Người Trung Quốc đổi gu tiêu dùng: Bước ngoặt mới của nền kinh tế tỷ dân

Mỗi mùa chim di cư, cửa sông Hoàng Hà thuộc tỉnh Sơn Đông lại chật kín người đổ về ngắm cảnh tượng "sóng chim" rợp trời. Theo số liệu từ chính quyền địa phương, các điểm ngắm chim tại đây đón khoảng 400.000 lượt khách mỗi năm, thu về hơn 300 triệu nhân dân tệ (khoảng hơn 1.160 tỷ đồng) cho dịch vụ phòng nghỉ, ăn uống và quà lưu niệm sáng tạo. Công suất phòng khách sạn vào mùa cao điểm nhờ đó vọt tăng hơn 10%.

Cảnh tượng du khách sẵn sàng chi tiền triệu chỉ để ngắm chim hay xem một đêm diễn hòa nhạc đang dần thay thế hình ảnh tay xách nách mang những túi đồ giảm giá tại các trung tâm thương mại lớn.

Đổi gu mua sắm: Dịch vụ lên ngôi, hàng hóa lép vế

Theo hãng thông tấn Tân Hoa xã, thói quen mở hầu bao của các gia đình Trung Quốc đang chứng kiến sự đổi màu rõ rệt. Trong 3 quý đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ nước này tăng 2,6% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, doanh thu từ mảng bán lẻ dịch vụ bật tăng 5%, bỏ xa mức tăng trưởng của nhóm hàng hóa thông thường tới 4 điểm phần trăm.

Người dân bắt đầu giảm bớt việc sắm sửa các món đồ gia dụng cồng kềnh, thay vào đó ưu tiên lịch trình đi tour, chăm sóc sức khỏe và tham gia hoạt động ngoài trời. Dữ liệu từ kỳ nghỉ Quốc khánh kéo dài 7 ngày vừa qua ghi nhận số lượt khách du lịch nội địa và tổng mức chi tiêu lần lượt tăng 6,3% và 4,3%.

Làn sóng chi tiêu cho đời sống tinh thần cũng kéo theo sự thăng hoa của các ngành hàng phụ trợ. Nhóm thiết bị dã ngoại, vòng đeo thông minh hay sản phẩm thể thao chuyên dụng được săn đón mạnh mẽ. Báo cáo của thương hiệu Amer Sports cho thấy doanh thu tại thị trường Trung Quốc trong quý II/2026 tăng tới 35,5%, trong đó doanh số bán trực tiếp đến tay người dùng vọt tăng 52%. Nhóm sản phẩm giày chạy bộ địa hình và đồ thể thao phong cách sống ghi nhận tỷ suất lợi nhuận cao vượt trội.

Bước ngoặt kinh tế ở cột mốc 15.000 USD

Sự dịch chuyển này không đơn thuần là câu chuyện đổi gu tiêu dùng nhất thời, mà gắn liền với quy luật phát triển kinh tế vĩ mô. Ông Wang Yiming, cựu Phó chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Phát triển thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc, chỉ ra rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy khi GDP bình quân đầu người tiến sát ngưỡng 15.000 USD, cơ cấu chi tiêu của xã hội sẽ tự động chuyển từ gom góp của cải vật chất sang mua dịch vụ và trải nghiệm.

Trung Quốc đang bước vào khúc quanh lịch sử đó. Những động lực tăng trưởng cũ dựa vào tháp dân số trẻ, thị trường bất động sản bùng nổ hay làn sóng sắm đồ lâu bền đã dần bão hòa. Thay vào đó, sức bật mới đến từ các ngành dịch vụ, thiết bị công nghệ thông minh và xu hướng sống xanh. Nhằm nắm bắt biến chuyển này, từ tháng 6 năm nay, Tổng cục Thống kê quốc gia Trung Quốc đã chính thức áp dụng chỉ tiêu mới: tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ.

Dù mức tăng chung 2,6% có vẻ khá trầm lắng, đóng góp thực tế từ khu vực này vẫn giữ vai trò xương sống. Tiêu dùng trong nước hiện gánh vác gần một nửa đà tăng trưởng kinh tế chung, trực tiếp đóng góp 2,1 điểm phần trăm vào mức tăng GDP của nền kinh tế số hai thế giới.

Nói "không" với phát tiền mặt, tính đường dài cho sức mua

Trước áp lực kích thích sức mua, Trung Quốc kiên quyết lựa chọn con đường riêng. Nhà bình luận Bi Jianlu nhận định trên trang Foreign Policy in Focus rằng Bắc Kinh đã chủ động từ chối biện pháp "trực thăng thả tiền", tức chính sách bơm phát tiền mặt trực tiếp cho người dân để kích cầu ngắn hạn. Biện pháp này tuy có thể tạo ra những cú nhảy số liệu tức thì, nhưng tiềm ẩn rủi ro lạm phát nghiêm trọng và gây áp lực tiêu cực lên nền tảng tài khóa.

Thay vì bơm tiền giải cứu cấp tốc, chính quyền Trung Quốc ban hành bản kế hoạch 5 năm đầu tiên chuyên biệt cho việc mở rộng sức mua. Kế hoạch thiết kế một chương riêng về "nâng cao năng lực tiêu dùng", tập trung gỡ nút thắt từ gốc rễ: tạo việc làm, cải thiện mức thu nhập và gia cố mạng lưới an sinh xã hội. Giới quan sát đánh giá, khi người dân giải tỏa được nỗi lo ốm đau, dưỡng già và công việc, nhu cầu chi tiêu sẽ tự khắc phục hồi mà không cần thúc ép.

Bên cạnh giải pháp gốc rễ, các chính sách kích cầu có trọng điểm cũng đang được triển khai thực tế. Chương trình đổi hàng cũ lấy hàng mới từ đầu năm 2026 đến nay đã hỗ trợ thành công 250 triệu lượt giao dịch, tạo ra doanh số bán hàng lên tới 2.000 tỷ nhân dân tệ.

Dù vậy, thị trường vẫn đang đứng trước không ít thách thức. Tốc độ hồi phục túi tiền của các hộ gia đình còn cần thêm thời gian để kiểm chứng mức độ bền bỉ. Tâm lý kỳ vọng thu nhập tăng chưa lập tức biến thành hành vi xuống tiền rộng rãi. Cùng với đó là bài toán nguồn cung dịch vụ trong nước liệu có đáp ứng kịp tiêu chuẩn khắt khe ngày càng cao của người tiêu dùng hay không.

Bình luận về vấn đề này, Tạp chí Cầu Thị (Qiushi) nhận định sự lệch pha giữa nguồn cung dồi dào và sức mua dè dặt hiện nay không bắt nguồn từ khủng hoảng thừa hay thiếu nhu cầu đơn thuần, mà là hệ quả từ quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Khi cải cách đi sâu vào việc phát huy nhu cầu nội sinh, nút thắt mất cân đối này sẽ từng bước tìm được lời giải căn cơ.