Đây là thực tế mà bà Khánh Nguyễn - Giám đốc Nhân sự của Jabil Việt Nam - nhìn thấy trên thị trường lao động hiện nay. Theo bà, nghịch lý này đang gây khó khăn cho nhiều doanh nghiệp sản xuất.
1,6 triệu người "ba không"
Thống kê vào thời điểm tháng 3 năm nay cho thấy các doanh nghiệp tại TPHCM có nhu cầu tuyển đến 10.966 lao động vận hành máy và thợ lành nghề, nhưng chỉ có 1.521 người tìm việc nhóm này.
Theo số liệu từ Cục Thống kê - Bộ Tài chính, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên 15-24 tuổi trong quý III/2026 là hơn 9%, cao hơn 0,4 điểm phần trăm so với quý trước và cao hơn 0,1 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên khu vực thành thị là gần 12,5% và khu vực nông thôn là hơn 7%.
Đáng chú ý, cả nước có khoảng 1,6 triệu thanh niên 15-24 tuổi "không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo", chiếm 11,2% tổng số thanh niên, cao hơn 195.100 người so với quý trước.
Bà Khánh Nguyễn cho rằng vấn đề nằm ở "khoảng cách" giữa kỹ năng, kỳ vọng của người trẻ và cách họ nhìn nhận về công việc.
Người trẻ ngày càng coi trọng cơ hội phát triển nghề nghiệp
Một khảo sát mới đây của McKinsey với 12.802 người lao động và người sử dụng lao động tại Mỹ, Anh và Canada cho thấy Gen Z thực tế không "đóng cửa" với ngành sản xuất. Quan trọng là doanh nghiệp có cho họ thấy được con đường nghề nghiệp hấp dẫn hay không.
Điểm đáng chú ý trong nghiên cứu là tiền lương không phải yếu tố duy nhất. Thậm chí với Gen Z, tiền lương xếp sau nhiều yếu tố khác khi quyết định nhận việc hoặc ở lại. Cơ hội phát triển nghề nghiệp, khả năng thăng tiến, sự linh hoạt, ý nghĩa công việc và một môi trường tôn trọng người lao động có sức nặng rất lớn.
Đặc biệt, trong ngành sản xuất, thiếu cơ hội phát triển nghề nghiệp là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến Gen Z có ý định rời bỏ công việc.
Theo bà, bên cạnh tiền lương và vị trí công việc, giới trẻ còn đánh giá thành công thông qua mức độ phù hợp với giá trị cá nhân, chất lượng cuộc sống, cơ hội học hỏi và khả năng phát triển lâu dài.
Điều này phản ánh xu hướng "sự nghiệp tự định hướng" (protean career), trong đó mỗi cá nhân chủ động thiết kế con đường nghề nghiệp của mình thay vì chỉ đi theo những chuẩn mực thành công truyền thống.
Khi lựa chọn công việc, họ sẽ tự hỏi liệu công việc đó có giúp mình phát triển hay không, có phù hợp với những điều mình coi trọng hay không, và sau vài năm nữa mình sẽ trở thành người như thế nào nếu tiếp tục gắn bó với môi trường ấy.
Theo bà Khánh Nguyễn, đây cũng là điều doanh nghiệp sản xuất cần thay đổi mạnh nhất khi tuyển dụng. Một thông báo "tuyển công nhân" chỉ tập trung vào mức lương, phụ cấp, ca làm việc và yêu cầu công việc có thể giải quyết nhu cầu tuyển người trước mắt. Nhưng để thu hút một thế hệ trẻ có nhiều lựa chọn, doanh nghiệp phải trả lời một câu hỏi lớn hơn: "Sau khi vào đây, người trẻ có thể phát triển thành ai?".
Nghiên cứu của McKinsey cho thấy Gen Z rất coi trọng sự an toàn về thể chất và tâm lý, sự tôn trọng đối với đóng góp của họ và cơ hội học hỏi. Một môi trường mà người trẻ có thể mắc lỗi, được hướng dẫn và có cơ hội nâng cấp kỹ năng sẽ có sức hút lớn hơn.
Do đó, bà Khánh cho rằng nhà máy muốn thu hút người trẻ phải đồng thời giải bài toán công nghệ và con người. Máy móc có thể tự động hóa một công đoạn, nhưng doanh nghiệp vẫn phải đào tạo người có khả năng vận hành, giám sát, phân tích và cải tiến hệ thống.
Các nhà máy đều đang bước vào kỷ nguyên công nghệ
Trước đây, hình ảnh nhà máy vẫn gắn với dây chuyền sản xuất, nơi chỉ có công nhân đứng chuyền và ít cơ hội phát triển. Tuy nhiên, trong bối cảnh tự động hóa, robot, cảm biến, dữ liệu và AI được đưa sâu hơn vào sản xuất, công việc trong nhà máy đã khác, hàm lượng tri thức đang ngày càng tăng.
Bà Khánh phân tích một kỹ sư sản xuất không chỉ giám sát dây chuyền, cũng như một chuyên viên chất lượng không chỉ kiểm tra sản phẩm.
Thay vào đó, họ đang làm việc với công nghệ, dữ liệu, tiêu chuẩn và những bài toán ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng và khả năng vận hành của cả hệ thống. Từ đó, vai trò của người lao động cũng dịch chuyển từ thực hiện thủ công một công đoạn sản xuất sang làm chủ một phần công nghệ của hệ thống sản xuất.
Sự thay đổi trên cho thấy nhà máy không còn là nơi chỉ cần những thao tác lặp lại, mà đang trở thành một hệ sinh thái nghề nghiệp với nhiều hướng phát triển khác nhau. Người học cơ khí có thể phát triển trong kỹ thuật sản xuất, người học điện, điện tử có thể làm việc với thiết bị tự động, người học logistics có thể tham gia chuỗi cung ứng...
"Nhà máy hiện đại không chỉ cần người vận hành dây chuyền, mà cần cả những nhân sự hiểu về thiết bị, dữ liệu, quy trình, chất lượng, chuỗi cung ứng và phát triển con người", Giám đốc Nhân sự Jabil Việt Nam lưu ý.
Link bài gốc: https://znews.vn/nghich-ly-tren-thi-truong-lao-dong-post1688548.html