Thưa bác sĩ, vì sao mùi hoa sữa vốn quen thuộc với mùa thu Hà Nội lại có thể khiến một số người đau đầu, chóng mặt, buồn nôn?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Phản ứng của cơ thể với mùi hương phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có cường độ mùi, thời gian tiếp xúc, mức độ nhạy cảm của mỗi người và tình trạng sức khỏe sẵn có.
Khi hoa sữa nở rộ, người chỉ đi ngang qua có thể tiếp xúc với mùi trong thời gian ngắn, trong khi người sống gần những cây hoa đang nở có thể phải tiếp xúc nhiều giờ mỗi ngày. Vì vậy, mức độ ảnh hưởng cũng khác nhau.
Về mặt sinh lý, mũi không chỉ có chức năng nhận biết mùi. Một số chất có tính kích ứng còn tác động lên các nhánh cảm giác của dây thần kinh sinh ba ở vùng mũi, gây cảm giác cay, rát hoặc khó chịu. Hệ khứu giác và hệ cảm giác này có liên hệ với các mạng lưới xử lý cảm giác, cảm xúc và đau trong não.
Ở người nhạy cảm, mùi đậm đặc có thể đi kèm đau đầu, buồn nôn, chóng mặt hoặc kích ứng đường hô hấp. Những biểu hiện này là có thật, không nên mặc định rằng người khó chịu là yếu đuối hoặc đang tưởng tượng ra triệu chứng.
Có phải cứ ngửi thấy mùi hoa sữa nồng đến mức choáng váng là đã bị ngộ độc, thưa bác sĩ?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Không. Chúng ta cần phân biệt ba vấn đề: khó chịu do mùi, dị ứng với phấn hoa và ngộ độc. Đây là những hiện tượng khác nhau, không thể đánh đồng.
Có những chất mà con người có thể ngửi thấy ở nồng độ thấp hơn nhiều so với mức có khả năng gây độc. Vì thế, việc một người cảm thấy mùi rất nồng không đồng nghĩa với việc họ đã tiếp xúc với nồng độ độc hại.
Đau đầu, buồn nôn hay chóng mặt cũng là những triệu chứng không đặc hiệu. Chỉ dựa vào các biểu hiện này thì chưa thể kết luận người bệnh bị ngộ độc, tụt huyết áp hay thiếu máu não. Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc nghiêm trọng, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Điều quan trọng là không phủ nhận những khó chịu mà người dân gặp phải, nhưng cũng không nên suy diễn rằng hoa sữa gây ngộ độc hoặc tổn thương não chỉ vì mùi hương đậm đặc.
Mối liên hệ giữa mùi hoa sữa và chứng đau đầu, đặc biệt là đau nửa đầu, được giải thích như thế nào?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Đau nửa đầu, hay migraine, là một bệnh lý thần kinh có cơ chế phức tạp. Người mắc bệnh không chỉ đau đầu mà còn có thể buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động và khó dung nạp một số mùi hương.
Một tổng quan hệ thống năm 2025, tổng hợp 58 nghiên cứu với 22.299 bệnh nhân migraine, cho thấy khoảng 47,8% người bệnh có tình trạng ác cảm hoặc nhạy cảm với mùi, gọi là osmophobia. Khoảng 40,1% cho biết các cơn migraine có liên quan đến tác nhân mùi.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng những con số này. Đây là dữ liệu trên nhóm bệnh nhân migraine, xét các loại mùi nói chung, chứ không phải tỷ lệ người dân Hà Nội bị đau đầu do hoa sữa.
Cũng cần lưu ý, mùi nồng có thể là yếu tố khởi phát cơn ở một số người, nhưng đôi khi người bệnh đã bước vào giai đoạn báo trước của migraine và trở nên nhạy cảm với mùi hơn. Khi ấy, mùi hương có thể là dấu hiệu người bệnh nhận thấy khi cơn đau sắp xuất hiện, chứ chưa chắc là nguyên nhân duy nhất.
Vậy dị ứng phấn hoa sữa có khác với tình trạng đau đầu, buồn nôn do mùi hương hay không?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Khác nhau về bản chất. Mùi hương và phấn hoa không phải là một.
Một người có thể đau đầu, nôn nao khi gặp mùi mạnh mà không bị dị ứng. Ngược lại, người dị ứng phấn hoa có thể xuất hiện các triệu chứng ở mũi, mắt hoặc đường hô hấp dù không cảm thấy mùi quá khó chịu.
Một công trình tại miền Đông Ấn Độ khảo sát 140 bệnh nhân dị ứng hô hấp, trong đó 40 người, tương đương 28,57%, có kết quả thử nghiệm lẩy da dương tính với chiết xuất phấn hoa Alstonia scholaris, tên khoa học của cây hoa sữa.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên những người đã có bệnh dị ứng hô hấp, không phải mẫu đại diện cho toàn bộ dân số. Kết quả đó không có nghĩa là gần 30% người dân Hà Nội bị dị ứng hoa sữa.
Ngay cả khi xét nghiệm cho thấy cơ thể mẫn cảm với phấn hoa, bác sĩ vẫn cần đối chiếu tiền sử và triệu chứng thực tế khi tiếp xúc để xác định dị ứng có ý nghĩa lâm sàng hay không.
