Bác sĩ Võ Đức Linh, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân L.V.N., 46 tuổi, trú tại Hà Tĩnh, có tiền sử viêm gan B từ năm 2009 nhưng chưa được điều trị. Trước khi trở về Việt Nam, bệnh nhân có gần hai năm làm việc tại Congo, một quốc gia thuộc khu vực châu Phi có bệnh sốt rét lưu hành. Trong thời gian sinh sống và làm việc tại đây, bệnh nhân nhiều lần xuất hiện các cơn sốt, rét run, từng đi khám và sử dụng thuốc nhưng không rõ loại. Nguyên nhân của những đợt sốt trước đó chưa được xác định.
Khoảng một tháng trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện vàng da, vàng mắt tăng dần, kèm theo mệt mỏi, ăn uống kém nên quyết định trở về Việt Nam để thăm khám. Mặc dù đã được bác sĩ chỉ định nhập viện để theo dõi và điều trị, bệnh nhân không đồng ý mà tự mua thuốc nam uống trong khoảng 15 ngày.
Tối 6/10, gia đình phát hiện bệnh nhân bị ngã, rối loạn ý thức, gọi hỏi không đáp ứng nên nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhà. Tại đây, bệnh nhân được đặt ống nội khí quản, thở máy và điều trị theo hướng nhiễm khuẩn huyết, đồng thời theo dõi tình trạng hôn mê gan trên nền bệnh viêm gan B. Tuy nhiên, tình trạng bệnh không cải thiện, bệnh nhân sau đó được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
Khi tiếp nhận tại Trung tâm Hồi sức tích cực, bệnh nhân đang được an thần, thở máy, da và củng mạc mắt vàng rõ, nước tiểu sẫm màu. Kết quả xét nghiệm ghi nhận nhiều bất thường, bao gồm rối loạn đông máu, tăng bilirubin máu, tăng men gan và suy thận. Những biểu hiện này cho thấy người bệnh đang trong tình trạng nặng, có tổn thương nhiều cơ quan, cần được theo dõi và điều trị tích cực.
Theo bác sĩ Võ Đức Linh, với tiền sử viêm gan B chưa được điều trị, cùng các biểu hiện vàng da, vàng mắt và rối loạn ý thức, bệnh nhân có thể được định hướng ban đầu đến tình trạng bệnh gan nặng, trong đó có khả năng xuất hiện biến chứng liên quan đến bệnh gan mạn tính.
Tuy nhiên, quá trình khai thác bệnh sử ghi nhận một yếu tố dịch tễ đặc biệt quan trọng: bệnh nhân đã sinh sống và làm việc gần 2 năm tại Congo, nơi sốt rét lưu hành phổ biến, đồng thời từng nhiều lần xuất hiện các cơn sốt, rét run nhưng chưa được xác định rõ nguyên nhân.
Từ yếu tố dịch tễ kết hợp với tình trạng lâm sàng và các bất thường xét nghiệm, các bác sĩ đặt ra nghi ngờ sốt rét nặng và chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét. Kết quả xét nghiệm dương tính với Plasmodium falciparum, một trong những tác nhân gây sốt rét có nguy cơ diễn biến nặng và dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng.
Bác sĩ Linh cho biết, sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng thuộc chi Plasmodium gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi Anopheles cái mang ký sinh trùng. Bệnh thường biểu hiện bằng các triệu chứng như sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình.
Đặc biệt, sốt rét do P. falciparum có thể diễn biến nhanh và gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như rối loạn ý thức, suy thận cấp, suy hô hấp, thiếu máu nặng, rối loạn đông máu và tổn thương nhiều cơ quan. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, sốt rét nặng có thể đe dọa tính mạng người bệnh.
Đáng lưu ý, ở những bệnh nhân mắc sốt rét nặng, các biểu hiện tổn thương cơ quan có thể nổi bật hơn những cơn sốt, rét run thường gặp. Vì vậy, việc không ghi nhận sốt tại thời điểm thăm khám không đủ để loại trừ bệnh sốt rét, đặc biệt ở những người có tiền sử sinh sống hoặc trở về từ vùng có bệnh lưu hành.
Trong trường hợp bệnh nhân L.V.N., các biểu hiện vàng da, vàng mắt, rối loạn ý thức và bất thường chức năng gan có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Bên cạnh sốt rét, tiền sử viêm gan B chưa được điều trị và việc sử dụng thuốc nam cũng là những yếu tố cần được xem xét trong quá trình đánh giá tình trạng tổn thương gan.
Theo bác sĩ Linh, ở người có bệnh gan từ trước, một số biểu hiện của sốt rét nặng có thể chồng lấp với triệu chứng của bệnh lý gan, khiến quá trình chẩn đoán trở nên khó khăn hơn. Do đó, việc đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh, kết hợp khai thác kỹ tiền sử dịch tễ và thực hiện các xét nghiệm phù hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp tránh bỏ sót các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
Bác sĩ Võ Đức Linh khuyến cáo, những người từng sinh sống, làm việc hoặc trở về từ khu vực có sốt rét lưu hành, đặc biệt là một số quốc gia tại châu Phi, cần chủ động đến cơ sở y tế thăm khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi bất thường, vàng da hoặc các dấu hiệu sức khỏe bất thường khác.
Người dân cần lưu ý, triệu chứng sốt rét có thể xuất hiện sau khi đã rời khỏi vùng lưu hành bệnh. Khi đi khám, cần chủ động thông báo cho bác sĩ về quốc gia đã đến, thời gian lưu trú, những đợt sốt trước đó cũng như các loại thuốc từng sử dụng. Đây là những thông tin quan trọng giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán, chỉ định xét nghiệm phù hợp và hạn chế nguy cơ bỏ sót bệnh.
Đối với những người chuẩn bị đến các quốc gia có sốt rét lưu hành, cần tìm hiểu nguy cơ mắc bệnh tại điểm đến, thực hiện các biện pháp phòng tránh muỗi đốt như ngủ màn, sử dụng thuốc xua muỗi, mặc quần áo dài tay và tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng thuốc dự phòng sốt rét phù hợp với từng khu vực.
Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh, người dân không nên tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc trì hoãn việc thăm khám, bởi sốt rét, đặc biệt là sốt rét do P. falciparum, có thể diễn biến nặng trong thời gian ngắn nếu không được điều trị kịp thời.
THIÊN LAM