Nga lập vùng đệm an ninh trong lãnh thổ Ukraine, các bên có chấp nhận?

Vùng an ninh kéo dài 660km

Ngày 16-10, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga đang thiết lập "vùng an ninh" bên trong lãnh thổ Ukraine, dọc theo khu vực biên giới hai nước, khi ông mặc quân phục đến thăm một sở chỉ huy của Nga, theo Hãng tin Reuters.

"Các lực lượng vũ trang Nga được giao nhiệm vụ không chỉ đẩy lùi đối phương khỏi đất Nga, mà còn thiết lập một vùng an ninh tại khu vực lãnh thổ lân cận. Nhiệm vụ này đang được triển khai thành công.

Mục tiêu của chúng ta là bảo đảm an ninh tuyệt đối cho các vùng biên giới của Nga trong tương lai. Nga không có ý định đưa vấn đề này vào các cuộc đàm phán hòa bình tiềm năng với Ukraine", ông Putin tuyên bố.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết vùng an ninh dự kiến kéo dài 660km, trong đó 70% đang nằm dưới sự kiểm soát của Nga. Ông không nêu rõ vùng này sẽ lấn sâu bao nhiêu vào lãnh thổ Ukraine.

Trước đây, ông Putin từng đề cập cần thiết lập một vùng an ninh như vậy, nhưng chưa từng công bố cụ thể phạm vi dự kiến như vậy. Đây cũng là lần đầu tiên ông tuyên bố vấn đề này không thể thương lượng. 

Vùng đệm an ninh sẽ giúp Nga ngăn chặn các cuộc tấn công tương tự vụ quân Ukraine xâm nhập vùng biên giới Kursk của Nga trong giai đoạn 2024 - 2025.

Để thiết lập vùng an ninh, Nga sẽ phải kiểm soát thêm lãnh thổ tại các tỉnh Sumy và Kharkov của Ukraine. Đây không phải là những khu vực mà Matxcơva tuyên bố sáp nhập vào lãnh thổ Nga kể từ khi phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022.

Ông Putin lần đầu ra lệnh thiết lập vùng đệm vào mùa xuân năm 2025, sau khi Ukraine tiến hành cuộc xâm nhập kéo dài nhiều tháng vào vùng Kursk, tây nam Nga. Kể từ đó phạm vi vùng đệm đã mở rộng sang nhiều khu vực khác của Ukraine, nhưng ranh giới cụ thể vẫn chưa được xác định rõ.

Giữa năm nay, Điện Kremlin nói rằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) và tên lửa mà Ukraine tiếp tục tiến hành bên trong lãnh thổ Nga là lý do để mở rộng vùng đệm ở miền đông Ukraine. "Kiev càng tìm cách leo thang tình hình, chúng tôi càng tiếp tục mở rộng vùng đệm này" - ông Peskov nói.

Tổng thống Putin nhiều lần mô tả vùng đệm là biện pháp nhằm đẩy lực lượng và vũ khí của Ukraine ra xa biên giới Nga, viện dẫn các vụ pháo kích xuyên biên giới và các cuộc tấn công bằng drone của Kiev nhắm vào các vùng như Belgorod và Kursk.

Kiev bác bỏ cái gọi là "vùng đệm" của Nga, cho rằng đây chỉ là cái cớ để Matxcơva mở rộng các cuộc xâm nhập sâu hơn vào lãnh thổ Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky từng gọi các kế hoạch của Nga tại Sumy và Kharkov là "điên rồ", đồng thời khẳng định Ukraine sẽ nỗ lực bảo vệ các vùng này.

Việc thiết lập vùng an ninh dài tới 660km vốn cần thời gian. Nga chắc chắn sẽ vấp phải sự kháng cự từ Ukraine trên thực địa khi mở rộng vùng đệm. Cũng cần lưu ý drone của Ukraine hiện nay đã có thể vươn xa vào lãnh thổ Nga, nên cái gọi là vùng đệm sẽ không thể bảo vệ được Nga 100%.

Ông Zelensky chỉ trích đề xuất lập "vùng đệm" giữa Ukraine và Nga

Tháng 8 năm ngoái, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã bình luận về thông tin trên truyền thông cho rằng các nhà lãnh đạo châu Âu đang xem xét thiết lập vùng đệm rộng 40km giữa lực lượng Ukraine và Nga trong khuôn khổ một thỏa thuận hòa bình trong tương lai.

Ông Zelensky cho biết đã nhiều lần nghe về đề xuất này từ các đối tác châu Âu và Mỹ.

Theo ông Zelensky, đề xuất như vậy chỉ có thể xuất phát từ những người "không hiểu rõ trình độ phát triển công nghệ đang chi phối cách thức tiến hành cuộc chiến hiện nay".

"Hiện nay các vũ khí hạng nặng của chúng tôi đã được bố trí cách nhau hơn 10km, bởi mọi thứ đều trở thành mục tiêu của drone. Vùng đệm này đã tồn tại rồi. Tôi gọi đây là 'vùng chết', còn một số người gọi là 'vùng xám'" - Tổng thống Zelensky nhấn mạnh.

Nhà lãnh đạo Ukraine khi đó bình luận: "Không cần phải mắc bẫy những điều kiện bổ sung từ Nga hay từ những kẻ mơ mộng khác. Vùng đệm đã tồn tại. Nếu Nga muốn giữ khoảng cách xa hơn với chúng tôi, họ có thể rút sâu hơn vào những vùng lãnh thổ của Ukraine hiện đang bị chiếm đóng tạm thời và bố trí lực lượng tại đó" - ông Zelensky nói.

Năm ngoái báo Politico dẫn thông tin từ các nhà ngoại giao châu Âu cho biết đề xuất thiết lập vùng đệm là một trong số các ý tưởng đang được giới chức quân sự và dân sự thảo luận, coi đây là một kịch bản cho thỏa thuận hậu chiến.

Báo Financial Times đưa tin các đối tác phương Tây của Ukraine đã chuẩn bị một kế hoạch thiết lập khu phi quân sự, nhiều khả năng sẽ do lực lượng gìn giữ hòa bình trung lập từ một nước thứ ba tuần tra.

Tháng 9-2025, Đài NBC News dẫn các nguồn tin cho biết nếu Nga và Ukraine đạt được thỏa thuận hòa bình, Mỹ có thể giữ vai trò chủ đạo trong việc giám sát một vùng đệm rộng lớn bên trong lãnh thổ Ukraine. Vùng đệm này sẽ là một khu vực phi quân sự rộng lớn bên trong lãnh thổ Ukraine, chia tách phần lãnh thổ do Nga kiểm soát với phần do Ukraine kiểm soát.

Trong khi đó Nga đã bác bỏ ý tưởng triển khai binh sĩ châu Âu tại Ukraine, cũng như sự hiện diện của lực lượng thuộc bất kỳ quốc gia thành viên NATO nào. 

Tóm lại, Nga và phương Tây đang đề cập đến vùng đệm với mục tiêu và cách tiếp cận khác nhau, dù cả hai phương án đều liên quan đến việc tạo khoảng cách giữa lực lượng Nga và Ukraine.

Điểm khác biệt cốt lõi là Nga mô tả vùng đệm như một biện pháp bảo đảm an ninh cho lãnh thổ Nga, trong khi phương án do các đối tác của Ukraine thảo luận hướng đến việc bảo vệ Ukraine và giám sát việc duy trì trạng thái phi quân sự sau chiến tranh.

Một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa tại Hạ viện Mỹ đang tìm cách chặn thỏa thuận mua dầu diesel mà ông Trump vừa công bố đạt được với Nga.