Na Uy bắt giữ tàu Nga theo yêu cầu của Ukraine

Giới chức Na Uy đã bắt giữ tàu nghiên cứu Professor Molchanov của Nga tại Svalbard theo yêu cầu của công ty năng lượng nhà nước Ukraine Naftogaz. Tàu Professor Molchanov bị tạm giữ vào ngày 2/9 khi đang neo đậu tại Barentsburg.

Barentsburg là khu định cư nhỏ thuộc quần đảo Svalbard ở Bắc Cực với dân cư chủ yếu là người Nga.

Dù quần đảo Svalbard thuộc quyền sở hữu của Na Uy, nhưng cả Na Uy và Nga đều tiến hành các hoạt động thương mại đồng thời trên quần đảo này theo hiệp ước Svalbard năm 1920. Hiệp ước tuy trao chủ quyền cho Na Uy, nhưng cũng cho phép tất cả các nước ký hiệp ước này được làm ăn kinh doanh và khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên có sẵn tại Svalbard.

Người đứng đầu chính quyền Svalbard cho biết vụ bắt giữ tàu Nga được thực hiện sau sắc lệnh ngày 31/8 của Tòa án quận Nord-Troms và Senja, theo đó trao cho Naftogaz quyền bắt giữ con tàu.

Tàu Professor Molchanov bị cấm rời Barentsburg cho đến khi có thông báo mới. Thủy thủ đoàn và hành khách trên tàu biết tin về việc tàu bị bắt giữ thông qua các kênh truyền thông.

Bộ trưởng Nga phụ trách Phát triển vùng Viễn Đông và Bắc Cực Aleksey Chekunkov ngày 3/9 xác nhận “thủy thủ đoàn vẫn an toàn”, đồng thời cho biết các luật sư sẽ sớm đưa ra phản hồi pháp lý và dự định phản đối lệnh bắt giữ tàu.

Professor Molchanov là tàu nghiên cứu thuộc sở hữu nhà nước Nga, do cơ quan khí tượng thủy văn Roshydromet vận hành. Ngoài các chuyến thám hiểm khoa học, từ năm ngoái tàu còn đóng vai trò là phương tiện vận chuyển hành khách và hàng hóa thường xuyên giữa Murmansk và Barentsburg, chuyên chở các nhà khoa học, các nhà thầu và nhu yếu phẩm tới các khu định cư của Nga tại Svalbard.

Các chuyến bay trực tiếp giữa Nga và Svalbard đã ngừng hoạt động vào năm 2020, trong khi dịch vụ vận chuyển hành khách đường biển được khôi phục vào năm 2025. Hiện Professor Molchanov là tàu duy nhất khai thác tuyến đường này, với 10 chuyến khứ hồi giữa Murmansk và Barentsburg trong năm 2026.

Naftogaz cho biết công ty yêu cầu bắt giữ tàu Nga như một phần trong nỗ lực quốc tế nhằm thực thi phán quyết của Tòa Trọng tài The Hague liên quan đến các tài sản mà công ty bị mất tại Crimea sau khi bán đảo này sáp nhập vào Nga năm 2014. Nga đã bác bỏ thẩm quyền của hội đồng trọng tài đối với vụ tranh chấp này, lập luận rằng các tài sản ở Crimea không thể được coi là những khoản đầu tư của Ukraine trên lãnh thổ Nga theo hiệp định đầu tư song phương có liên quan.

Quyền lãnh đạo Naftogaz, ông Sergey Fedorenko, ca ngợi vụ bắt giữ là "một bước quan trọng khác hướng tới việc khôi phục công lý", đồng thời cam kết sẽ tiếp tục truy tìm các tài sản của Nga trên toàn thế giới.

Naftogaz, công ty cho rằng Moscow hiện nợ họ khoảng 4,22 tỷ USD, cộng với tiền lãi và chi phí pháp lý, trước đây từng tìm cách thu giữ tài sản nhà nước Nga ở những nơi khác tại châu Âu. Nhà chức trách Phần Lan đã phong tỏa một số tài sản thuộc sở hữu của Nga vào năm 2024 theo yêu cầu của công ty.

Vụ bắt giữ diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Nga và các quốc gia NATO về quyền tiếp cận và kiểm soát Bắc Cực ngày càng tăng.

Moscow cũng đưa ra cảnh báo nhằm vào các nỗ lực của phương Tây trong việc bắt giữ các tàu của Nga.

Tổng thống Vladimir Putin chỉ trích kế hoạch bắt giữ các tàu Nga và bán tài sản trên tàu là “hành vi cướp biển và cướp bóc”. Ông cảnh báo Moscow sẽ đáp trả tương xứng và có thể thực hiện biện pháp đáp trả ở bất kỳ nơi nào trên thế giới mà Nga cho là phù hợp.

Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho biết Moscow sẽ tự lựa chọn các mục tiêu, bao gồm những tàu hoạt động vì lợi ích của các quốc gia coi việc bắt giữ tàu thành chính sách của mình.

Căng thẳng cũng đang gia tăng tại Bắc Cực. Trong một bài viết được công bố đầu tuần này, Ngoại trưởng Lavrov cáo buộc các quốc gia NATO tìm cách biến khu vực này thành “mặt trận mới” chống lại Nga và các đối tác của Moscow.

Ông Lavrov đề cập đến các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn của phương Tây và việc mở rộng cơ sở hạ tầng chỉ huy gần biên giới phía Bắc của Nga. Ông cảnh báo sự gia tăng lực lượng này làm tăng nguy cơ xảy ra đối đầu vũ trang với những hậu quả nghiêm trọng.