Theo định hướng phát triển, Hải Phòng không chỉ tiếp tục giữ vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu của miền Bắc mà cần chuyển mạnh từ mô hình cửa ngõ thông quan truyền thống sang một cực tăng trưởng logistics tích hợp, có năng lực cạnh tranh, khả năng thích ứng cao và kết nối sâu với khu vực, quốc tế. Trong đó, phát triển cảng biển, logistics, hạ tầng đa phương thức cũng như nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là những giải pháp trọng yếu.
Vị thế đắc địa
Theo báo cáo của Thành ủy Hải Phòng, 9 tháng qua tăng trưởng GRDP của thành phố ước đạt 12,08%, đứng thứ 3 toàn quốc và là mức cao nhất trong 6 năm trở lại đây.
Hoạt động xuất nhập khẩu và cảng biển tiếp tục là động lực quan trọng của kinh tế Hải Phòng. Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 43,72 tỷ USD, tăng 12,3% so với cùng kỳ, đạt 84,1% kế hoạch năm, vượt kịch bản tăng trưởng 9 tháng (41,9 tỷ USD) và kim ngạch nhập khẩu ước đạt 34,98 tỷ USD, đạt kịch bản tăng trưởng 9 tháng, tăng 16,7% so với cùng kỳ, đạt 84,1% kế hoạch năm. Sản lượng hàng hóa thông qua cảng tính chung 9 tháng năm ước đạt 156,3 triệu tấn, đạt kịch bản tăng trưởng 9 tháng, tăng 11,8% so với cùng kỳ, đạt 65,4% kế hoạch năm.
Công ty TNHH MTV Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ (Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ) thuộc Công ty cổ phần Cảng Hải Phòng là một trong những doanh nghiệp có đóng góp đáng kể cho tăng trưởng chung của thành phố. Đây là cảng đầu tiên của hệ thống cảng biển miền Bắc do người Pháp thành lập từ năm 1874 và luôn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống cảng biển, logistics của Hải Phòng, đặc biệt là năng lực khai thác hàng rời, hàng tổng hợp và container nội địa.
Ông Trần Lưu Phương, Giám đốc Công ty TNHH MTV Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ cho biết, lịch sử hình thành, phát triển của Công ty TNHH MTV Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ gắn liền với sự hình thành, phát triển của cảng biển Hải Phòng. Trong hệ thống khai thác hiện nay, Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ có thế mạnh nổi bật về hàng tổng hợp và hàng ngoài container.
Đây là nhóm hàng có đặc thù riêng, bao gồm sắt thép, máy móc, thiết bị, vật liệu, hàng bách hóa, hàng rời và các loại hàng siêu trường, siêu trọng. Việc duy trì năng lực khai thác nhóm hàng này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Hải Phòng phát triển mạnh công nghiệp chế biến, chế tạo, xây dựng hạ tầng và các dự án quy mô lớn.
Hiện Hoàng Diệu Chùa Vẽ là cảng biển tiếp nhận hàng bách hóa tổng hợp lớn nhất khu vực miền Bắc. Một trong những lợi thế nổi bật của cảng là khả năng khai thác các lô hàng có quy mô lớn, hàng thiết bị và hàng siêu trường, siêu trọng.
Trong năm 2026, Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ đã tổ chức khai thác nhiều chuyến tàu chở thiết bị, sắt thép và các loại hàng có yêu cầu cao về phương án xếp dỡ. Có chuyến tàu chở hơn 6.400 tấn thiết bị, trong đó có nhiều kiện hàng siêu trường, siêu trọng. Một lô hàng khác gồm hơn 21.700 tấn sắt thép và thiết bị siêu trường, siêu trọng được hoàn thành xếp dỡ trong 86 giờ, bảo đảm an toàn và tiến độ.
Trong 9 tháng qua, doanh thu Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ tăng hơn 27%, lợi nhuận tăng 245% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này phản ánh hiệu quả bước đầu của việc tổ chức lại nguồn lực, đồng thời cho thấy dư địa phát triển của nhóm hàng tổng hợp, hàng rời và container nội địa trong hệ thống cảng biển Hải Phòng.
