Nhân lực chất lượng cao: Chìa khóa cho tăng trưởng hai con số của Hà Nội

Ngày 8/10, Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III năm 2026 (CEF III) với chủ đề “Động lực tăng trưởng từ nguồn nhân lực chất lượng cao” được tổ chức tại Hà Nội với sự tham dự của 15 Đại sứ đại diện cho 15 quốc gia cùng các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo.

Nguồn nhân lực là nền tảng để doanh nghiệp tăng trưởng

Phát biểu khai mạc, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, cho biết trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, chất lượng nhân lực cần được đánh giá từ năng lực thực thi và đóng góp vào những yếu tố như năng suất, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo ông Mạc Quốc Anh, với CEF III, nguồn nhân lực là vấn đề được đặt ở nền tảng của mọi quá trình thực hiện. "Ai sẽ làm chủ công nghệ, vận hành nguồn vốn, phát triển thị trường, nâng chất lượng sản phẩm và đưa doanh nghiệp đi sâu hơn vào chuỗi giá trị", ông đặt câu hỏi. "Vì vậy, khi nói nguồn nhân lực chất lượng cao, chúng ta không chỉ nói về bằng cấp, chức danh hay một nhóm nhân sự quản lý. Điều quan trọng là năng lực thực thi", ông Mạc Quốc Anh nêu.

Theo ông, năng lực này trải rộng từ kỹ năng lãnh đạo, quản trị, tài chính, đầu tư đến công nghệ số, AI, dữ liệu và tự động hóa; từ bán hàng, marketing, thương mại điện tử, xuất khẩu, logistics đến kỹ sư, kỹ thuật viên và lao động lành nghề trong sản xuất. Mỗi nhóm nhân lực cần được đánh giá bằng những đóng góp cụ thể: tạo ra năng suất và giá trị gia tăng như thế nào, nâng khả năng cạnh tranh ra sao, đóng góp gì cho tăng trưởng doanh nghiệp.

"Tư tưởng xuyên suốt của CEF III là: nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là một đầu vào của nền kinh tế, mà phải trở thành lực đẩy trực tiếp tạo ra năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và tăng trưởng mới", ông nói.

Hà Nội phải tạo điều kiện để doanh nghiệp "lớn lên"

Ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp ngành Công nghiệp hỗ trợ TP Hà Nội (HANSIBA), cho biết mục tiêu tăng trưởng GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) từ 11% trở lên trong năm nay đòi hỏi sự đóng góp rất lớn của khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Trong khi đó, GRDP Hà Nội 6 tháng đầu năm tăng 8,22%, cho thấy áp lực tăng trưởng trong phần còn lại của năm không nhỏ. Để đạt mục tiêu đề ra, thành phố cần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và phát triển thị trường.

Chuyên gia kinh tế, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng Hà Nội sở hữu nhiều lợi thế mà ít địa phương có được, từ vị thế Thủ đô, khả năng tập trung nguồn lực, tri thức, nhân tài đến quy mô thị trường và mức độ hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, những lợi thế này chưa được chuyển hóa đầy đủ thành kết quả tăng trưởng. Giai đoạn 2011-2020, GRDP Hà Nội tăng bình quân 6,83%/năm, thấp hơn đáng kể mục tiêu chiến lược 12-13%/năm. Giai đoạn 2020-2024, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 5,79%/năm, thấp hơn Hải Phòng, Hưng Yên và Quảng Ninh.

Đáng chú ý, năm 2024, tỷ lệ lực lượng lao động đã qua đào tạo của Hà Nội đạt 53,9%, cao hơn nhiều mức bình quân 28,4% của cả nước. Tuy nhiên, quy mô doanh nghiệp vẫn chủ yếu là nhỏ và siêu nhỏ. Doanh nghiệp có dưới 10 lao động chiếm 77,8%, nhóm từ 10-49 lao động chiếm 18,3%.

Giai đoạn 2015-2024, số doanh nghiệp tăng 56,7%, nhưng số lao động chỉ tăng 19,9%. Những con số này đặt ra yêu cầu không chỉ gia tăng số lượng doanh nghiệp mà còn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng quy mô và nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Thiên, vấn đề quyết định không còn là Hà Nội sở hữu bao nhiêu lợi thế, mà là khả năng tổ chức và sử dụng những lợi thế đó để tạo ra giá trị mới. Theo chuyên gia, mục tiêu của Hà Nội không chỉ là thành lập thêm doanh nghiệp mà phải tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn lên, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và trở thành lực lượng dẫn dắt thị trường.

PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh ba quyết định có tính khởi động cho quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của Thủ đô. Thứ nhất, mở không gian cho quyền hành động, dữ liệu, hạ tầng và mặt bằng. Thứ hai, giao những nhiệm vụ lớn cho nhân tài, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu cùng giải quyết. Thứ ba, gắn trách nhiệm với sản phẩm và giá trị tạo ra, thay vì chỉ đánh giá bằng quá trình hay nguồn lực.

Từ góc nhìn kinh tế, thông điệp cốt lõi không đơn thuần là Hà Nội cần khai thác tốt hơn những lợi thế sẵn có. Quan trọng hơn, Thủ đô phải xây dựng được năng lực tổ chức nguồn lực, tạo ra những nhiệm vụ đủ lớn, trao quyền đi cùng trách nhiệm và hình thành các hệ sinh thái mà doanh nghiệp, nhân tài, trường viện và Nhà nước có thể cùng tạo ra giá trị.

Câu hỏi trọng tâm của CEF III là trong bối cảnh Hà Nội hướng tới tăng trưởng hai con số, doanh nghiệp Thủ đô đang gặp những điểm nghẽn nào về năng suất, công nghệ, vốn, thị trường, liên kết chuỗi và nhân lực; đồng thời cần những năng lực nào để khắc phục các điểm nghẽn này và tạo ra tăng trưởng thực chất.

Diễn đàn dành nội dung đầu tiên cho báo cáo “Hà Nội 2026 - Thực trạng doanh nghiệp, điểm nghẽn và yêu cầu tạo động lực tăng trưởng mới”.

Báo cáo tập trung nhận diện những lĩnh vực doanh nghiệp Hà Nội đang có lợi thế, những mặt còn hạn chế và các yếu tố cản trở khả năng mở rộng quy mô, đổi mới công nghệ, tiếp cận thị trường, hấp thụ vốn và tham gia chuỗi giá trị.

Trên cơ sở đó, 5 báo cáo chuyên đề đi sâu vào các nhóm vấn đề liên quan trực tiếp đến nhân lực và tăng trưởng. Các chuyên đề hướng tới những giải pháp có khả năng triển khai, từ tuyển dụng, đào tạo, tái đào tạo đến sử dụng và giữ chân nhân sự. Hiệu quả được đặt trong các tiêu chí như năng suất, doanh số, chất lượng, khả năng hấp thụ vốn và năng lực tham gia chuỗi giá trị.