Ngân hàng dùng AI phát hiện gian lận, bảo vệ dòng tiền

Nguồn ảnh: Tiền Phong

Với khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, tổng giá trị 1,2 triệu tỷ đồng, hệ thống ngân hàng đang đối mặt áp lực lớn về an toàn thông tin. Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng chuyển từ phòng thủ sang chủ động phát hiện, ngăn chặn và ứng phó tấn công mạng, đặc biệt là nguy cơ bị...

Nguy cơ mất tiền không chỉ đến từ tài khoản khách hàng

Phát biểu tại Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 ngày 22/10, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho biết, hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.

Quy mô giao dịch lớn, cùng sự phụ thuộc ngày càng cao vào công nghệ và các đối tác trong hệ sinh thái số, khiến một sự cố tại một điểm có thể gây tác động lan rộng đến toàn hệ thống.

Theo ông Phạm Tiến Dũng, các cuộc tấn công mạng hiện nay không chỉ nhắm vào tài khoản khách hàng, mà còn hướng đến chiếm đoạt tiền của chính ngân hàng. Vì vậy, các tổ chức tín dụng phải giám sát đồng thời an ninh mạng và hoạt động giao dịch, thay vì chỉ tập trung bảo vệ hạ tầng công nghệ.

“Đề nghị lãnh đạo các ngân hàng trực tiếp chỉ đạo, triển khai quyết liệt nội dung này”, ông Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh và lưu ý trách nhiệm bảo đảm an toàn không chỉ thuộc về bộ phận công nghệ thông tin hay an ninh mạng mà còn liên quan trực tiếp đến các bộ phận nghiệp vụ, vận hành và quản lý giao dịch.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng. Ảnh: Võ Hải.

Trước những mối đe dọa ngày càng phức tạp, các ngân hàng cần chuyển từ tư duy chỉ bảo vệ hệ thống sang xây dựng khả năng chống chịu. Điều này đòi hỏi phải phát hiện sớm nguy cơ, ứng phó nhanh, duy trì các dịch vụ thiết yếu và khôi phục hoạt động hiệu quả khi xảy ra sự cố.

Áp lực bảo đảm an toàn càng lớn khi thanh toán số tăng trưởng mạnh. Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố tại hội thảo, trong 8 tháng đầu năm 2026, giao dịch thanh toán qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt, tăng 46,5% so với cùng kỳ. Giao dịch qua điện thoại di động đạt 14 tỷ lượt, tăng 35,3%.

Khối lượng giao dịch tăng nhanh đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực phát hiện bất thường, ngăn chặn gian lận và bảo vệ dòng tiền theo thời gian thực.

Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cũng lưu ý việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngân hàng phải gắn với hiệu quả thực tế. “AI phải tạo ra giá trị thực chất, chứ không chỉ tạo ra ấn tượng về mặt công nghệ”, ông nói.

Ba chuyển dịch lớn của ngành ngân hàng

Ông Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam - chỉ ra ba chuyển dịch lớn của ngành ngân hàng: Từ tự động hóa riêng lẻ sang hệ sinh thái AI thông minh; ứng dụng AI để phát hiện, ngăn chặn gian lận theo thời gian thực; từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản trị rủi ro AI.

Theo ông Tú, ngành ngân hàng cần đổi mới sáng tạo dựa trên AI có trách nhiệm, củng cố niềm tin khách hàng và nâng cao khả năng chống chịu trước các cuộc tấn công mạng. Việc ứng dụng công nghệ phải đi đôi với bảo vệ dữ liệu và kiểm soát rủi ro.

Tại TPBank, ông Nguyễn Hưng - Tổng Giám đốc ngân hàng, cho biết đơn vị đã triển khai hơn 60 ứng dụng AI tại 13 khối nghiệp vụ. TPBank cũng triển khai trợ lý GenAI T'AioX, tính năng Paste to Pay và mô hình an ninh 3 lớp “phòng - chống - phản ứng nhanh”, nhằm bảo vệ dòng tiền theo thời gian thực.

Từ góc độ an ninh mạng, ông Harmon Wang - Tổng Giám đốc StreamCube Technology - cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống phòng chống gian lận toàn diện, thay vì triển khai các giải pháp riêng lẻ. Việc này cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, ngân hàng và các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Quy mô thanh toán số tại Việt Nam đang gia tăng áp lực an toàn thông tin khi hệ thống ngân hàng xử lý khoảng 100 triệu giao dịch mỗi ngày, tương đương giá trị 1,2 triệu tỷ đồng. Trong 8 tháng đầu năm 2026, giao dịch qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt và kênh di động đạt 14 tỷ lượt, ghi nhận mức tăng trưởng lần lượt là 46,5% và 35,3% so với cùng kỳ. Đứng trước thực tế tội phạm mạng nhắm trực tiếp vào việc chiếm đoạt ngân sách của chính các nhà băng, yêu cầu kiểm soát dòng tiền theo thời gian thực trở thành nhiệm vụ sống còn. Tại Hội thảo Smart Banking 2026, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng yêu cầu các tổ chức tín dụng phải chuyển dịch tư duy từ phòng thủ bị động sang chủ động xây dựng năng lực chống chịu. Trách nhiệm giám sát an ninh mạng cần gắn liền với các khối nghiệp vụ vận hành, thay vì giao phó toàn bộ cho bộ phận kỹ thuật công nghệ thông tin. Lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước cũng nhấn mạnh việc triển khai trí tuệ nhân tạo phải tạo ra giá trị bảo vệ thực chất, tránh xu hướng chạy theo ấn tượng công nghệ đơn thuần. Theo phân tích từ Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, toàn ngành đang trải qua ba bước chuyển dịch trọng yếu xoay quanh việc ứng dụng hệ sinh thái AI thông minh, phát hiện gian lận tức thời và hoàn thiện khung quản trị rủi ro. Điển hình như tại TPBank, hơn 60 ứng dụng AI đã được tích hợp vào 13 khối nghiệp vụ nhằm phát hiện sớm các giao dịch bất thường. Mô hình an ninh ba lớp phòng ngừa, ngăn chặn và phản ứng nhanh đang định hình tiêu chuẩn mới cho nỗ lực bảo vệ dữ liệu và củng cố niềm tin khách hàng.