Đây đồng thời là ưu thế của cảng trong khai thác các loại hàng mà phương thức vận chuyển container thông thường khó đáp ứng và là lợi thế quan trọng để Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng phục vụ các dự án công nghiệp, xây dựng, năng lượng và cơ sở hạ tầng tại Hải Phòng cũng như các tỉnh, thành phố phía Bắc.
Theo ông Trần Lưu Phương, những kết quả của Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ là những đóng góp tích cực, nâng cao vị thế của cảng biển Hải Phòng, góp phần đưa Hải Phòng đạt mức tăng trưởng kinh tế kỳ vọng. Từ nay đến cuối năm, Cảng Hoàng Diệu Chùa Vẽ tiếp tục phát huy lợi thế về vị trí, kinh nghiệm khai thác, năng lực xử lý hàng rời, hàng tổng hợp và hàng siêu trường, siêu trọng, cũng như năng lực kết nối chuỗi cung ứng và tạo thêm động lực cho kinh tế biển Hải Phòng phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Để hệ thống cảng biển Hải Phòng có những đóng góp vượt trội cho tăng trưởng bền vững của thành phố, ông Trần Lưu Phương cũng đề xuất Chính phủ và thành phố tiếp tục quan tâm để hệ thống cảng biển Hải Phòng phát triển đồng bộ, hiện đại, đặc biệt là về hạ tầng cảng biển.
Cực tăng trưởng logistics tích hợp
Theo thông tin của Sở Công Thương Hải Phòng, Hải Phòng hiện có trên 50 bến cảng, tiêu biểu là Khu bến cảng Lạch Huyện gồm 6 bến cảng đã đi vào hoạt động, là một trong những cảng biển hiện đại và quy mô lớn nhất Việt Nam và là cảng nước sâu lớn nhất khu vực miền Bắc, giữ vai trò trung tâm container quốc tế của hệ thống cảng Hải Phòng. Thành phố cũng đã từng bước đẩy mạnh số hóa hoạt động khai thác cảng thông qua các giải pháp Hải quan tự động, hệ thống ePort, Smart Gate...
Bên cạnh những kết quả đạt được, hệ thống logistics Hải Phòng vẫn còn một số điểm nghẽn cần tập trung xử lý. Phương thức vận tải đường bộ hiện chiếm tỷ trọng trên 80%, tạo áp lực lớn lên kết cấu hạ tầng giao thông, làm gia tăng chi phí logistics và phát thải khí nhà kính, trong khi kết nối bằng đường sắt và đường thủy nội địa với khu vực hậu phương cảng còn hạn chế.
Trên địa bàn có 6 trung tâm logistics, song các trung tâm logistics hiện hữu còn nhỏ lẻ, phân tán. Hạ tầng dữ liệu logistics còn phân tán. Bên cạnh đó, thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao tiếp tục là một trong những rào cản đối với phát triển logistics.
Theo đại diện lãnh đạo Sở Công Thương Hải Phòng, để từng bước khắc phục các điểm nghẽn và tổ chức lại không gian phát triển của Hải Phòng, Sở Công Thương đã trình Ủy ban nhân dân thành phố phê duyệt Đề cương Đề án “Xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng trở thành trung tâm logistics quốc tế hiện đại, gắn với cảng biển quốc tế kết nối với các tuyến hành lang, vành đai kinh tế.”
Đề án đề xuất mô hình logistics “Hai cực - Một trục - Một vành đai,” hướng tới tăng cường đồng bộ các yếu tố về kết nối, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lực cạnh tranh, quản trị và năng lượng. Trong đó, cực thứ nhất là trung tâm logistics cảng biển quốc tế tại khu vực Lạch Huyện-Đình Vũ, giữ vai trò hạt nhân cửa ngõ xuất nhập khẩu, trung tâm container, hạt nhân Khu thương mại tự do và cảng biển thông minh.
Cực thứ hai là trung tâm trung chuyển, năng lượng và dịch vụ hàng hải chiến lược tại khu vực Nam Đồ Sơn, đảm nhận chức năng tiếp nhận hàng rời, phát triển trung tâm năng lượng sạch và các dịch vụ hàng hải cao cấp, góp phần phân bổ lại năng lực khai thác và giảm áp lực cho khu vực Lạch Huyện, với quy mô quy hoạch dự kiến 2.500-3.000 ha trong giai đoạn đến năm 2035.
