Hai cây thị cổ thụ tọa lạc ở bên hiên và phía sau ngôi miếu (đình làng). Thân cây sần sùi, tỏa bóng mát che chở cho di tích và người dân. Cây thị bên hiên (nay chỉ còn nửa thân) có đường kính thân 4,2m, cao 25m, cành lá sum suê với tán rộng hơn 20m. Cây thị phía sau có đường kính 8,1m, cao 20m và tán rộng tới 25m.
Ông Quách Văn Thế (65 tuổi), người trông coi di tích làng Liêu Hạ cho hay: "Cây thị ở đây có từ bao giờ không ai rõ. Tôi chỉ nghe các cụ kể lại, nơi đây trước kia có ngôi miếu gỗ cổ thờ thành hoàng làng. Đến năm 1953, chiến sự khiến pháo bắn gây cháy lan sang cây thị bên hiên nên đến nay cây chỉ còn lại nửa thân cháy xém. Còn cây thị lớn hơn ở phía sau bị sét đánh trúng, phải cắt bớt cành".
Cũng theo ông Thế, ngôi miếu và hai cây thị trước kia từng là nơi họp bàn, trú ẩn và là căn cứ cách mạng trong thời kỳ kháng chiến, che chở cho cán bộ cùng nhân dân địa phương. Có thời điểm, sân miếu trở thành nơi họp chợ thời chiến, phía sau còn có hệ thống giao thông hào để trốn tránh khi giặc dội bom.
Bất chấp những vết thương do bom đạn và sét đánh, hai cây thị cổ thụ vẫn không chết mà mạnh mẽ đâm chồi, nảy lộc, vươn mình xanh tốt, trường tồn cùng thời gian và gắn bó máu thịt với bao thế hệ người dân địa phương.
Người dân địa phương cho biết, theo truyền ngôn của các bậc cao niên, miếu cổ Liêu Hạ đã có từ rất lâu đời; khoảng 10 thế hệ lớn lên trong làng đều đã thấy hai cây thị sừng sững như vậy. Miếu cổ ban đầu được dựng sơ sài gồm 3 miếu chính và 1 miếu nhỏ trên cây thị. Đến khoảng năm 2000, dân làng quyên góp xây dựng 1 gian nhà mái ngói bao trọn 3 ngôi miếu và đến năm 2008 tiếp tục trùng tu, sửa chữa với quy mô lớn hơn.
Hai cây thị vốn có trước khi ngôi miếu cổ đầu tiên được xây dựng. Chính vì vậy, tuổi đời của hai cây thị này được xác định là trên 700 năm.
Ông Lê Như Quỳnh, trưởng thôn Lạng Phong, xã Nho Quan (Ninh Bình) chia sẻ: "Trải qua hàng trăm năm, hai cây thị chứng kiến bao sự kiện lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa truyền thống của làng. Cho đến nay, người dân Liêu Hạ luôn quan tâm chăm sóc, bảo vệ để hai cây thị tiếp tục sinh tồn và phát triển".
Cũng theo ông Quỳnh, ngôi miếu cổ và 2 cây thị không chỉ mang ý nghĩa văn hóa, tín ngưỡng và tạo bóng mát quanh năm mà còn là không gian diễn ra các nghi thức, nghi lễ tế tự của cộng đồng. Trải qua chiều dài lịch sử, quy mô kiến trúc của ngôi miếu cổ cùng sự vươn mình của 2 cây thị đã có những đổi thay nhất định.
Ngôi miếu cổ cùng hai cây thị chính là minh chứng lịch sử chứng kiến bao thăng trầm của dân làng Liêu Hạ qua nhiều thế hệ. Hai cây thị là biểu tượng thiêng liêng của làng, được người dân coi như “báu vật” để giữ gìn từ đời này sang đời khác, đồng thời nhắc nhở các thế hệ mai sau luôn hướng về cội nguồn.
Chính nhờ những giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh sâu sắc đó, vừa qua, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã chính thức quyết định công nhận 2 cây thị tại miếu cổ làng Liêu Hạ, thôn Lạng Phong, xã Nho Quan (Ninh Bình) là Cây Di sản Việt Nam.