Nguyên Thứ trưởng Nội vụ: "Năng lực quản trị tiên quyết, họp hành ít thôi!”

Ý kiến được TS Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, đưa ra tại Diễn đàn quốc tế thường niên về Quản trị công năm 2026. 

Diễn đàn diễn ra tại Hà Nội từ ngày 5-7/10, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức thực hiện, phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Tổ chức Hành chính miền Đông thế giới (EROPA).

Theo ông Tuấn, trong quản lý, điều hành, mỗi việc, mỗi nhiệm vụ chỉ giao cho một đầu mối, với thẩm quyền, trách nhiệm cụ thể, rõ ràng. Các cơ quan chính quyền nên ít hội họp. Họp nhiều lãng phí thời gian mà chưa chắc đã dám quyết, dễ tạo ra tâm lý không dám nghĩ, dám làm và mờ nhạt trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm người đứng đầu. 

"Tôi cho rằng họp hành ít thôi! Họp nhiều chứng tỏ năng lực người đứng đầu có vấn đề. Chỉ khi cần phối hợp xử lý những vấn đề có tính liên ngành, liên lĩnh vực, liên cơ quan thì mới cần tổ chức họp", ông Tuấn nói.

Tinh gọn bộ máy phải đồng thời thay đổi phương thức hoạt động

Theo TS Trần Anh Tuấn, dù mới thực hiện hơn một năm, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở Việt Nam đã khẳng định sự đúng đắn.

"Đây không chỉ là cuộc cách mạng về tinh gọn bộ máy mà còn là cuộc cách mạng về quản trị, vận hành", ông khẳng định.

Theo ông Tuấn, mô hình tổ chức mới phải đi cùng thay đổi phương thức hoạt động, tôn trọng tính tự chủ, tự quản và trách nhiệm của địa phương. Chính quyền chuyển từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị phục vụ, kiến tạo phát triển, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả.

Chế độ công vụ được thực hiện thống nhất, không phân biệt công chức trung ương với công chức địa phương. Công chức không chỉ đóng vai trò quản lý mà thực sự là "công bộc", phục vụ nhân dân.

"Quá trình thanh lọc công chức hướng tới giữ lại những người thạo việc, có năng lực thực thi công vụ, tuyển dụng người mới có năng lực thay thế cho những người không đáp ứng, rời khỏi công vụ. Hoạt động công vụ được thực hiện trên cơ sở nền tảng số, kết nối dữ liệu và liên thông giữa cấp tỉnh và cấp dưới tỉnh", ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, để vận hành hiệu quả, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng vẫn cần vượt qua những thách thức về tư duy, nhận thức; tổ chức bộ máy tinh gọn nhưng hợp lý; tiếp tục cải cách công vụ, công chức theo vị trí việc làm và xử lý các vấn đề liên ngành.

Để nâng cao năng lực thực thi của chính quyền địa phương, ông đề nghị chuyển từ quản lý công chức sang quản trị công vụ. Việc xác định công việc nhiều hay ít phải căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức được quy định trong các luật về tổ chức hoặc quy định của cấp có thẩm quyền, đồng thời tính đến phạm vi quản lý, khối lượng công việc và đối tượng phục vụ.

Về quản trị, điều hành, địa phương cần có tư duy chiến lược, xác định được tầm nhìn, sứ mệnh của chính quyền; biết lựa chọn nhân sự, kiểm soát rủi ro và thích ứng với thay đổi. Các quyết định phải dựa trên dữ liệu, bằng chứng.

Chính quyền cũng cần phát huy sức mạnh của doanh nghiệp, các tổ chức phi chính phủ; mạnh dạn chuyển giao dịch vụ công cho khu vực ngoài công lập thực hiện. Theo ông, đó mới là thực hiện quản trị địa phương theo chủ trương của Đảng.

Ông cho rằng khi Chính phủ linh hoạt, chính quyền địa phương cũng phải năng động trong thực thi, giải quyết ngay các vấn đề thuộc thẩm quyền như đất đai, quy hoạch, xây dựng, trật tự, môi trường, cũng như các vấn đề liên ngành, liên xã.

Năng lực quản trị, điều hành là nhân tố quyết định

Để nâng cao năng lực thực thi, kiến tạo phát triển, TS Tuấn đề xuất cần chú trọng 5 nhóm năng lực chủ yếu là: thể chế; quản trị, điều hành; quản trị công vụ; sử dụng nguồn lực; chuyển đổi số.

Năng lực về thể chế, ông nhấn mạnh, chính là thể hiện ở việc hiểu đúng, nắm chắc chủ trương, chính sách và pháp luật để thực thi. Năng lực này thể hiện ở tinh thần dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đổi mới sáng tạo, không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm; là lựa chọn được đúng người có năng lực, kiểm soát rủi ro, thích ứng với sự thay đổi…

Về quản trị công vụ, địa phương cần căn cứ vào danh mục vị trí việc làm để tiếp tục xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, hiện đại, minh bạch, hiệu quả. Trọng tâm là chuyển từ quản lý công chức sang quản trị công vụ, xây dựng đội ngũ có năng lực thực thi, có nền tảng đạo đức, ý thức trách nhiệm và văn hóa công vụ. Tiền lương, đãi ngộ cần sớm được cải cách theo vị trí việc làm.

Năng lực về sử dụng nguồn lực không chỉ nằm ở quản lý ngân sách nhà nước và khả năng tập hợp, sử dụng các nguồn tài chính khác, mà còn là xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút trọng dụng nhân tài, là tranh thủ được kinh nghiệm, trí tuệ, công nghệ từ các tổ chức xã hội nghề nghiệp và doanh nghiệp. Khi khơi thông, mở rộng nguồn lực thì sẽ đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế và cung ứng dịch vụ công, phục vụ nhân dân.

Năng lực về Chuyển đổi số phải được triển khai đồng bộ, toàn diện, từ số hóa, chỉnh lý dữ liệu đã số hóa đến đầu tư hạ tầng và kết nối liên thông. Việc bổ sung kỹ năng, nâng cao năng lực số cần dành cho mọi người, không riêng cán bộ, công chức, viên chức.

Trong 5 nhóm năng lực, ông xác định năng lực quản trị, điều hành là nhân tố quyết định, là yếu tố tiên quyết. Cân đối, mở rộng và khơi thông nguồn lực là điều kiện thực hiện. Công nghệ số là công cụ để nâng cao hiệu quả.

Theo TS Tuấn, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn tạo nên thách thức đòi hỏi Chính phủ phải sớm thay đổi phương thức hoạt động, chuyển sang "lái thuyền" thay vì "chèo thuyền". Chính phủ cần tiếp tục tổ chức Bộ đa ngành, đa lĩnh vực và chỉ nên tập trung xây dựng chiến lược, hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật, không giải quyết thay công việc thuộc thẩm quyền, trách nhiệm của địa phương, đồng thời tạo điều kiện để tăng tính chủ động và khả năng phản ứng chính sách của địa phương.

Với HĐND, ông đề nghị đây là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, cho nên phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển, giám sát thực thi và thực hiện tốt kiểm soát quyền lực tại địa phương. Hoạt động giám sát cần thực hiện theo hướng thực chất, tham gia có trách nhiệm vào việc tìm kiếm, thu hút, trọng dụng nhân tài để giúp địa phương giải quyết những vấn đề đặt ra hoặc các bài toán chiến lược cho sự phát triển.