Nga - Ukraine dựng lưới phòng thủ: Phá sóng, cắt GPS, mang súng săn diệt UAV

Moskva đối mặt với vụ tấn công lớn nhất bằng thiết bị bay không người lái trong đêm 20/9. Trong khoảng 1.600 UAV/drone được sử dụng, 450 chiếc nhắm thẳng vào thủ đô nước Nga.

Vụ tập kích quy mô lớn vào Moskva chỉ là một lát cắt của cuộc chiến UAV ngày càng dữ dội giữa Nga và Ukraine. Khi số lượng drone được sử dụng tăng nhanh, bài toán của cả hai bên không còn đơn giản là bắn hạ mục tiêu, mà là tìm ra phương án đủ rẻ, đủ nhanh và đủ nhiều để theo kịp đối phương.

UAV Ukraine tấn công thủ đô Moskva

Phá sóng, cắt GPS khiến UAV “mù đường”

Theo Reuters, trong tháng 4/2026, Nga phóng khoảng 6.500 UAV tầm xa vào Ukraine và hơn 1.000 chiếc vượt qua được mạng lưới đánh chặn của Ukraine. Kiev đặt mục tiêu nâng tỷ lệ vô hiệu hóa Shahed và các UAV tấn công tầm xa lên 95%.

Điều đó cho thấy bài toán chống drone không đơn giản là “phát hiện rồi bắn hạ”. Khi số lượng UAV tăng lên hàng nghìn chiếc mỗi tháng, yếu tố quyết định còn là chi phí, tốc độ sản xuất, khả năng bao phủ và sức chịu đựng của mạng lưới phòng không.

Phương pháp đầu tiên và phổ biến nhất mà cả Nga lẫn Ukraine sử dụng là tác chiến điện tử (EW). Về nguyên lý, các hệ thống tác chiến điện tử tìm cách gây nhiễu hoặc làm gián đoạn liên kết vô tuyến, tín hiệu định vị và kênh điều khiển giữa UAV với người vận hành. Nếu mất khả năng định vị hoặc liên lạc, một số UAV có thể mất kiểm soát, bay sai hướng hoặc buộc phải kích hoạt chế độ tự động.

Ukraine đã sử dụng rộng rãi các hệ thống gây nhiễu để chống UAV Nga. Reuters cho biết tại những khu vực tiền tuyến, mạng lưới tác chiến điện tử được triển khai dày đặc nhằm phá các tín hiệu điều khiển UAV.

Tuy nhiên, đây không phải giải pháp tuyệt đối. Một trong những thay đổi đáng chú ý là Nga ngày càng sử dụng nhiều UAV điều khiển bằng cáp quang. Thay vì truyền dữ liệu bằng sóng vô tuyến, UAV được kết nối với người điều khiển bằng sợi cáp quang kéo phía sau. Điều này khiến phương thức gây nhiễu vô tuyến truyền thống khó phát huy tác dụng.

Reuters hồi tháng 7 cho biết Nga đã sử dụng UAV loại này để tấn công các trạm biến áp điện ở khu vực Sumy. Ukraine trước đó đã triển khai hệ thống tác chiến điện tử tại các khu vực tiền tuyến để gây nhiễu UAV nhưng UAV điều khiển qua cáp quang có thể vượt qua một phần lớp phòng thủ này.

Nga cũng đang tìm cách đối phó với chính hệ thống điều khiển UAV của Ukraine. Reuters trong tháng 7 đưa tin Nga triển khai các hệ thống gây nhiễu nhằm làm gián đoạn kết nối Starlink được Ukraine sử dụng để điều khiển một số UAV tầm trung. Một hệ thống được phía Ukraine xác định là Volna Kupol Garant có khả năng gây nhiễu trong khu vực rộng khoảng 20km², theo các nguồn được Reuters phỏng vấn.

Súng máy săn UAV

Khi tác chiến điện tử không đủ hiệu quả, hai bên chuyển sang các biện pháp đánh chặn động năng.

Ukraine đặc biệt chú trọng xây dựng các lớp phòng không tầm ngắn cơ động. RUSI nhận định, trong năm 2026, Ukraine triển khai một mạng lưới phòng không tầm ngắn gồm súng máy gắn trên phương tiện, các tháp pháo tự động, pháo phòng không tự hành như Gepard và Shilka, cùng tên lửa phòng không vác vai Stinger và Igla.