Kết nối giữa hai cực và khu vực hậu phương được tổ chức thông qua “một trục” logistics đa phương thức, lấy tuyến đường sắt khổ 1.435 mm Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng làm tuyến kết nối chính, đồng thời liên kết với cao tốc Hà Nội-Hải Phòng, đường cao tốc ven biển, các tuyến đường thủy nội địa chính và mạng lưới hàng không Cát Bi-Gia Bình.
Song song với đó là “một vành đai” logistics vệ tinh và năng lượng xanh, bao gồm hệ thống cảng cạn ICD, kho ngoại quan và depot phân phối, thực hiện chức năng gom, phân phối hàng hóa từ khu vực hậu phương, kết hợp với vành đai năng lượng tái tạo Bạch Long Vĩ-Cát Bà-Nam Đồ Sơn nhằm cung cấp nguồn điện sạch cho hoạt động cảng biển và công nghiệp.
Theo lãnh đạo Sở Công Thương Hải Phòng, để mô hình phát triển logistics có khả năng vận hành đồng bộ và đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động, bên cạnh các yếu tố như hạ tầng cứng và không gian logistics, mạng lưới logistics vệ tinh và liên vùng, thể chế, quản trị và khu thương mại tự do thì đào tạo nguồn nhân lực logistics chất lượng cao giữ vai trò quan trọng hàng đầu.
Nguồn nhân lực làm nền tảng dài hạn
Nguồn nhân lực luôn là yếu tố cốt lõi được nhiều chuyên gia nhấn mạnh trong phát triển kinh tế biển. Một nền kinh tế biển mạnh không chỉ cần cảng lớn, tàu lớn hay hạ tầng hiện đại mà còn cần nguồn nhân lực có trình độ cao, làm chủ công nghệ và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Trong nhiều hội thảo về kinh tế biển, các đại biểu đều cho rằng, việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là một trong những điểm nghẽn đối với phát triển kinh tế biển và nêu một số đề xuất để khơi thông nguồn lực.
Ông Phạm Văn Thuần, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hàng hải Việt Nam đề xuất, Chính phủ nghiên cứu chính sách đặc thù về học phí, học bổng, tín dụng đào tạo và hỗ trợ thực tập đối với một số ngành hàng hải thiết yếu. Việc hỗ trợ cần gắn với cam kết học tập, chuẩn đầu ra và nhu cầu sử dụng nhân lực của doanh nghiệp cảng biển, vận tải biển và logistics, tránh hỗ trợ dàn trải. Chính phủ có cơ chế linh hoạt về hợp đồng chuyên gia, thù lao và sử dụng nhân lực chất lượng cao, khuyến khích doanh nghiệp cử chuyên gia tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành và cùng xây dựng chương trình đào tạo.
Một trong những điểm quan trọng là ngành hàng hải đang chuyển nhanh sang cảng thông minh, logistics thông minh, tự động hóa và năng lượng sạch. Pháp luật cần tạo không gian cho thử nghiệm công nghệ mới có kiểm soát; xác định chuẩn kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý, cảng biển, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo; đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn và bảo mật dữ liệu.
Hải Phòng muốn phát triển thành trung tâm kinh tế biển lớn thì không chỉ cần cảng nước sâu và hạ tầng hiện đại, mà phải có đội ngũ nhân lực đủ trình độ làm chủ công nghệ. Vì vậy, Quốc hội, Chính phủ xem phát triển nhân lực hàng hải là một bộ phận quan trọng của chiến lược phát triển kinh tế biển, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh của quốc gia, ông Phạm Văn Thuần chia sẻ.
Tại buổi tiếp xúc cử tri cuối tháng 9/2026, Bí thư Thành ủy Hải Phòng Lê Ngọc Châu, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội Hải Phòng cho biết, để tiếp tục phát triển nguồn nhân lực biển trong giai đoạn tới, thành phố Hải Phòng sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan Trung ương, các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và các tổ chức trong lĩnh vực hàng hải để nghiên cứu các giải pháp đào tạo, thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của thị trường lao động và phát triển hệ sinh thái kinh tế biển của Hải Phòng./.
(TTXVN/Vietnam+)