Nâng tầm giá trị cây dừa

Nguồn ảnh: Nhân Dân

Tiếng mô-tơ đều đều dưới mái tôn. Sáu trục quay trên chiếc máy se chỉ xoắn những dải xơ dừa vàng nâu thành sợi chạy không ngừng. Người công nhân vừa kéo nhẹ búi xơ đã được đánh tơi, vừa gỡ những chỗ vón để sợi không đứt.

Ở vùng nguyên liệu Mỏ Cày, hành trình của vỏ dừa ngắn hơn nhưng giá trị lại dài hơn. Những xe chở vỏ dừa chạy thẳng vào nhà máy, nơi chúng được phân loại, đánh tơi thành những dải xơ dài rồi chuyển sang hệ thống chải và se chỉ. Lớp vỏ vốn bị xem là phụ phẩm bắt đầu bước vào một chuỗi giá trị hoàn toàn khác.

Điều thú vị là gần như không còn phần nào của trái dừa bị bỏ lại. Xơ trở thành chỉ, thảm và lưới; mụn dừa thành giá thể; gáo dừa thành than hoạt tính. Mỗi công đoạn không tạo ra một nguyên liệu mới, mà tạo thêm một lần giá trị cho cùng một trái dừa.

Giá trị hiện ra rõ nhất trước chiếc máy se chỉ, công đoạn quyết định độ đồng đều của sợi, điều kiện để sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu. Theo báo giá công khai của một cơ sở sản xuất tại Mỏ Cày, chỉ xơ dừa được bán khoảng 10.000 đồng/kg. Nhưng sợi chỉ ấy chưa phải điểm kết thúc. Khi tiếp tục được dệt thành lưới địa kỹ thuật hay thảm phủ, nó bước sang chuỗi sản phẩm phục vụ công trình chống xói lở và nông nghiệp công nghệ cao.

Quy mô của ngành này lớn hơn nhiều so với hình dung về một nghề thủ công. Theo Phụ lục II của Kế hoạch 3206/KH-UBND về Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, riêng năm 2020, Bến Tre (cũ) xuất khẩu 47.653 tấn chỉ xơ dừa, thuộc nhóm mặt hàng xuất khẩu chủ lực được tỉnh thống kê theo sản lượng. Chiếc máy se chỉ trong xưởng gần như trở thành mắt xích của một ngành công nghiệp quy mô hàng chục nghìn tấn.

Điều mà khách hàng quốc tế tìm kiếm giờ đây không còn là xơ dừa nguyên liệu. Họ cần những sản phẩm có thể đi thẳng vào công trình và dây chuyền sản xuất: dây thừng sinh học, lưới địa kỹ thuật chống xói lở, thảm phủ giữ đất hay giá thể cho nhà kính. Đặc tính phân hủy tự nhiên, giữ nước và chịu lực khiến sợi xơ dừa trở thành vật liệu thay thế nhiều sản phẩm từ nhựa trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.

Đã có những sự chuyển mình của vùng dừa Mỏ Cày, tỉnh Vĩnh Long trong năm 2026. Các doanh nghiệp đầu tư dây chuyền khép kín ngay tại vùng nguyên liệu, từ thu mua, kiểm soát chất lượng đến xuất khẩu. Nhà máy của Coco Hitech ở Mỏ Cày hiện vận hành trên diện tích khoảng 25.000 m², công suất khoảng 100 container sản phẩm mỗi tháng, đưa các sản phẩm từ chỉ xơ dừa đến châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Bến Tre (Vĩnh Long), cho biết địa phương sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp để mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao hiệu quả sản xuất của nhóm sản phẩm chế biến sâu từ dừa.

Ở tầm nhìn rộng hơn, ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, nhận định: Phát triển các sản phẩm chế biến sâu từ dừa là cơ hội để nâng tầm giá trị cây dừa, thúc đẩy liên kết vùng trong sản xuất, chế biến và xuất khẩu, hướng tới phát triển bền vững ngành hàng dừa của Đồng bằng sông Cửu Long.

Một cuộn chỉ vừa đầy được nhấc xuống, nhường chỗ cho cuộn tiếp theo trên máy. Có lẽ sự đổi vai lớn nhất ở Vĩnh Long không nằm ở chiếc vỏ dừa. Nó nằm ở cách người ta kéo giá trị cây dừa đi xa hơn.

Bảo Hân

Tại vùng nguyên liệu Mỏ Cày thuộc tỉnh Vĩnh Long, phụ phẩm vỏ dừa đang bước vào chuỗi giá trị chế biến sâu quy mô công nghiệp thay vì bị bỏ đi. Quá trình phân loại, đánh tơi và se chỉ biến xơ dừa thô thành sản phẩm có giá khoảng 10.000 đồng/kg tại cơ sở sản xuất địa phương. Từ các mắt xích này, phụ phẩm dừa tiếp tục được dệt thành lưới địa kỹ thuật, thảm phủ và giá thể phục vụ nông nghiệp công nghệ cao cùng các công trình chống xói lở. Theo Phụ lục II của Kế hoạch 3206/KH-UBND về Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, Bến Tre (cũ) từng ghi nhận sản lượng xuất khẩu chỉ xơ dừa đạt 47.653 tấn trong năm 2020. Đến năm 2026, các doanh nghiệp tại Mỏ Cày đã đẩy mạnh đầu tư dây chuyền khép kín nhằm đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế đối với vật liệu sinh học thay thế nhựa. Tiêu biểu như nhà máy Coco Hitech vận hành trên diện tích 25.000 m² với công suất khoảng 100 container mỗi tháng, đưa sản phẩm tiếp cận thị trường châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia. Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Bến Tre (Vĩnh Long), khẳng định địa phương sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp để mở rộng thị trường xuất khẩu nhóm sản phẩm chế biến sâu. Đánh giá ở tầm nhìn chiến lược, ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, nhận định việc phát triển chế biến sâu là cơ hội nâng tầm giá trị cây dừa và thúc đẩy liên kết vùng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Sự chuyển mình này không chỉ kéo dài chuỗi giá trị của nông sản mà còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho toàn ngành hàng dừa.