Nhân vật Trương Tùng Khê trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký của Kim Dung - Ảnh: BAIDU
Không phải Tống Viễn Kiều - đại đệ tử của Trương Tam Phong, hay Trương Thúy Sơn - người đặc biệt được Kim Dung ưu ái, nhân vật kể trên là Trương Tùng Khê, xếp hàng thứ tư trong "Võ Đang thất hiệp".
Kim Dung phóng tác từ nhân vật có thật
Trong tiểu thuyết Ỷ Thiên Đồ Long Ký, Võ Đang thất hiệp là 7 đệ tử của Trương Tam Phong, người sáng lập nên phái Võ Đang. Sự hình thành và phát triển của võ phái lừng danh này vì vậy gắn chặt với 7 nhân vật này.
Trương Tùng Khê xếp hàng thứ tư trong thất hiệp, nổi tiếng túc trí đa mưu. Ở trận chiến Quang Minh Đỉnh, Trương Tùng Khê từng đấu ngang tay với Ân Thiên Chính sau khi "Bạch Mi ưng vương" hao tổn nhiều nội lực vì liên tục trải qua các trận đấu trước đó.
Dù không thực sự nổi bật trong tiểu thuyết Kim Dung, Trương Tùng Khê lại là một nhân vật có thật ngoài đời, đặc biệt rất nổi bật trong các tư liệu về võ thuật thời nhà Minh. Dù vậy, mối liên hệ của ông với phái Võ Đang cũng như Trương Tam Phong không rõ ràng, và nhiều khả năng sống cách khá xa thời đại bối cảnh Ỷ Thiên Đồ Long Ký.
Ngoài đời, Trương Tùng Khê là một người thợ may ở Chiết Giang, nổi danh quyền thuật, được lưu truyền qua việc đánh bại một võ tăng Thiếu Lâm, và có thể chưởng phá ba khối đá khi đã bảy mươi tuổi.
Trương Tùng Khê quê huyện Ngân, phủ Ninh Ba, hoạt động thời Gia Tĩnh nhà Minh, thế kỷ XVI. Nhà nghiên cứu võ thuật Chu Vĩ Lương lưu ý rằng năm sinh của ông không rõ, nhưng xác nhận rằng ông sống cách rất xa thời đại của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương.
Tư liệu nổi tiếng nhất về ông là Bác giả Trương Tùng Khê truyện của Thẩm Nhất Quán, vị đại thần từng giữ chức thủ phụ nhà Minh. Theo Chu Vĩ Lương, sau khi hồi hương năm 1606, Thẩm đã tìm hiểu qua học trò của Trương rồi viết truyện, lưu lại chân dung một cao thủ chốn thị thành.
Văn bản ghi “Trương, y công dã”, nghĩa là Trương làm nghề may. Ông trầm tĩnh, ít nói, nhã nhặn như nhà nho, suốt đời không kết hôn, không con, nổi tiếng hiếu thảo với mẹ. Người tìm đến xin xem võ nghệ thường bị ông khéo léo từ chối.
Thầy trực tiếp của Trương là Tôn Thập Tam Lão. Trong cách khắc họa của Thẩm Nhất Quán, môn võ ông thụ nhận không chuộng phô diễn: động tác phải trực tiếp, khi xuất thủ cần tập trung, quyết đoán.
Dù không nổi tiếng bằng Thiếu Lâm, võ thuật nội gia của Võ Đang vẫn là chủ đề được làng võ quan tâm - Ảnh: BAIDU
Ông từng xem một người biểu diễn thương thuật, rồi nhận xét với học trò rằng đâm thì cứ đâm, quá nhiều sự tính toán khiến tâm phân tán, làm sao trúng đích?
Danh tiếng ấy dẫn đến cuộc chạm trán được kể lại nhiều nhất trong đời ông. Thời điểm vùng duyên hải phía Đông bị Oa Khấu quấy nhiễu, một đoàn khoảng bảy mươi tăng binh Thiếu Lâm đến vùng này, nghe danh họ Trương nên muốn thử tài. Ông tìm cách tránh mặt nhưng rồi vẫn vô tình chạm trán.
