Nghiên cứu công nghệ kiểm tra nói dối thế hệ mới

Công nghệ kiểm tra nói dối đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, nhưng độ chính xác của phương pháp này từ lâu vẫn khiến công chúng hoài nghi và tranh luận. Trong nỗ lực cải thiện khả năng đánh giá, các nhà khoa học thuộc Đại học Oxford của Anh đang nghiên cứu một công nghệ kiểm tra nói dối thế hệ mới. Khác với cách tiếp cận quen thuộc, công nghệ này không chỉ tìm kiếm biểu hiện bất thường, mà tập trung xem người được kiểm tra có tin tưởng thông tin bên ngoài hay không. Nền tảng của phương pháp nằm ở việc kiểm tra độ chính xác đối với sóng điện não, qua đó nhận diện những thay đổi liên quan đến mức độ tin cậy của một người. Các nhà nghiên cứu thiết kế một thí nghiệm dưới dạng trò chơi mang tên “lựa chọn chiếc hộp”, tạo tình huống đơn giản để người tham gia phải cân nhắc trước khi quyết định. Trước lúc chọn hộp, mỗi người được cung cấp một số gợi ý liên quan đến lựa chọn, sau đó tự đánh giá xem những gợi ý này đáng tin đến mức nào. Quy trình trên giúp các nhà khoa học tách biệt hai trạng thái tâm lý quan trọng, gồm nghi ngờ thông tin nhận được và tin tưởng vào thông tin đó. Trong suốt thí nghiệm, hoạt động đại não của những người tham gia được theo dõi, nhằm ghi nhận phản ứng thần kinh xuất hiện khi họ cân nhắc các gợi ý. Kết quả cho thấy khi người tham gia hoài nghi về những gợi ý được đưa ra, chỉ số hoạt động tại một khu vực não đặc biệt bất ngờ tăng lên. Khu vực này nằm ở lớp vỏ trước của vùng dorsomedial nucleus trong đại não, nơi được nhóm nghiên cứu sử dụng làm dấu hiệu quan sát sự thay đổi nhận thức. Ngược lại, khi người tham gia tin tưởng các gợi ý trước khi đưa ra lựa chọn, chỉ số hoạt động tại khu vực nói trên lại giảm xuống đáng kể. Sự tương phản giữa hai trạng thái cung cấp cho các nhà khoa học một cơ sở để đánh giá mức độ tin cậy mà người tham gia dành cho thông tin bên ngoài. Theo cách đó, công nghệ mới hướng đến việc phát hiện sự nghi ngờ hoặc tin tưởng thông qua hoạt động não, thay vì chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài. Đây là điểm đáng chú ý, bởi một người có thể cố gắng kiểm soát nét mặt, giọng nói hoặc cử chỉ, nhưng khó chủ động điều chỉnh mọi thay đổi trong hoạt động điện não. Tuy nhiên, nghiên cứu được mô tả thông qua một trò chơi lựa chọn chiếc hộp, nên phương pháp này vẫn gắn với bối cảnh thí nghiệm cụ thể và cách thức kiểm tra được sử dụng. Các nhà khoa học không đơn giản hỏi người tham gia có nói thật hay không, mà theo dõi cách não bộ phản ứng trước những thông tin được xem là đáng tin hoặc đáng ngờ. Kết quả hoạt động ở lớp vỏ trước của vùng dorsomedial nucleus vì vậy trở thành dấu hiệu giúp nhận biết thái độ của người tham gia đối với từng gợi ý. Khi chỉ số hoạt động tăng, nhóm nghiên cứu ghi nhận trạng thái hoài nghi; khi chỉ số giảm, họ nhận thấy người tham gia có xu hướng tin tưởng hơn. Cách tiếp cận này có thể mở rộng hướng nghiên cứu về máy phát hiện nói dối, vốn thường bị đặt câu hỏi về khả năng phân biệt chính xác giữa nói dối và phản ứng tâm lý khác. Dù vậy, thông tin từ nghiên cứu chỉ cho thấy tiềm năng ứng dụng của công nghệ, chưa đồng nghĩa mọi thiết bị kiểm tra nói dối hiện nay lập tức đạt độ chính xác tuyệt đối. Ngoài lĩnh vực phát hiện lời nói dối, các nhà khoa học cho rằng phương pháp này còn có thể hỗ trợ giải thích một số cơ chế liên quan đến bệnh hoang tưởng. Những người mắc bệnh hoang tưởng có thể hình thành cách đánh giá đặc biệt đối với thông tin xung quanh, vì vậy hoạt động não khi tiếp nhận gợi ý trở thành vấn đề đáng quan tâm. Việc quan sát mối liên hệ giữa niềm tin, sự nghi ngờ và hoạt động tại vùng dorsomedial nucleus có thể cung cấp thêm dữ liệu cho nghiên cứu thần kinh. Từ trò chơi lựa chọn chiếc hộp đến ý tưởng về thiết bị kiểm tra nói dối thế hệ mới, nghiên cứu Oxford mở ra hướng tiếp cận dựa trên cách não bộ đánh giá thông tin.