Người mua có quyền đòi lại tiền khi phát hiện hàng giả hay không?

Sau loạt thông tin Tuổi Trẻ đăng về lực lượng chức năng phát hiện, xử phạt và tiêu hủy hàng hóa giả mạo thương hiệu, nhiều người đặt câu hỏi về quyền lợi của người mua. Tâm lý phổ biến là chấp nhận mức giá vài trăm nghìn đồng với hy vọng sản phẩm giày, túi hoặc phụ kiện mang tên thương hiệu nổi tiếng vẫn có thể là hàng thật. Tuy nhiên, khi phát hiện món hàng không đúng nguồn gốc, không đúng cam kết hoặc giả mạo nhãn hiệu, người mua không phải mặc nhiên chịu thiệt và mất toàn bộ số tiền đã trả. Luật sư Trần Huy Hoàng, thuộc Đoàn luật sư tỉnh Khánh Hòa, cho biết người mua hàng giả có quyền trả lại sản phẩm cho người bán. Người mua có thể yêu cầu hoàn lại số tiền đã thanh toán, đồng thời đề nghị bồi thường những thiệt hại thực tế phát sinh nếu có căn cứ phù hợp. Quyền này xuất phát từ việc hàng hóa được giao không đúng loại, không đúng chất lượng hoặc không đáp ứng mục đích mà người mua hướng đến trong giao dịch. Theo Điều 439 Bộ luật Dân sự 2015, nếu tài sản giao không đúng chủng loại, bên mua có thể nhận hàng và thanh toán theo mức giá hai bên đã thỏa thuận. Bên mua cũng có quyền yêu cầu giao đúng chủng loại, yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc trả lại hàng để nhận lại tiền trong trường hợp cần thiết. Đặc biệt, nếu việc giao sai hàng khiến người mua không đạt được mục đích ban đầu, yêu cầu trả hàng, hoàn tiền và bồi thường có thể được đặt ra. Chẳng hạn, người mua lựa chọn giày Nike, Adidas hoặc sản phẩm mang nhãn hiệu khác vì tin đó là hàng chính hãng, nhưng kết quả nhận được lại là hàng giả. Trong tình huống ấy, vấn đề không chỉ nằm ở chênh lệch giá, mà còn liên quan trực tiếp đến thông tin sản phẩm, nguồn gốc và cam kết của bên bán. Người mua nên giữ lại sản phẩm, hóa đơn, chứng từ, nội dung quảng cáo, tin nhắn giao dịch cùng những tài liệu giúp chứng minh quá trình mua bán. Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 ghi nhận quyền được cung cấp hóa đơn, chứng từ và tài liệu liên quan đến giao dịch. Người tiêu dùng cũng có quyền nhận thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về hàng hóa, nguồn gốc, xuất xứ, nội dung giao dịch và tổ chức, cá nhân kinh doanh. Nếu hàng hóa không đúng nội dung đăng ký, thông báo, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu hoặc cam kết, người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Một câu hỏi khác được quan tâm là KOL, blogger quảng cáo cho cửa hàng bán sản phẩm giả có phải chịu trách nhiệm khi người xem tin tưởng rồi mua hàng hay không. Theo một luật sư thuộc Đoàn luật sư TP.HCM, trách nhiệm của KOL được xem xét dựa trên quy định pháp luật và những gì họ đã thực hiện trước khi quảng cáo. KOL không đương nhiên được miễn trách nhiệm chỉ vì họ không trực tiếp bán hàng, nhưng cũng không phải mọi trường hợp quảng cáo nhầm đều dẫn đến trách nhiệm giống nhau. Điểm c khoản 1 Điều 22 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 loại trừ trách nhiệm của KOL nếu họ chứng minh đã thực hiện đầy đủ biện pháp kiểm tra tính chính xác của sản phẩm. Nếu tổ chức hoặc cá nhân kinh doanh cung cấp cho KOL sản phẩm cùng thông tin sai lệch, dù KOL đã kiểm tra theo quy định nhưng vẫn bị cung cấp thông tin giả, họ có thể được xem là nạn nhân. Ngược lại, khi không thực hiện nghĩa vụ kiểm tra hoặc có hành vi vi phạm, KOL có thể phải chịu trách nhiệm liên đới với bên kinh doanh cung cấp sản phẩm. Tùy hành vi, tính chất và mức độ vi phạm, KOL hoặc người kinh doanh có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội quảng cáo gian dối theo Điều 197 Bộ luật Hình sự. Đối với người bán, việc sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự nhãn hiệu đang được bảo hộ mà không có sự cho phép của chủ sở hữu có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý. Nếu hành vi đáp ứng đầy đủ điều kiện tại Điều 226 Bộ luật Hình sự, người kinh doanh có thể bị xem xét về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu.