Nan giải cắt giảm chi phí trung gian - Thanh Niên

Khi giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, người nông dân chật vật với bài toán giá thành sản xuất và gánh chịu thua lỗ. Trong khi đó, giá bán đến tay người tiêu dùng hầu như chưa giảm bao nhiêu.

Người nuôi vật lộn với giá thành

Tại Công ty TNHH Trang Linh, đơn vị chăn nuôi khoảng 3.600 heo nái và 46.000 heo thịt ở Xuyên Mộc (TP.HCM), chi phí mua thức ăn hiện đã lên tới gần 30 tỉ đồng/tháng. Chỉ riêng đợt điều chỉnh tăng 400 đồng/kg thức ăn từ đầu tháng 10, chi phí của doanh nghiệp phát sinh thêm khoảng 1 tỉ đồng/tháng. Nhằm giảm mật độ tổng đàn và lượng thức ăn tiêu thụ, doanh nghiệp chọn giảm tỷ lệ heo thịt, đồng thời xuất bán bớt heo cai sữa. Theo ông Phạm Trường Giang, Giám đốc Công ty TNHH Trang Linh, giá thức ăn tăng nhưng giá bán thịt heo hơi không phải lúc nào cũng tăng tương ứng nên doanh nghiệp buộc phải tính toán lại đàn nuôi. Giải pháp trước mắt là giảm tỷ lệ nuôi heo thịt, đồng thời xuất bán một số heo cai sữa để giảm mật độ tổng đàn, qua đó giảm lượng thức ăn sử dụng và áp lực lên dòng tiền. Doanh nghiệp chấp nhận giảm lãi để giảm bớt rủi ro từ giá thức ăn tăng.

Các hộ chăn nuôi gia cầm còn khó hơn, giá bán sản phẩm duy trì ở mức thấp, xấp xỉ giá thành sản xuất khiến người chăn nuôi không có lãi hoặc thua lỗ. Cụ thể, giá thành sản xuất một quả trứng hiện lên tới 2.100 - 2.200 đồng trong khi giá bán dưới 2.000 đồng/quả, khiến người nuôi lỗ khoảng 200 đồng mỗi quả. Loại trứng lớn bán được giá 2.200 đồng chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, không đáng kể. Nhiều trang trại quy mô nhỏ không còn khả năng cầm cự đã buộc phải giảm đàn gà, cố duy trì hoạt động để có nguồn thu trả nợ ngân hàng. Những nơi đã khấu hao xong thì chọn cách "đóng chuồng" để cắt lỗ.

Ông Nguyễn Văn Nhân, chủ trại gà đẻ hơn 200.000 con tại P.Xuân Lộc, TP.Đồng Nai, cho biết giá trứng bán tại trại hiện chỉ bằng một nửa giá bán trong các siêu thị, trung tâm thương mại. "Người nuôi thì lỗ, khâu trung gian lại lãi lớn, còn người tiêu dùng phải mua trứng giá cao. Đây là điều rất bất hợp lý", ông Nhân nhận xét. Ông Vương Dũng, chủ trại gà gần 30.000 con tại P.Xuân Lập, TP.Đồng Nai, cũng ngao ngán bởi ngay cả thời điểm giá trứng thị trường tăng lên gần 4.000 đồng/quả do mưa bão, giá trứng tại trại cũng chỉ khoảng 2.800 đồng, trứng lớn nhất khoảng 3.000 đồng/quả.

Bà Lâm Thúy Ái, Chủ tịch Câu lạc bộ doanh nghiệp Mekong tại TP.HCM, cho hay bà đã thống kê bài toán chi phí nuôi gà đẻ trứng hiện nay, bao gồm tất cả các loại chi phí, và kết quả cuối cùng cho thấy sẽ... thua lỗ. "Không một đơn vị trang trại chăn nuôi nào có thể cầm cự được với giá trứng thu mua hiện nay. Nhưng lạ một điều là giá trứng đến tay người tiêu dùng không giảm tương ứng để kích cầu. Hoặc có một số đơn vị giảm giá bán nhưng đồng thời cũng giảm luôn chất lượng quả trứng về kích cỡ, hàm lượng dưỡng chất...", bà Ái dẫn chứng và nói thêm: Các chi phí từ lúc bán khỏi trại đến tay người tiêu dùng gồm chi phí kiểm dịch, nhân công, điện nước, đóng gói, tem nhãn, vận chuyển, chi phí cho hệ thống phân phối. Đơn cử như giá bán tại trại là 1.800 đồng/quả trứng thì giá lên kệ khoảng 2.800 đồng/quả. Nếu có thể cắt giảm thì chi phí hoa hồng, chiết khấu là cao nhất.

