Lạng Sơn là tỉnh miền núi biên giới, công tác xây dựng cơ sở hạ tầng, đường giao thông, thủy lợi, nhà văn hóa, trường học và các chương trình giảm nghèo có tác động quan trọng đến đời sống người dân. Tỉnh đã thành lập các Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng đối với 118 công trình, dự án. Các ban đều bám sát kế hoạch, tổ chức theo dõi sát sao quá trình thi công, tiến độ, chất lượng công trình cũng như việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường, an toàn lao động. Từ ngày 1/7/2025 đến nay, các ban đã ban hành 127 văn bản kiến nghị gửi chủ đầu tư, đơn vị thi công, cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương, yêu cầu khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quá trình triển khai công trình, dự án.
Công trình nhà văn hóa thôn 4, xã Thất Khê được khởi công từ tháng 3/2026 với diện tích 216 m², 95% kinh phí do người dân đóng góp. Ông Tô Minh Huệ, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh, Trưởng ban Giám sát đầu tư của cộng đồng thôn 4, xã Thất Khê cho biết: Trong quá trình thi công, các thành viên thường xuyên theo dõi, giám sát từ những khâu nhỏ nhất như chất lượng gạch, cát đến việc thực hiện thiết kế và tiến độ thi công, qua đó bảo đảm công trình đạt yêu cầu về chất lượng.
Theo đồng chí Nông Thị Huệ, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Bắc Sơn, các Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng xã đã bám sát chức năng nhiệm vụ và quyền hạn, thường xuyên giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, hoạt động của chính quyền, các công trình xây dựng cơ bản tại địa phương; tham gia hòa giải tranh chấp dân sự, mâu thuẫn trong nội bộ cộng đồng dân cư..., góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. “Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã đã ban hành quyết định thành lập 3 Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng 3 khu dân cư Tiên Đáo, Nà Rào, Rạ Lá thực hiện giám sát các công trình làm đường giao thông nông thôn; giám sát xây dựng tu sửa kênh mương nội đồng... Qua đó phát hiện một số lỗi trong thi công, chậm tiến độ và kiến nghị cơ quan phụ trách có biện pháp xử lý, được nhà thầu tiếp thu khắc phục nghiêm túc”, bà Huệ cho biết.
Bên cạnh những điểm sáng, thực tế cũng cho thấy, hoạt động giám sát tại một số địa phương chưa thường xuyên; nội dung giám sát còn dàn trải, chưa bám sát vấn đề mà Nhân dân quan tâm. Cùng với đó, trình độ, kỹ năng nghiệp vụ giám sát chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, một số ít thành viên vẫn có tâm lý e ngại, nể nang, ngại va chạm. Công tác phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp với cơ quan chuyên môn đôi lúc vẫn có rào cản; việc tiếp nhận, theo dõi và đôn đốc trả lời kiến nghị sau giám sát có lúc còn chậm, làm giảm hiệu lực, hiệu quả của công tác giám sát cơ sở.
Đồng chí Nguyễn Hoàng Tùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lạng Sơn cho rằng, giải pháp căn cơ là phải lựa chọn đúng vấn đề, giám sát có trọng tâm, trọng điểm, không chạy theo phong trào bề nổi mà hướng vào những nội dung thiết thực, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Cần chuyển mạnh từ “có tổ chức” sang “có hoạt động”; từ “có hoạt động” sang “hoạt động thực chất”; từ “có kiến nghị” sang “theo dõi đến cùng việc giải quyết kiến nghị”.
Ban Thanh tra nhân dân cần đi sâu việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, công khai minh bạch các khoản thu chi, chính sách an sinh xã hội. Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tập trung giám sát chất lượng, tiến độ các công trình hạ tầng, giải phóng mặt bằng, đất đai, bảo vệ môi trường. Công tác giám sát phải được thực hiện ngay từ trước khi đầu tư, kéo dài trong quá trình thi công cho đến khi nghiệm thu và bàn giao đưa vào sử dụng.
Tại Lạng Sơn, hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ cho lực lượng giám sát cơ sở được chú trọng triển khai theo hướng “cầm tay chỉ việc”. Theo đồng chí Hoàng Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, từ năm 2025 đến nay, hơn 10 lớp bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng đã được tổ chức. Các buổi tập huấn tập trung đi sâu vào thực tiễn, hướng dẫn cụ thể cho học viên. Tại hội thảo “Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng” do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh tổ chức cuối tháng 9 vừa qua đã đặt ra yêu cầu từng bước xây dựng hồ sơ điện tử đối với các cuộc giám sát, tiến tới số hóa kết quả và kiến nghị. Mục tiêu hướng tới hình thành phương thức làm việc mới: Giám sát có dữ liệu, có hồ sơ chứng cứ và có kết quả kiểm chứng minh bạch, hạn chế tình trạng làm việc chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân.
“Phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc thông qua các thiết chế dân chủ ở cơ sở không chỉ là yêu cầu thực tiễn mà còn là nhiệm vụ quan trọng của cả hệ thống chính trị. Khi kiến nghị từ các hoạt động giám sát cơ sở được giải quyết, những chính sách, công trình sẽ phát huy hiệu quả quyền làm chủ của Nhân dân, qua đó hòa quyện ý Đảng cùng lòng dân, góp phần xây dựng vùng biên giới Lạng Sơn vững mạnh”, đồng chí Nguyễn Hoàng Tùng nhấn mạnh.
Bài và ảnh: QUỐC ĐẠT