Trước lời đề nghị giao đấu của các võ tăng Thiếu Lâm, Trương Tùng Khê sau cùng chấp thuận. Theo Ninh Ba phủ chí, ông yêu cầu mời người có trách nhiệm ở địa phương chứng kiến thỏa thuận chết người không truy cứu; các tăng nhân vóc dáng hùng tráng nhìn người thợ may gầy yếu liền nhận lời.
Kết quả là họ Trương đánh bại võ tăng đại diện cho nhóm Thiếu Lâm, và từ chối giao đấu tiếp sau đó. Câu chuyện này được ghi lại trong các tư liệu về Trương Tùng Khê, mang tính truyền miệng dân gian là chủ yếu.
Đại biểu cho võ thuật nội gia Trung Hoa
Nhưng võ nghệ cao cường của Trương Tùng Khê lại là sự thật, lý giải vì sao có rất nhiều giai thoại xoay quanh việc nhiều người trong vùng tìm đến xin ông nhận làm học trò, nhưng đều bị từ chối.
Đặc biệt, Ninh Ba phủ chí còn ghi lại việc danh tướng Thích Kế Quang từng ngỏ lời mời ông đến doanh trại truyền thụ võ nghệ cho binh sĩ, nhưng ông cũng tiếp tục từ chối.
Cần biết Thích Kế Quang chính là vị danh tướng có công truyền bá, xây dựng với làng võ thuật Trung Quốc. Tác phẩm Kỷ hiệu tân thư của ông là một trong những tài liệu võ thuật đáng ghi nhận nhất của lịch sử làng kung fu đại lục.
Dù không nhận lời Thích Kế Quang, tư tưởng võ thuật "an tĩnh, vô vi" của Trương Tùng Khê được đánh giá là có tác động rất lớn đến vị danh tướng này.
Trương Tam Phong và các đệ tử trên phim truyền hình - Ảnh: BAIDU
Tác phẩm Vương Chinh Nam mộ chí minh của học giả Hoàng Tông Hy thời nhà Thanh ghi nhận dòng truyền thừa nổi bật của Trương Tùng Khê, từ đại đệ tử là Diệp Kế Mỹ, hiệu Cận Tuyền; rồi từ Diệp truyền đến Đan Tư Nam, rồi Vương Chinh Nam, tất cả đều là võ sư nổi tiếng đương thời.
Dù không có tư liệu nào cho thấy Trương Tùng Khê thực sự có liên quan đến phái Võ Đang, làng võ thuật Trung Hoa đều thừa nhận ông là đại diện tiêu biểu cho hệ phái võ thuật nội gia.
Hai nhà nghiên cứu phương Tây Marnix Wells và Stanley Henning đánh giá Trương Tùng Khê là một trong những nhân vật cực kỳ quan trọng với võ thuật nội gia Trung Hoa, sánh ngang các tên tuổi huyền thoại như Trương Tam Phong.
Có lẽ từ những tư liệu đó mà Kim Dung đã tạo nên hình ảnh vị "Võ Đang đệ tứ hiệp" đa mưu túc trí trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký. Còn ngoài đời thật, Trương Tùng Khê sống cách xa bối cảnh của tiểu thuyết đến tận 200 năm.
Ai có thật trong Võ Đang thất hiệp?
Trong tiểu thuyết Kim Dung, Võ Đang thất hiệp bao gồm đại đệ tử Tống Viễn Kiều, rồi lần lượt từ thứ hai đến thứ bảy là Du Liên Châu, Du Đại Nham, Trương Tùng Khê, Trương Thúy Sơn, Ân Lê Đình và Mạc Thanh Cốc.
Trong số này, 3 người đầu tiên - Tống Viễn Kiều, Du Liên Châu, Du Đại Nham được ghi lại tên tuổi trong nhiều tư liệu liên quan phái Võ Đang, nhiều khả năng là nhân vật có thật. Trương Tùng Khê có thật nhưng lại không xuất thân từ Võ Đang, còn 3 người cuối cùng khả năng cao chỉ là hư cấu.
Nữ cao thủ có thật, mạnh nhất từng xuất hiện trong truyện Kim Dung là ai?Bên cạnh những nhân vật hư cấu, Kim Dung từng nhiều lần đề cao hình tượng nữ trung hào kiệt trong các bộ tiểu thuyết võ hiệp của mình, bằng cách đưa vào những nhân vật nữ tướng có thật trong lịch sử.