Điểm quan trọng nằm ở cách bố trí. Thay vì kỳ vọng một khẩu đội đơn lẻ bảo vệ một khu vực rộng lớn, Ukraine xây dựng nhiều lớp phòng thủ có vùng tác chiến chồng lấn. Một UAV vượt qua lớp đầu tiên vẫn có thể bị phát hiện và đánh chặn ở lớp tiếp theo.

Một video của Reuters ghi hình tại Kharkiv hồi tháng 3/2026 cho thấy Ukraine sử dụng drone đánh chặn P1-SUN theo mô hình nhiều tuyến. Chỉ huy một đơn vị UAV Ukraine cho biết mỗi nhóm có khu vực đánh chặn chồng lấn nhằm tăng khả năng ngăn UAV đối phương lọt qua. Ông cũng cho biết khi phát hiện mục tiêu, kíp chiến đấu đôi khi chỉ có 1-2 phút để hành động.

Đây là điểm khác biệt quan trọng so với phòng không truyền thống: Tốc độ phản ứng và mật độ khí tài đôi khi quan trọng không kém tầm bắn.

Drone giá rẻ đánh chặn

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất tại Ukraine là sự xuất hiện ngày càng nhiều UAV đánh chặn. Thay vì dùng tên lửa phòng không trị giá hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu USD để tiêu diệt một UAV giá rẻ, Ukraine phát triển các drone nhỏ hơn, rẻ hơn, có nhiệm vụ truy đuổi và tiêu diệt UAV đối phương trên không.

Reuters cho biết nhiều drone đánh chặn của Ukraine có giá dưới 2.000 USD, đồng thời từng đạt tỷ lệ đánh chặn cao đối với các UAV Shahed loại cũ.

Bộ Quốc phòng Ukraine từng công bố UAV đánh chặn Shvidun, được phát triển chuyên để tiêu diệt UAV Shahed, Geran và Gerbera.

Theo thông số do Bộ Quốc phòng Ukraine công bố, Shvidun nặng khoảng 8kg, sải cánh gần 2m. Đây chính là logic “rẻ đối rẻ”: Nếu đối phương phóng hàng trăm hoặc hàng nghìn UAV, bên phòng thủ cần loại vũ khí có thể sản xuất nhanh và sử dụng với số lượng lớn.

Một video khác của Reuters hồi tháng 3 cho thấy quá trình thử nghiệm các drone đánh chặn Ukraine. Người điều khiển cho biết loại UAV này có ưu điểm về tốc độ, khả năng cơ động và tương đối dễ chuyển đổi từ người đã có kinh nghiệm điều khiển FPV sang sử dụng.

Lưới thép phòng thủ của Nga

Ở phía Nga, việc phòng thủ UAV được tổ chức theo nhiều tầng, kết hợp giữa tác chiến điện tử, phòng không tầm ngắn và các biện pháp bảo vệ vật lý.

Rostec cho biết, Nga đang phát triển các hệ thống tác chiến điện tử chuyên chống UAV. Tháng 9/2026, tập đoàn này giới thiệu ZhNETs, một tổ hợp tác chiến điện tử có kiến trúc module, cho phép cập nhật phần mềm để thích ứng với các loại UAV mới, trong đó có cả UAV hoạt động theo nhóm.

Một hướng khác là gây nhiễu hoặc làm gián đoạn hệ thống định vị vệ tinh. Rostec cho biết tổ hợp Vika có khả năng gây gián đoạn các kênh định vị như GPS, GLONASS, Galileo và BeiDou, qua đó làm giảm khả năng dẫn đường của UAV.

Nga cũng tăng cường các giải pháp bảo vệ mục tiêu cố định.

Tháng 7, Rostec giới thiệu Pautina, một hệ thống kết cấu thép dạng lưới dành cho các cơ sở hạ tầng như kho dầu, trạm biến áp và cơ sở năng lượng. Theo nhà sản xuất, cấu hình tiêu chuẩn có thể ngăn một UAV nặng tới 200kg bay với tốc độ 200 km/h tiếp cận trực tiếp mục tiêu.

Những giải pháp như vậy cho thấy chống UAV không nhất thiết phải đồng nghĩa với “bắn hạ”. Một chiếc drone có thể bị vô hiệu hóa bằng nhiễu điện tử, mất định vị, bị mắc vào lưới hoặc bị đánh chặn trước khi tiếp cận mục tiêu.

