Người dân lội qua vùng nước ngập tại tỉnh Songkhla, miền nam Thái Lan - Ảnh: AP
Triều cường ngày càng đáng lo
Theo Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương Mỹ (NOAA), triều cường vốn là hiện tượng tự nhiên, xảy ra khi mực nước thủy triều lên cao theo chu kỳ dưới tác động của lực hấp dẫn từ Mặt trăng và Mặt trời.
Tuy nhiên, hiện tượng này đang trở thành mối lo ngày càng lớn đối với nhiều đô thị, khi những đợt triều cao có thể gây ngập đường sá, nhà cửa, làm đảo lộn sinh hoạt và đe dọa đời sống người dân.
Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), nguyên nhân không chỉ nằm ở chu kỳ thủy triều tự nhiên mà còn do tác động cộng hưởng của nước biển dâng, sụt lún đất và quá trình đô thị hóa.
Khi biến đổi khí hậu làm nhiệt độ Trái đất tăng, băng tại Greenland, Nam Cực và các sông băng trên núi tan chảy, bổ sung nước vào đại dương. Cùng lúc đó, nước biển hấp thụ nhiệt và giãn nở, đẩy mực nước trung bình lên cao.
Dù không trực tiếp gây ra triều cường, hiện tượng nước biển dâng khiến mực nước nền cao hơn trước. Điều này đồng nghĩa cùng một đợt triều cao, nước có thể tràn vào những khu vực trước đây ít hoặc chưa từng bị ngập.
Bên cạnh nước biển dâng, sụt lún đất cũng là yếu tố đáng lo ngại. Tại nhiều thành phố lớn, việc khai thác nước ngầm kéo dài, sức nặng của các công trình xây dựng và quá trình nén tự nhiên của nền đất khiến mặt đất bị hạ thấp.
Tình trạng này có thể nghiêm trọng hơn khi triều cường trùng với mưa lớn. Nước sông, kênh rạch dâng cao cản trở dòng chảy ra biển khiến nước mưa khó thoát, trong khi hệ thống thoát nước tại nhiều đô thị chưa theo kịp tốc độ phát triển.
Đông Nam Á "cùng chung cảnh ngộ"
Người dân chật vật di chuyển tại một khu chợ ở thủ đô Bangkok ngày 28-9 - Ảnh: REUTERS
Jakarta của Indonesia là một trong những đô thị chịu ảnh hưởng nặng nề của tình trạng ngập do thủy triều.
Để khắc phục tình trạng ngập lụt do triều cường, Cơ quan Tài nguyên nước Jakarta đã triển khai nhiều biện pháp như tối ưu hóa hoạt động của toàn bộ máy bơm tại khu vực phía bắc để đẩy nhanh quá trình rút nước triều, đồng thời phát huy tối đa hiệu quả của các kênh thoát nước nhằm dẫn dòng chảy ra ngoài.
Ngoài ra, Cơ quan Tài nguyên nước Jakarta cũng xây dựng thêm các tuyến đê ngăn triều tại một số điểm bị ảnh hưởng, song song với việc tiếp tục xây dựng đê chắn ven biển và gia cố các đê hiện có, theo cổng thông tin Berita Jakarta.
Vào năm 2025, Indonesia đã công bố kế hoạch xây dựng Giant Sea Wall, hệ thống đê chắn biển quy mô lớn dọc bờ biển phía bắc đảo Java nhằm bảo vệ các khu vực dễ bị ngập do nước biển dâng và sụt lún đất.
Theo Hãng tin Reuters, phương án được công bố có chiều dài khoảng 700km, trải từ tỉnh Banten đến Đông Java, với tổng vốn ước tính khoảng 80 tỉ USD và thời gian triển khai có thể lên tới 20 năm.
Tại Thái Lan, thủ đô Bangkok cũng đối mặt với nguy cơ ngập khi thủy triều dâng cao, đặc biệt vào những thời điểm mưa lớn và nước từ thượng nguồn sông Chao Phraya đổ về cùng lúc.
Nhằm ứng phó với tình trạng này, Bangkok đã triển khai nhiều giải pháp từ nâng cao đê chắn lũ, vận hành trạm bơm đến giám sát mực nước và cảnh báo người dân.
Tuy nhiên, những khu dân cư nằm ngoài tuyến phòng hộ vẫn có nguy cơ bị ngập khi triều dâng.
Theo báo Thairath English, chính quyền Bangkok đã nâng cao hệ thống chắn lũ dọc hai bờ sông Chao Phraya trên toàn tuyến dài 88km lên mức 3 - 3,5m. Công trình được nâng cấp dựa trên kinh nghiệm từ trận lũ năm 2011, khi mực nước đạt 2,54m.
Theo chính quyền thành phố, việc nâng cao tuyến chắn lũ giúp tăng đáng kể khả năng bảo vệ các khu vực ven sông trước nguy cơ nước dâng.
Bên cạnh đó, Bangkok kết hợp hệ thống đê với mạng lưới cửa cống, trạm bơm và đường hầm thoát nước nhằm hạn chế nước tràn vào khu dân cư, đồng thời đưa nước ra ngoài khi điều kiện cho phép.
Thành phố cũng duy trì hoạt động nạo vét kênh rạch, làm sạch cống và bố trí máy bơm tại các điểm thường xuyên ngập.
Thủ đô Bangkok có nguy cơ ngập vĩnh viễn 30% diện tíchChuyên gia cảnh báo thủ đô Bangkok có nguy cơ bị nhấn chìm vĩnh viễn tới 1/3 diện tích vào năm 2050 nếu Thái Lan không quyết liệt cải tổ quản lý nguồn nước.