Theo Bảo tàng tỉnh Quảng Trị, Đức ông Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh (1650-1700) là bậc khai quốc công thần, vị tướng kiệt xuất của dân tộc ta trong sự nghiệp mở mang bờ cõi từ Khánh Hòa đến các tỉnh miền Đông Nam Bộ ngày nay và Đồng bằng sông Cửu Long. Ngài lập công đầu trong việc đặt nền móng, tạo bàn đạp, dựng tiền đề cho việc mở mang tiếp vùng đất Nam Bộ, góp phần làm rạng rỡ lịch sử giữ nước và dựng nước của dân tộc ta.
Để tưởng nhớ công đức của Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, sau khi ông mất, nhân dân và dòng họ tại quê nhà nay là xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị đã lập đền Vĩnh Yên (còn gọi là đền Vĩnh An). Đền Vĩnh Yên gồm 3 gian, dựng cột gỗ, vách ván, mái lợp tranh nhưng đồ thờ tự bên trong thì có đủ tán lọng, bát bửu, hoành phi, câu đối.
Tại di tích nhà thờ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, chính quyền địa phương và nhân dân thường xuyên tổ chức dâng hương nhân các ngày lễ lớn của quê hương, đất nước. Đặc biệt, vào ngày giỗ của Đức ông (19 tháng 5 âm lịch), chính quyền phối hợp cùng dòng họ tổ chức lễ giỗ trang trọng, thu hút đông đảo con cháu cùng du khách thập phương về chiêm bái, tưởng niệm và ôn lại công lao to lớn của vị danh thần kiệt xuất. Nơi đây đã trở thành điểm đến văn hóa-lịch sử ý nghĩa cho nhân dân trong và ngoài tỉnh. Năm 2002, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình đầu tư xây dựng nhà thờ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh ngay trên mảnh đất của đền Vĩnh Yên.
Trải qua thời gian, khí hậu khắc nghiệt, thường xuyên bị ảnh hưởng bão, lụt, nên hiện nay di tích đã bị xuống cấp khá nghiêm trọng. Năm 2025 và 2026, tỉnh Đồng Nai tài trợ vốn đầu tư tôn tạo di tích nhà thờ Nguyễn Hữu Cảnh. Công trình tu bổ tôn tạo có tổng diện tích: 9.929,1m², gồm các hạng mục công trình: tôn tạo nhà thờ, xây dựng nhà tưởng niệm Nguyễn Hữu Cảnh, nhà trưng bày, nhà biện lễ và tượng đồng Nguyễn Hữu Cảnh…; đồng thời tôn tạo mộ phần bà Nguyễn Thị Duyên (hiệu bà Hưởng) phu nhân Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh các công trình phụ trợ khác của di tích.
Việc nhà thờ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh được xếp hạng di tích quốc gia góp phần bảo tồn, tôn tạo và phát huy tốt giá trị của di tích, phục vụ khách tham quan du lịch và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
HƯƠNG GIANG