UAV tấn công tăng tốc, drone giá rẻ lại hụt hơi

Cuộc đua chống UAV đang bước sang giai đoạn khó hơn khi Nga đưa vào sử dụng ngày càng nhiều UAV động cơ phản lực.

Theo Reuters, UAV phản lực mới của Nga có thể đạt tốc độ trên 400 km/h, trong khi Shahed kiểu cũ sử dụng động cơ piston thường bay dưới 200 km/h. Ukraine từng đạt tỷ lệ đánh chặn khoảng 90% đối với các UAV loại cũ nhưng những chiếc nhanh hơn đang khiến các drone đánh chặn thế hệ trước gặp khó khăn.

Reuters dẫn dữ liệu tình báo quốc phòng Ukraine cho biết, Nga sản xuất khoảng 3.000 UAV phản lực mỗi tháng; số UAV loại này được Nga sử dụng đã tăng từ khoảng 450 chiếc trong tháng 6 lên khoảng 2.850 chiếc trong tháng 8/2026.

Đây là thay đổi rất quan trọng. Một drone đánh chặn giá 2.000 USD có thể hiệu quả khi mục tiêu bay chậm nhưng nếu mục tiêu nhanh gấp đôi, thời gian phản ứng giảm mạnh. Ukraine vì thế đang thử nghiệm các UAV đánh chặn nhanh hơn, tên lửa dẫn đường giá thấp và sử dụng AI để tính toán đường bay, cho phép đánh chặn theo hướng đối đầu thay vì đuổi theo phía sau.

Bộ Quốc phòng Ukraine cũng cho biết một số đơn vị đã sử dụng tháp pháo tích hợp trí tuệ nhân tạo có khả năng tự phát hiện, bám bắt và tính toán đường bay UAV. Hệ thống này đặc biệt đáng chú ý trong việc đối phó UAV điều khiển bằng cáp quang, vốn khó bị vô hiệu hóa bằng tác chiến điện tử.

Đến năm 2026, cuộc chiến chống UAV tại Ukraine và Nga đã trở thành một cuộc đua về chi phí, số lượng và tốc độ thích nghi.

Một bên có thể phát triển UAV nhanh hơn; bên kia phải tìm cách phát hiện và tiêu diệt chúng với chi phí thấp hơn. Khi một phương thức chống UAV trở nên hiệu quả, đối phương lại thay đổi thiết kế từ UAV piston sang UAV phản lực, từ điều khiển vô tuyến sang cáp quang, từ bay đơn lẻ sang hoạt động theo nhóm.

Ukraine đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào các tên lửa phòng không đắt tiền bằng drone đánh chặn và các tên lửa giá thấp hơn. Nga đồng thời mở rộng tác chiến điện tử, gây nhiễu định vị, gây nhiễu liên lạc và tăng cường các biện pháp bảo vệ mục tiêu cố định.

Reuters mới đây ghi nhận xu hướng tương tự ở châu Âu: Kinh nghiệm từ Ukraine đang thúc đẩy các nước tìm kiếm những tên lửa và phương tiện đánh chặn rẻ hơn, có thể sản xuất hàng loạt, thay vì chỉ dựa vào một số lượng nhỏ vũ khí phòng không công nghệ cao.

Bởi vậy, “vũ khí chống drone” của tương lai có thể không phải là một hệ thống duy nhất. Đó sẽ là một mạng lưới nhiều tầng, trong đó cảm biến phát hiện mục tiêu, tác chiến điện tử làm gián đoạn, súng hoặc pháo xử lý mục tiêu ở cự ly gần, drone đánh chặn truy đuổi những mục tiêu lọt qua, còn tên lửa phòng không đắt tiền được dành cho các mối đe dọa mà những hệ thống rẻ hơn không thể xử lý.

Trên bầu trời Ukraine, cuộc đua này vẫn đang diễn ra từng ngày. Và với tốc độ đổi mới của UAV, điều đáng chú ý nhất không phải là bên nào đang sở hữu một hệ thống “bất khả chiến bại”, mà là bên nào có thể tạo ra phương án chống drone đủ nhanh, đủ rẻ và đủ nhiều trước khi đối phương kịp thay đổi loại UAV.