Những nhóm người nào cần thận trọng hơn khi hoa sữa nở rộ?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Trước hết là người mắc migraine, đặc biệt nếu họ đã xác định được mối liên hệ giữa mùi hương và các cơn đau đầu kèm buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc sợ tiếng động.
Thứ hai là người mắc hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), khí phế thũng. Nếu mùi mạnh đi kèm ho, tức ngực, khò khè hoặc khó thở, họ cần nhanh chóng rời khỏi khu vực có mùi và xử trí theo hướng dẫn điều trị đã được bác sĩ cung cấp. Không nên mặc định hoa sữa là nguyên nhân của mọi đợt bệnh nặng lên, nhưng cũng không nên xem nhẹ các triệu chứng hô hấp xuất hiện khi tiếp xúc.
Thứ ba là người có tiền sử dị ứng phấn hoa. Tuy nhiên, có cơ địa dị ứng không đồng nghĩa với việc chắc chắn dị ứng hoa sữa.
Trẻ nhỏ và người cao tuổi cũng có thể nhạy cảm hơn với các yếu tố môi trường, do đó cần được quan tâm nếu xuất hiện triệu chứng khi tiếp xúc với mùi đậm đặc.
Phụ nữ mang thai thường than phiền rằng họ dễ buồn nôn khi ngửi mùi hoa sữa. Điều này có đáng lo ngại không, thưa bác sĩ?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Trong thai kỳ, một số phụ nữ có thể cảm thấy khó chịu với những mùi trước đây vốn rất bình thường.
Nếu ngửi mùi hoa sữa khiến thai phụ nôn nao, biện pháp hợp lý là chủ động tránh tiếp xúc và nghỉ ngơi ở nơi thông thoáng, dễ chịu. Hiện không có cơ sở từ những dữ liệu nêu trên để khẳng định việc ngửi mùi hoa sữa thông thường gây hại cho thai nhi hoặc tất yếu dẫn đến tình trạng nôn nghén nặng.
Nếu buồn nôn kéo dài, nôn nhiều hoặc có biểu hiện bất thường khác, thai phụ nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự quy tất cả triệu chứng cho mùi hoa sữa.
Khi cảm thấy đau đầu, chóng mặt hoặc buồn nôn do mùi hoa sữa, người dân nên xử trí như thế nào?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Việc đầu tiên là rời khỏi khu vực có mùi đậm đặc, chuyển đến nơi có không khí dễ chịu hơn và nghỉ ngơi.
Người nhạy cảm có thể thay đổi tuyến đường, tránh đứng lâu dưới tán cây đang nở rộ hoặc điều chỉnh thời gian hoạt động ngoài trời. Nếu mùi tràn vào nhà, có thể tạm đóng cửa phía có nguồn mùi trong thời gian mùi đậm nhất, đồng thời bảo đảm không gian sinh hoạt vẫn thông thoáng phù hợp.
Một điều nữa là không nên dùng thêm nước hoa, xịt phòng hoặc các loại hương liệu để át mùi hoa sữa nếu bản thân vốn nhạy cảm với mùi. Việc bổ sung một mùi mạnh khác có thể khiến cảm giác khó chịu tăng lên.
Người có bệnh nền cần tiếp tục điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý tăng liều thuốc hoặc sử dụng thuốc chống dị ứng chỉ vì xuất hiện đau đầu sau khi ngửi mùi hoa.
Nếu triệu chứng tái diễn, người bệnh nên ghi lại thời điểm xuất hiện, địa điểm tiếp xúc, thời gian tiếp xúc, biểu hiện cụ thể và mức độ cải thiện sau khi rời khỏi nguồn mùi. Nhật ký này giúp bác sĩ đánh giá mối liên hệ giữa phơi nhiễm và triệu chứng, thay vì quy mọi biểu hiện trong mùa hoa cho cùng một nguyên nhân.
Đặc biệt, nếu xuất hiện khó thở rõ rệt, khò khè nặng, ngất, lú lẫn, đau đầu dữ dội đột ngột hoặc các dấu hiệu thần kinh bất thường, người bệnh cần được cấp cứu hoặc đánh giá y tế khẩn cấp, không nên chỉ chờ triệu chứng tự hết.
Từ góc độ y tế công cộng, bác sĩ có khuyến nghị gì về việc trồng hoa sữa tại các đô thị?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Hoa sữa là một phần ký ức và cảnh quan của Hà Nội, nhưng việc lựa chọn cây xanh đô thị cũng cần tính đến sự khác biệt về khả năng dung nạp mùi của cộng đồng.
Khi đánh giá nguy cơ sức khỏe tại một tuyến phố, cần có dữ liệu về mức độ tiếp xúc, đặc điểm môi trường và tình trạng sức khỏe của người dân, thay vì chỉ dựa vào cảm giác mùi nồng để kết luận về độc tính.
Trong quy hoạch cây xanh, có thể cân nhắc vị trí trồng, mật độ cây và khoảng cách với khu dân cư, trường học hoặc những nơi tập trung đông người.
Cảm ơn bác sĩ!