: Mỹ bất ngờ trừng phạt Tòa Hình sự quốc tế, nhiều nước lập tức lên tiếngMỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Tòa án Hình sự quốc tế (ICC), tuyên bố sẽ từng bước làm tê liệt hoạt động của cơ quan này.