Mỹ và Israel đứng đằng sau sâu Stuxnet

Ngày 15/1/2011, The New York Times, thường được gọi tắt là NYT, công bố thông tin gây chấn động về nguồn gốc sâu Stuxnet. Theo các nguồn tin mật được tờ báo trích dẫn, Mỹ và Israel đã phối hợp phát triển Stuxnet nhằm phá hoại chương trình hạt nhân của Iran. Giả thuyết này lập tức thu hút chú ý, bởi Stuxnet không chỉ là phần mềm độc hại thông thường mà dường như được thiết kế cho một mục tiêu đặc biệt. NYT cho biết cơ sở hạt nhân bí mật của Israel tại Dimona từng được sử dụng để kiểm tra hiệu lực của Stuxnet trong điều kiện gần thực tế. Tại đây, các chuyên gia được cho là vận hành những máy ly tâm tương tự thiết bị Iran triển khai ở khu liên hợp Natanz. Quá trình thử nghiệm cũng từng gặp vấn đề kỹ thuật, cho thấy việc điều khiển từ xa những hệ thống công nghiệp phức tạp không hề đơn giản. Theo giả thuyết của NYT, Stuxnet thuộc một dự án Mỹ-Israel được xây dựng nhằm làm gián đoạn hoạt động liên quan chương trình hạt nhân Iran. Mục tiêu trực tiếp có thể là các máy ly tâm, thiết bị dùng để làm giàu uranium trong những cơ sở được bảo vệ nghiêm ngặt. Stuxnet lần đầu xuất hiện trước công chúng vào tháng 6/2010, sau khi các nhà nghiên cứu bảo mật phát hiện dấu hiệu bất thường trong nhiều hệ thống máy tính. Tuy nhiên, một số phân tích cho rằng sâu máy tính này có thể đã bắt đầu nhắm tới Iran từ giữa năm 2009, sớm hơn thời điểm công bố. Những dấu vết trong mã độc cho thấy chiến dịch không được tạo ra vội vàng, mà cần quá trình chuẩn bị, thử nghiệm và triển khai rất công phu. Stuxnet nhanh chóng trở thành đối tượng nghiên cứu nổi bật, đặc biệt qua công việc của nhóm ba chuyên gia thuộc Symantec. Nhà nghiên cứu Ralph Langner, thuộc công ty Langner Communications GmbH tại Đức, cũng đưa ra nhiều phân tích quan trọng về cách hoạt động của sâu. Cả Symantec và Langner đều nhận định Stuxnet rất có thể được thiết kế để xâm nhập chương trình làm giàu hạt nhân của Iran. Sâu này được cho là ẩn trong nhiều hệ thống điều khiển SCADA, viết tắt của supervisory control and data acquisition, đang vận hành các cơ sở công nghiệp Iran. SCADA không chỉ quản lý dữ liệu, mà còn giám sát thiết bị, điều chỉnh quy trình, duy trì hoạt động liên tục trong những cơ sở sản xuất phức tạp. Khi xâm nhập được hệ thống, Stuxnet có thể can thiệp vào lệnh điều khiển, khiến động cơ máy ly tâm quay với tốc độ không an toàn. Máy ly tâm phải vận hành chính xác trong giới hạn kỹ thuật, bởi tốc độ quá cao có thể tạo ra rung động, hư hỏng hoặc phá vỡ thiết bị. Một cuộc tấn công như vậy không cần phá hủy toàn bộ cơ sở ngay lập tức, vẫn có thể gây thiệt hại bằng cách làm gián đoạn thiết bị then chốt. Ngày 29/11/2010, Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad xác nhận một số lượng máy ly tâm hữu hạn đã bị ảnh hưởng bởi phần mềm độc hại. Ông khẳng định những phần mềm này do các kẻ thù của Iran cài đặt, dù tuyên bố khi đó không nêu đích danh Mỹ hoặc Israel. Đây là lần đầu tiên một quan chức Iran công khai thừa nhận sâu máy tính đã tấn công các máy làm giàu uranium của nước này. Lời thừa nhận khiến những phân tích trước đó có thêm cơ sở, đồng thời đẩy Stuxnet từ câu chuyện an ninh mạng thành vấn đề địa chính trị. Vụ việc cho thấy mã độc có thể vượt khỏi phạm vi đánh cắp dữ liệu, trực tiếp tác động đến thiết bị vật lý và các chương trình công nghiệp nhạy cảm. Stuxnet vì thế được xem là dấu mốc quan trọng trong lịch sử an ninh mạng, khi phần mềm trở thành công cụ gây sức ép lên hạ tầng hạt nhân của một quốc gia.