Đó là hương vị đặc trưng của thanh nhãn - loài cây ăn quả đặc sản nảy mầm từ gian khó, chắt chiu từ độ mặn mòi của thổ nhưỡng ven biển và ân tình sâu nặng của lòng người xứ biển Cà Mau.
Cơ duyên đặc biệt từ những gốc nhãn cổ
Vùng đất giồng cát của phường Hiệp Thành (tỉnh Cà Mau) từng trải qua muôn vàn gian khó bởi cái nắng, cái gió và độ mặn chát của thổ nhưỡng ven biển. Nhưng chính từ mảnh đất khắc nghiệt ấy, thiên nhiên lại ưu ái nuôi dưỡng những gốc nhãn cổ thụ hàng trăm năm tuổi.
Sự giao thoa độc đáo giữa cái mặn mòi miền biển và độ ngọt lành của phù sa cổ đã tạo nên nền tảng thổ nhưỡng đặc thù, làm tiền đề cho sự xuất hiện của giống cây ăn quả trứ danh. Đó là thanh nhãn, gắn liền với đôi tay tài hoa và tình yêu cây cỏ tha thiết của bà Trần Kiều (75 tuổi, thường gọi là bà Thanh).
Hơn 30 năm trước, trong một vụ thu hoạch nhãn, bà Kiều tình cờ phát hiện giữa khu vườn nhãn cổ sum suê trong vườn nhà có một vài nhánh nhãn biến dị tự nhiên có đặc tính khác lạ. Trái của nhánh cây này to vượt trội, cơm dày, hạt nhỏ, vỏ dày sương sương màu vàng sẫm rất bắt mắt. Khi bóc ra, múi nhãn mọng nước, thơm nồng nhưng khô ráo, ăn vào có vị ngọt thanh pha lẫn chút đậm đà thoảng nhẹ đặc trưng của vùng đất giồng cát.
Nhận thấy giá trị kinh tế và độ ngon khác biệt, gia đình bà Thanh đã tỉ mẩn chiết cành, kiên trì lai tạo và nhân giống thành công. Niềm tự hào đã đến vào năm 2014 khi thanh nhãn chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận bảo hộ thương hiệu độc quyền.
Là người trực tiếp gắn bó và chăm sóc vườn nhãn cho bà Thanh tại khóm Hiệp Thành (phường Hiệp Thành), kỹ sư Khưu Văn An cho biết, thanh nhãn thừa hưởng trọn vẹn đặc tính dẻo dai của gốc nhãn cổ. Cây có sức đề kháng cao, kháng sâu bệnh tốt và thích ứng hoàn hảo với thổ nhưỡng cát mặn khắc nghiệt.
“Giống nhãn này khá dễ tính, người trồng chỉ cần nắm vững kỹ thuật tỉa cành, chú trọng khâu tưới nước là cây tự đậu trái sai trĩu cành. Nhờ lớp vỏ dày và rắn chắc, thanh nhãn rất thuận lợi cho khâu đóng gói, vận chuyển xa. Trong điều kiện mát mẻ, trái có thể giữ được độ tươi giòn, ngọt thanh nguyên bản suốt nửa tháng”, ông An chia sẻ.
Mở hướng làm ăn, nâng tầm nông sản
Từ một cây nhãn đột biến trong vườn nhà năm nào, thanh nhãn giờ đây đã trở thành cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế vượt trội cho người dân vùng đất giồng cát Hiệp Thành.
Dù có giá bán tại vườn dao động cao gấp 2-3 lần các loại nhãn thông thường, thậm chí nhiều thời điểm khan hiếm lên đến hơn 100.000 đồng/kg nhưng thương lái và du khách khắp nơi vẫn tấp nập tìm mua. Nhận thấy nguồn cung không đủ cầu, nhiều hộ gia đình tại địa phương đã nhạy bén chuyển đổi các diện tích canh tác kém hiệu quả sang trồng thanh nhãn nhằm nâng cao thu nhập và vươn lên làm giàu.
Là một trong những hộ dân tiên phong chuyển đổi cây trồng tại khóm Biển Tây B (phường Hiệp Thành), ông Ngô Kim Vũ chia sẻ, thanh nhãn dễ chăm sóc do phát triển tự nhiên, không đòi hỏi kỹ thuật quá phức tạp.
“Tuy năng suất bình quân chỉ khoảng 5 tấn/ha, nhưng nhờ chất lượng vượt trội cho nên giá bán luôn giữ ở mức cao, dao động quanh 80.000 đồng/kg. Nguồn thu nhập vì thế rất vững vàng, giúp kinh tế gia đình tôi ổn định và phát triển”, ông Vũ phấn khởi cho biết.
Nhận thấy tiềm năng to lớn của loại trái cây đặc sản này, chính quyền địa phương vào cuộc và có những bước đi cụ thể nhằm hỗ trợ nông dân mở rộng sản xuất. Nhờ đó đến nay, từ vài hộ nhỏ lẻ ban đầu, diện tích trồng thanh nhãn trên địa bàn phường Hiệp Thành đã phát triển lên hơn 80 ha. Nhiều nông hộ trồng Thanh Nhãn còn kết hợp với sản xuất cây giống, và phát triển mô hình du lịch sinh thái miệt vườn.
Đánh giá về định hướng phát triển loại cây đặc sản này, ông Lê Tiến Dũng, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Hiệp Thành, nhấn mạnh: “Thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành chuyên môn đẩy nhanh tiến độ xây dựng chỉ dẫn địa lý cho thương hiệu thanh nhãn. Song song đó, phường tiếp tục huy động các nguồn lực hỗ trợ người dân về kỹ thuật, con giống chất lượng cao và nhân rộng quy mô canh tác đạt chuẩn Viet GAP, tạo đà cho nông sản đặc sản địa phương tự tin vươn xa”.
Sự đồng hành kịp thời của chính quyền cùng tư duy đổi mới của người dân Hiệp Thành đã và đang chắp cánh cho thương hiệu thanh nhãn vươn xa. Bằng sức sống dẻo dai cùng chất lượng vượt trội, loại quả đặc sản chắt chiu từ gian khó vùng mặn giồng cát không chỉ giúp người dân làm giàu bền vững mà sẵn sàng tự tin chinh phục những thị trường xuất khẩu đầy tiềm năng trong tương lai.
Bài và ảnh: HỮU TÙNG