Không đợi đến tuổi nghỉ hưu mới lo cho mình
Ở tuổi 28, khi chưa lập gia đình và có con, Nguyễn Quang Thịnh, kỹ sư chất lượng tại Công ty LG Display, đã bắt đầu nghĩ đến cuộc sống vài chục năm sau.
Người trẻ nên chuẩn bị cho tuổi già càng sớm càng tốt
ẢNH: NGUYỄN QUỲNH
Chứng kiến những đồng nghiệp lớn tuổi gặp bất lợi trước lớp nhân sự trẻ hơn, Thịnh nhận ra không ai chắc chắn duy trì công việc hiện tại đến tuổi nghỉ hưu. Bên cạnh nâng cao kỹ năng, cải thiện thu nhập, anh bắt đầu tiết kiệm và đầu tư để chủ động hơn khi không còn đủ sức làm việc.
"Nếu có gia đình, tôi muốn tạo điều kiện để con có nền tảng tốt khi trưởng thành, thay vì làm việc cả đời rồi để lại một khoản tiền mà con phải có trách nhiệm đáp đền", Thịnh chia sẻ. Anh hình dung các thế hệ có thể sống gần nhau, thuận tiện thăm nom nhưng vẫn có không gian riêng.
Đoàn Anh Quân, 35 tuổi, sống tại P.Sài Gòn, TP.HCM, đã duy trì những khoản tích lũy cụ thể từ nhiều năm trước. Mỗi tháng, anh tiết kiệm khoảng 5 triệu đồng, mua một chỉ vàng sau mỗi 3 tháng và đầu tư cổ phiếu. Anh cũng "đầu tư" cho sức khỏe khi tập thể dục hằng ngày, khám sức khỏe định kỳ.
Sau khi có con, Quân suy nghĩ nhiều hơn về trách nhiệm giữa các thế hệ. Anh vẫn quan tâm, hỏi han cha mẹ nhưng không muốn xem sự phụng dưỡng là nghĩa vụ mặc định của con cái.
"Con không "báo" mình là mừng rồi", anh nói vui, cho rằng sự quan tâm còn nằm ở lời hỏi han và thời gian gia đình dành cho nhau, chứ không chỉ là tiền bạc.
Nguyễn Lê Trường Sơn, 29 tuổi, ở P.Lê Chân, TP.Hải Phòng, đã lập gia đình và có con, hiện ưu tiên quỹ tài chính chung, đồng thời cũng duy trì khoản tích lũy cá nhân để trang trải cuộc sống khi lớn tuổi.
"Nếu con cái thành đạt, hỗ trợ mình được thì tốt. Tôi nghĩ làm cha mẹ ai cũng mong sau này con cái vẫn nhớ tới mình. Tôi không đặt kỳ vọng con sẽ phụng dưỡng mình, nhưng tất nhiên nếu có thì tuyệt vời", Sơn chia sẻ.
Trong khi đó, chị Trần Thị Như Phương, 32 tuổi, sống tại P.Bàn Cờ, TP.HCM, chia sẻ luôn có khoản tiết kiệm dự phòng và khám sức khỏe định kỳ. Chị tính đến phương án sống tại viện dưỡng lão gần con cái, đặt mục tiêu từ tuổi 50 có thể bảo đảm khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng cho cuộc sống. "Tôi chỉ mong con lớn lên tự lo được cho bản thân, còn tôi thì đã có kế hoạch rồi, con chỉ cần thăm nom tôi là được", chị Phương nói.
Tuổi trẻ cần hưởng thụ niềm vui cuộc sống nhưng cũng chú trọng tích lũy để khi về già không nuối tiếc
ẢNH: NGUYỄN QUỲNH
Dù lựa chọn khác nhau, nhưng điểm chung của mỗi người là muốn vừa thực hiện trách nhiệm với gia đình, vừa giữ lại nguồn lực để chủ động trước những thay đổi của cuộc sống.
Từ phụ thuộc sang tương thuộc
Theo tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng, chuyên gia xã hội học tại Học viện Chính trị khu vực II (TP.HCM), sự thay đổi này phản ánh chuyển biến trong quan niệm về gia đình và trách nhiệm giữa các thế hệ.
Già hóa dân số, quy mô gia đình thu hẹp và số con ít đi khiến mỗi người con có thể phải chia sẻ trách nhiệm chăm sóc nhiều thành viên lớn tuổi. Những người từng chứng kiến cha mẹ vừa nuôi con vừa chăm sóc ông bà cũng có thể muốn tránh tình trạng kiệt sức về tài chính lẫn tinh thần.
Theo ông Hoàng, cha mẹ ngày nay có xu hướng chủ động chuẩn bị cho tuổi già bằng nguồn lực của mình, thay vì xem sự hỗ trợ của con cái là điều đương nhiên. "Đây không hẳn là sự suy giảm tình cảm gia đình, mà có thể là cách họ nhìn nhận lại trách nhiệm của cha mẹ: sinh con trước hết là để yêu thương, nuôi dưỡng và tạo điều kiện cho con trưởng thành, chứ không phải để bảo đảm cho tương lai của mình", ông Hoàng nhận định. Điều đó không có nghĩa chữ hiếu mất đi. Con cái vẫn có thể quan tâm về tinh thần, hiện diện khi cha mẹ cần và hỗ trợ trong khả năng của mình.
Ông gọi đây là sự chuyển dịch từ quan hệ phụ thuộc sang tương thuộc: các thành viên vẫn cần nhau, nhưng không nhất thiết phải dựa hoàn toàn vào nhau về tài chính hoặc sống chung một nhà.
Tuy nhiên, việc chuẩn bị cho tuổi già không nên chỉ là trách nhiệm cá nhân. Theo chuyên gia, cần phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi dựa vào cộng đồng và mở rộng dịch vụ chất lượng với chi phí phù hợp.
Tự chủ tuổi già bắt đầu từ những khoản nhỏ
Ở góc độ tài chính, ông Lâm Minh Chánh, nhà sáng lập AI WikiMoney, khuyến nghị người trẻ nên chuẩn bị cho tuổi già càng sớm càng tốt, lý tưởng từ 22 - 25 tuổi, khi có thu nhập đầu tiên. Lợi thế lớn nhất của người trẻ là thời gian tích lũy dài.
Theo ông, mỗi người nên ưu tiên xử lý nợ lãi suất cao, xây dựng quỹ dự phòng tương đương khoảng 6 tháng chi tiêu và bảo đảm các nhu cầu bảo hiểm cơ bản. Bảo hiểm y tế giúp giảm gánh nặng khám chữa bệnh, trong khi bảo hiểm xã hội tạo nền tảng thu nhập từ lương hưu khi đủ điều kiện.
Với người có thu nhập trung bình, điều quan trọng không phải mức lương cao mà là tích lũy đều đặn. Tùy hoàn cảnh, mỗi người có thể dành 10 - 20% thu nhập hằng tháng cho mục tiêu dài hạn.
Ông đưa ra ví dụ một người 30 tuổi có thu nhập 15 triệu đồng/tháng, dành 2 triệu đồng đầu tư định kỳ vào quỹ mở hoặc quỹ ETF. Nếu khoản đầu tư sinh lời bình quân 8%/năm, lợi nhuận được tái đầu tư trong 30 năm, số tiền tích lũy có thể đạt khoảng 3 tỉ đồng, trong khi tổng số tiền đóng góp là 720 triệu đồng. Nếu bắt đầu ở tuổi 40 và duy trì mức góp tương tự trong 20 năm, số tiền cuối kỳ chỉ vào khoảng 1,2 tỉ đồng theo cùng giả định.
Đây là phép tính minh họa, không phải lợi nhuận được bảo đảm. Kết quả thực tế phụ thuộc hiệu quả đầu tư, chi phí và biến động thị trường. Lạm phát cũng làm giảm sức mua: với giả định bình quân 4% mỗi năm, 3 tỉ đồng sau 30 năm có sức mua tương đương chưa đến 1 tỉ đồng hiện nay. Vì vậy, khi thu nhập tăng, người trẻ nên tăng dần khoản tích lũy và duy trì đóng bảo hiểm xã hội để có nguồn lương hưu nền tảng.
Theo ông Chánh, rủi ro lớn khiến kế hoạch tự chủ tuổi già thất bại không hẳn là thu nhập thấp, mà là tích lũy bị gián đoạn. Người làm tự do có thu nhập không ổn định dễ ngừng tiết kiệm, trong khi người vừa nuôi con vừa chăm sóc cha mẹ lớn tuổi có thể phải rút quỹ hưu trí để trang trải nhu cầu trước mắt. Bệnh nặng và chi phí đột xuất cũng có thể làm đảo lộn kế hoạch.
Để hạn chế rủi ro, chuyên gia tài chính Lâm Minh Chánh khuyến nghị nâng quỹ dự phòng lên khoảng 9 - 12 tháng chi tiêu nếu điều kiện cho phép, cân nhắc bảo hiểm sức khỏe phù hợp từ sớm và trích riêng ít nhất 10% thu nhập ngay khi nhận tiền. Đầu tư vào kỹ năng nghề nghiệp cũng giúp cải thiện thu nhập, tạo thêm dư địa tích lũy.
Khả năng chuẩn bị cho tuổi già còn tùy thuộc thu nhập, chi phí sinh hoạt, trách nhiệm gia đình và sức khỏe. Mỗi người cần xây dựng kế hoạch phù hợp, điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi và không đánh đổi toàn bộ nhu cầu sống hiện tại để chạy theo mục tiêu tài chính xa vời.