Tình hình tại Trung Đông đang chứng kiến những diễn biến căng thẳng mới, với việc Syria có nguy cơ trở thành điểm nóng đối đầu giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ. Những tuyên bố cứng rắn của hai bên, cùng cuộc không kích của Israel vào Syria nhằm răn đe đang phơi bày sự giằng co, tranh giành ảnh hưởng giữa Tel Aviv và Ankara trên bàn cờ địa chính trị Syria.
Trang National Interest vừa có bài viết nhận định, một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khác dường như đang hình thành tại Trung Đông, lần này là giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ; và cuộc không kích của Israel nhằm vào căn cứ không quân Abu al-Duhur của Syria hồi tháng 8/2026 có thể được coi là dấu mốc khiến quan hệ Israel-Thổ Nhĩ Kỳ chuyển sang “chiều hướng quân sự rõ rệt”.
Trong chuyến thăm Syria diễn ra tuần này của Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan, ông Fidan đã đưa ra tuyên bố cứng rắn, cho rằng Israel là “mối đe dọa tiềm tàng lớn nhất” đối với sự ổn định của Syria.
Mối quan hệ trải qua nhiều thăng trầm giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ từng được giới quan sát nhận định đứng trước giai đoạn cạnh tranh ảnh hưởng rõ rệt ở Syria, sau khi chính quyền cựu Tổng thống Syria Bashar al-Assad sụp đổ hồi cuối năm 2024.
Thổ Nhĩ Kỳ nổi lên như một thế lực có tầm ảnh hưởng ở Syria, cam kết hỗ trợ chính quyền mới ở Syria tái thiết, trong đó có xây dựng lực lượng an ninh. Điều này góp phần giúp Thổ Nhĩ Kỳ mở rộng tầm ảnh hưởng ở khu vực. Còn Israel lại ưu tiên ngăn chặn bất kỳ lực lượng nào có thể gây ra mối đe dọa an ninh ở khu vực phía bắc nước này giáp biên giới Syria, từ đó dẫn đến những hoạt động quân sự, an ninh của Israel tại Syria trong thời gian qua.
Với vị trí địa chiến lược quan trọng, nằm ở nơi giao thoa của ba lục địa Á-Âu-Phi, Syria từ lâu đã là tâm điểm cạnh tranh địa chính trị của nhiều bên. Một minh chứng cho sự cạnh tranh gay gắt chính là việc căn cứ không quân Abu al-Duhur ở Syria hồi tháng 8/2026 trở thành mục tiêu không kích của Israel, trong bối cảnh Israel lo ngại Thổ Nhĩ Kỳ chuẩn bị triển khai binh sĩ tới đây. Thổ Nhĩ Kỳ sau đó bác bỏ sự hiện diện quân sự ở căn cứ không quân này. Về phần Israel, Văn phòng Thủ tướng nước này nêu rõ, Israel sẽ “không khoan nhượng” với những mối đe dọa an ninh.
Sau khi xảy ra sự việc, Đặc phái viên Mỹ về Syria Thomas Barrack cảnh báo, những cuộc không kích của Israel tại Syria có thể thúc đẩy Thổ Nhĩ Kỳ gia tăng hiện diện quân sự. 12 quốc gia Arab và Hồi giáo ra tuyên bố chung lên án cuộc không kích; nhấn mạnh rằng các hoạt động quân sự có nguy cơ làm gia tăng bất ổn trong khu vực.
Những diễn biến căng thẳng ở Trung Đông còn phơi bày thế khó của Mỹ khi cạnh tranh giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ, hai quốc gia đồng minh của Washington, ngày càng trở nên rõ rệt. Theo bài viết trên trang National Interest, Washington đang tìm cách xây dựng một cơ chế giảm xung đột ba bên giữa Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, nhưng đến nay chưa đạt được kết quả cụ thể. Nguy cơ đối đầu giữa Ankara và Tel Aviv luôn hiện hữu liên quan cách tiếp cận khác biệt của hai bên.
Theo giới quan sát quốc tế, nếu Israel tiếp tục coi vai trò ngày càng mở rộng của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria là mối đe dọa an ninh, còn Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng nhìn nhận các hoạt động quân sự của Israel là áp đặt trật tự khu vực, thì hai bên có thể chuyển từ thế cạnh tranh sang đối đầu.
Theo giới quan sát quốc tế, nếu Israel tiếp tục coi vai trò ngày càng mở rộng của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria là mối đe dọa an ninh, còn Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng nhìn nhận các hoạt động quân sự của Israel là áp đặt trật tự khu vực, thì hai bên có thể chuyển từ thế cạnh tranh sang đối đầu.
Về phần Syria, quỹ đạo phát triển của quốc gia Trung Đông này luôn gắn liền với tính toán chiến lược phức tạp của nhiều bên như Mỹ, Nga, Iran, Israel, Thổ Nhĩ Kỳ… Nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy xung đột ở khu vực cũng ảnh hưởng đến môi trường an ninh và tiến trình tái thiết đất nước của Syria.
Có chuyên gia cho rằng, khả năng xảy ra một cuộc xung đột công khai giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Israel là thấp, do cả hai quốc gia đều có lợi ích chung trong duy trì tình hình ổn định ở Syria. Tuy vậy, những căng thẳng giữa hai bên như những đốm lửa nhỏ âm ỉ cháy và luôn tồn tại nguy cơ bùng lên thành ngọn lửa lớn của đối đầu quân sự, làm trầm trọng thêm tình hình an ninh ở khu vực Trung Đông, vốn đã đầy rẫy những điểm nóng xung đột.
MINH HẰNG