Nhiều dư địa từ siêu đô thị
Sau hợp nhất, Thành phố Hồ Chí Minh có diện tích 6.773km2, dân số ước tính 13,608 triệu người, chiếm 13,4% dân số cả nước. Trong đó, lực lượng lao động đang làm việc khoảng 7,281 triệu người, tương đương 14% lực lượng lao động cả nước.
Nguồn lực này tạo nên một thị trường lớn, đồng thời là nền tảng để Thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của vùng kinh tế trọng điểm phía nam. Về kinh tế, GRDP hợp nhất đạt khoảng 2.971 triệu tỷ đồng, tương đương 120,8 tỷ USD, chiếm 23,6% GRDP cả nước. GRDP bình quân đầu người đạt 198,1 triệu đồng, cao hơn 1,74 lần mức bình quân cả nước.
Những thống kê này cho thấy, trong không gian mới mở ra nhiều cơ hội để tổ chức lại các nguồn lực vốn đang phân tán thành một cấu trúc phát triển có tính liên kết cao hơn.
Kiến trúc sư Ngô Anh Vũ, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, tầm nhìn dài hạn là xây dựng Thành phố trở thành một đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại; đến năm 2030 sánh vai với các đô thị Đông Nam Á, đến năm 2045 trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, đổi mới sáng tạo của châu Á và hướng tới Thành phố toàn cầu vào năm 2075 hoặc xa hơn.
Cụ thể, cấu trúc mới được định hướng theo công thức “5+5+5+10” gồm: 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết và 10 vùng quản trị. Trong đó, 5 cực động lực gồm khu vực lõi Thành phố Hồ Chí Minh cũ định hướng quản trị đô thị và tài chính; phía đông tập trung đổi mới sáng tạo; phía tây phát triển đô thị, y tế, giáo dục; Bàu Bàng-Bến Cát định hướng công nghiệp, logistics; khu vực kinh tế biển gắn với vùng vịnh Gành Rái.
5 hệ liên kết gồm liên kết bắc-nam giữa kinh tế lục địa và kinh tế biển; liên kết đông-tây với Đồng bằng sông Cửu Long và Cảng hàng không quốc tế Long Thành; liên kết sản xuất-phân phối; liên kết hạ tầng đô thị đa tầng; liên kết không gian xanh (cây cối, công viên) và không gian xanh dương (mặt nước, sông, hồ). Quy hoạch định hướng 10 vùng quản trị với các chức năng ưu tiên khác nhau.
Với mô hình đa cực này, mỗi khu vực, trung tâm sẽ đảm nhiệm những chức năng riêng nhưng được kết nối trong một chỉnh thể thống nhất. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh, dư địa, lợi thế chỉ trở thành sức cạnh tranh khi các cực tăng trưởng được kết nối bằng hạ tầng đồng bộ, chi phí đô thị được kiểm soát và năng lực quản trị được nâng lên.
Từ góc nhìn quy hoạch và phát triển bền vững cho thấy, bài toán quy hoạch của Thành phố mới không chỉ là các dự án hạ tầng được triển khai mà đích đến còn là khả năng hình thành hệ sinh thái đô thị vận hành hiệu quả, trong đó chất lượng sống, hạ tầng phục vụ đời sống của người dân được tổ chức trong cùng một chỉnh thể thống nhất, khoa học.
Người dân là trung tâm của sự phát triển
Dự thảo Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm cho thấy, thách thức lớn nhất của Thành phố Hồ Chí Minh không phải vấn đề thiếu tiềm năng phát triển mà ở khả năng tổ chức lại toàn bộ nguồn lực và không gian thành một cấu trúc thống nhất, đa cực và vận hành hiệu quả.
Không gian mới tạo ra dư địa ở nhiều lĩnh vực song những hạn chế vẫn hạ tầng kết nối, mô hình kinh tế phân tán, chất lượng sống giữa các khu vực chưa đồng đều và áp lực môi trường ngày càng gia tăng vẫn là những thách thức lớn.
Trong các nhóm vấn đề trọng tâm gồm: nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế; tổ chức lại cấu trúc không gian phát triển; tăng cường kết nối nội vùng và liên vùng; đồng thời nâng cao chất lượng đô thị đối với người dân thì yếu tố thứ 4 được nhiều chuyên gia quan tâm.
Nhấn mạnh về yếu tố đời sống nhân dân trong quá trình tái thiết đô thị của Thành phố, Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, câu hỏi quan trọng của quá trình này là người dân sẽ đứng ở đâu trong cấu trúc mới và những thay đổi về không gian sẽ tác động như thế nào đến cơ hội an cư, việc làm và cuộc sống của họ. Các dự án hạ tầng đã và đang triển khai chắc chắn tạo ra những thay đổi đáng kể về không gian sống.
Ông Sơn đề xuất, để tạo ra những khu an cư, khu vực có chất lượng sống tốt cần gắn phát triển đô thị với các trung tâm việc làm và tiện ích. Mỗi khu đô thị cần được tổ chức để người dân có thể tiếp cận việc làm, giáo dục, y tế và giải trí trong khoảng 15 phút thông qua phương tiện giao thông công cộng.
Khi đó, nhà ở không còn là một chính sách riêng lẻ mà trở thành các cấu phần của quy hoạch đô thị. Thành phố cần dành quỹ đất công để phát triển nhà ở với mức giá phù hợp. Đây vừa là vấn đề an sinh, vừa liên quan trực tiếp đến hiệu quả vận hành của đô thị. Những nơi tập trung nhiều việc làm cũng cần có lực lượng lao động đủ khả năng sinh sống tại đó.
Đây cũng là thước đo quan trọng đối với các dự án hạ tầng và đô thị quy mô lớn, nhất là công tác quy hoạch của Thành phố. Mỗi bước chuyển mình của Thành phố đều tạo ra những yêu cầu mới đối với không gian đô thị và đời sống người dân. Các dự án lớn có thể tạo ra những trung tâm phát triển và cơ hội đầu tư mới nhưng cũng đồng thời phải đáp ứng về môi trường sống, giao thông và không gian công cộng.
Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Võ Văn Minh cho biết, quy hoạch không chỉ nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn hướng đến xây dựng đô thị mọi người dân có thể tiếp cận thuận lợi nhà ở, trường học, bệnh viện, giao thông công cộng và các dịch vụ thiết yếu.
Việc xây dựng Quy hoạch tổng thể không chỉ nhằm định hình mô hình phát triển mà phải đặt trọng tâm vào nâng cao chất lượng sống của người dân; tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời khẳng định vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh trong vùng Đông Nam Bộ, cả nước và khu vực.
QUANG QUÝ-HÀ AN