Người VN tìm ra cách nhân dòng vô tính bạch đàn

Từ một hạt giống bạch đàn lai khó nảy mầm, nghiên cứu sinh Cao Đình Hùng đã phát triển phương pháp nhân dòng vô tính, mở ra khả năng tạo hàng triệu cây giống mỗi năm. Công trình hướng tới việc rút ngắn thời gian ươm trồng cây thân gỗ cứng nhiệt đới, đồng thời hỗ trợ phát triển rừng, ngành xây dựng và các chương trình bảo vệ môi trường. Khi luận văn tiến sỹ tại Đại học USC ở Australia sắp hoàn thành, nghiên cứu của anh đã thu hút sự chú ý của giới chuyên môn và truyền thông nước này. Cao Đình Hùng, 36 tuổi, nghiên cứu trong lĩnh vực công nghệ sinh học phục vụ giống cây nông, lâm nghiệp, tập trung vào những loài có giá trị kinh tế cao. Đối tượng chính của công trình là cây bạch đàn lai giữa Eucalyptus Torelliana và Eucalyptus Citriodora, hai loài sở hữu những ưu điểm khác nhau. Eucalyptus Torelliana chống chịu khí hậu lạnh, sâu bệnh khá tốt nhưng tăng trưởng chậm, còn Eucalyptus Citriodora lớn nhanh, cho gỗ chất lượng tốt nhưng chịu lạnh và sâu bệnh kém. Sự kết hợp này tạo ra nguồn cây lai có tiềm năng lớn, nhưng việc nhân giống lại gặp trở ngại ngay từ những bước đầu tiên. Hạt cây lai nảy mầm rất kém, trong khi cành giâm có tỷ lệ ra rễ thấp, khiến số lượng cây giống không đủ để trồng rừng hoặc tuyển chọn những dòng ưu tú. Vì vậy, các phương pháp gieo hạt và giâm cành thông thường chưa thể đáp ứng yêu cầu mở rộng sản xuất trong các đồn điền. Để giải quyết vấn đề, Cao Đình Hùng kết hợp nhân dòng vô tính trong ống nghiệm với kỹ thuật sản xuất hạt nhân tạo theo một hướng tiếp cận mới. Phương pháp này khắc phục đồng thời tình trạng hạt khó nảy mầm và cành giâm khó ra rễ, vốn hạn chế khả năng nhân rộng cây bạch đàn lai. Từ một hạt giống lai ban đầu, phòng thí nghiệm và vườn ươm có thể tạo trung bình khoảng 10 triệu cây giống trong một năm. Theo Phó Giáo sư Stephen Trueman, chuyên ngành thực vật học tại Đại học USC, phương pháp của Hùng được xem là cách dễ dàng và nhanh nhất để trồng cây trong điều kiện nghiên cứu, sản xuất. Với phương pháp thông thường, một hạt giống chỉ tạo được khoảng 100 cây mỗi năm, chênh lệch rất lớn so với con số 10 triệu cây mà kỹ thuật mới hướng tới. Năng lực nhân giống này giúp các nhà sản xuất lựa chọn những cây có chất lượng gỗ tốt, sinh trưởng phù hợp và khả năng hấp thụ CO2 cao hơn. Ứng dụng quan trọng của phương pháp nằm ở việc phục hồi, cải thiện những rừng bạch đàn kém chất lượng tại bang Queensland và một số khu vực khác của Australia. Các dòng cây được chọn có thể vừa tăng trưởng tốt, vừa chống chịu giá rét, sâu bệnh, đồng thời hấp thụ nhiều CO2 hơn trong môi trường. Nhờ đó, kỹ thuật nhân giống không chỉ phục vụ sản lượng gỗ, mà còn gắn với mục tiêu nâng cao hiệu quả trồng rừng và bảo vệ hệ sinh thái. Cao Đình Hùng cũng thử nghiệm phương pháp kết hợp trên cây gụ châu Phi, loài đang được Australia quan tâm nhờ gỗ tốt hơn bạch đàn và giá trị dược liệu đáng chú ý. Loài cây này được biết đến với những ứng dụng liên quan đến điều trị ung thư, sốt rét và tiêu chảy, nhưng đang có nguy cơ tuyệt chủng vì bị khai thác quá mức. Trước đó, Hùng từng nghiên cứu giá trị dược liệu của wasabi có nguồn gốc Nhật Bản, phục vụ công nghệ thực phẩm và hướng chữa bệnh ung thư. Nghiên cứu về wasabi cũng là luận án thạc sĩ giúp Hùng được xếp hạng nhất tại Đại học Công nghệ Sydney năm 2007. Sau khi hoàn tất đề tài tiến sỹ về nhân giống cây gỗ cứng, anh muốn hỗ trợ cải thiện chất lượng trồng rừng tại các lâm trường ở Australia và Việt Nam. Australia có khoảng 900.000 ha bạch đàn, Việt Nam khoảng 600.000 ha, cùng thuộc nhóm 10 quốc gia trồng bạch đàn nhiều nhất thế giới, nên kỹ thuật này được kỳ vọng góp phần giảm chặt phá rừng và bảo vệ môi trường.