Tình trạng này cũng tương tự với giá thịt heo, gà. Giá heo hơi bình quân cả nước hiện đã giảm mạnh, chỉ còn khoảng 49.500 đồng/kg nhưng tại các chợ đầu mối TP.HCM, giá các loại thịt pha lóc vẫn khá cao. Cụ thể, giá heo mảnh quanh 70.000 đồng/kg, còn giá bán lẻ được nêu từ 68.000 đồng/kg mỡ heo đến 163.000 đồng/kg sườn non. Mặt hàng trứng gà là ví dụ rõ ràng về chênh lệch giữa giá thu mua và giá kệ hàng. Hiện giá trứng gà bình quân khoảng 1.580 đồng/quả ở miền Nam, 1.660 đồng ở miền Trung và 1.900 đồng ở miền Bắc, trong khi giá bán lẻ phổ biến 3.300-3.500 đồng/quả. Chuyên gia nông nghiệp Nguyễn Văn Mười, Chủ tịch CLB Doanh nghiệp nông nghiệp nhiệt đới, nhìn nhận đây là tình trạng kéo dài, bắt nguồn từ nhiều khâu trong chuỗi phân phối và các chi phí phát sinh trên đường đi từ nơi sản xuất đến người tiêu dùng.

Cần cắt giảm phí trung gian

"Từ người sản xuất qua thương lái, chợ đầu mối, nhà phân phối cấp 1, cấp 2, thậm chí cấp 3, sau đó mới đến chợ, siêu thị và người tiêu dùng", ông Mười liệt kê. Các khâu trung gian có vai trò nhất định nhưng chuỗi phân phối còn phân tán, thiếu kết nối. Hàng hóa đi qua nhiều tầng nấc có thể khiến giá bán bị đội lên trong khi người nuôi trồng vẫn khó tìm đầu ra hoặc phải bán với giá thấp. Chi phí vận chuyển cũng góp phần làm tăng giá. Trong khi chi phí này tại một số nước vào khoảng 8-10% thì ở VN, tỷ lệ ước chiếm khoảng 16-20%. Hạ tầng kết nối còn hạn chế, cùng phí qua các trạm BOT khiến chi phí vận chuyển hàng hóa thêm nặng hơn, khiến khoảng cách giữa giá thu mua tại vùng sản xuất chênh lệch khá lớn khi đến tay người tiêu dùng. Từ đó, ông Nguyễn Văn Mười đề xuất xem xét cắt giảm mức chiết khấu trong hệ thống bán lẻ bởi chính sách chiết khấu khác nhau giữa các đơn vị và chưa có cơ chế kiểm soát rõ ràng mức nào là hợp lý.

Ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó chủ tịch Hiệp hội Gia cầm miền Đông, cũng nhận định ngành chăn nuôi gà hiện vẫn còn quá nhiều tầng nấc trung gian, từ thương lái đến các chành vựa cấp 1-2, thậm chí cấp 3, trước khi đến tay người tiêu dùng. Mỗi khâu hưởng vài trăm đồng, trong khi người chăn nuôi chịu thua lỗ. "Mức chênh lệch giá từ trại nuôi đến khâu bán lẻ chỉ nên ở mức 20% là hợp lý. Để giảm khoảng cách này, doanh nghiệp phân phối nên giao dịch trực tiếp với các trang trại, tổ chức đóng gói ngay tại trại nhằm cắt bớt khâu trung gian, giảm chi phí và hài hòa lợi ích giữa người nuôi với người tiêu dùng", ông Ngọc khuyến nghị.

Về phía quản lý, Quyết định 2152/QĐ-BNNMT của Bộ NN-MT đã đặt ra định hướng phát triển hệ thống logistics gắn với vùng nguyên liệu, kết nối sản xuất với chế biến và thị trường; đồng thời đầu tư các điểm tập kết, kho lạnh, kho dự trữ, phương tiện vận chuyển và dịch vụ bảo quản phù hợp với từng ngành hàng để rút ngắn khoảng cách giữa giá tại trại, tại vườn với giá bán lẻ. Với thịt heo và trứng gia cầm, giải pháp cần được cụ thể hóa theo đặc điểm từng mặt hàng: hình thành các điểm thu gom và sơ chế gần vùng chăn nuôi; tăng năng lực giết mổ, phân loại, đóng gói, bảo quản lạnh và vận chuyển chuyên dụng; khuyến khích hợp tác xã, doanh nghiệp và thương lái tham gia chuỗi thu mua có hợp đồng, tiêu chuẩn chất lượng và thông tin giá minh bạch. Khi hàng hóa được gom, bảo quản và vận chuyển theo quy mô lớn, chi phí trung gian và hao hụt có thể giảm, đồng thời giúp người chăn nuôi có thêm lựa chọn đầu ra và người tiêu dùng tiếp cận giá bán hợp lý hơn.

Khoảng cách giữa giá tại trại, tại vườn và giá bán lẻ không chỉ do một khâu quyết định, song những khâu như hệ thống siêu thị, vận chuyển, logistics có thể được kiểm soát chặt chẽ hơn. Như vậy sẽ tránh những khoản chi phí cộng dồn khiến giá đến tay người mua vẫn cao ngay cả khi giá tại nơi sản xuất đang giảm.

Ông Nguyễn Văn Mười, Chủ tịch CLB Doanh nghiệp nông nghiệp nhiệt đới