Chính phủ Nhật Bản đang xem xét điều chỉnh hạn ngạch tiếp nhận lao động nước ngoài giữa các ngành nghề nhằm duy trì nguồn nhân lực cho những lĩnh vực thiếu lao động nghiêm trọng như chăm sóc người cao tuổi và dịch vụ ăn uống.
Phương án này cho phép các doanh nghiệp tiếp tục tuyển dụng lao động theo chương trình kỹ năng đặc định mà không cần nâng tổng hạn ngạch tiếp nhận người nước ngoài.
Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản cùng các bộ, ngành liên quan đang phối hợp xây dựng phương án điều chỉnh, dự kiến trình hội đồng chuyên gia thảo luận vào giữa tháng 10/2026 và xin phê duyệt của Nội các trước cuối năm nay. Động thái này diễn ra trong bối cảnh một số ngành đã chạm hoặc sắp đạt giới hạn tiếp nhận lao động nước ngoài, trong khi nhu cầu tuyển dụng tại các doanh nghiệp tiếp tục gia tăng.
Theo phương án đang được xem xét, Chính phủ Nhật Bản dự kiến chuyển công việc phục vụ ăn uống tại các cơ sở y tế và phúc lợi xã hội từ nhóm ngành dịch vụ nhà hàng sang nhóm ngành sản xuất thực phẩm và đồ uống.
Ngành dịch vụ nhà hàng đã phải đình chỉ tiếp nhận lao động kỹ năng đặc định mới từ tháng 4/2026 sau khi số lượng lao động tiến sát hạn ngạch 50.000 người. Việc thay đổi cách phân loại có thể giúp các cơ sở y tế và phúc lợi xã hội nối lại tuyển dụng lao động nước ngoài từ tháng 4/2027.
Tuy nhiên, giải pháp này cũng có nguy cơ làm gia tăng sức ép đối với hạn ngạch của ngành sản xuất thực phẩm và đồ uống, hiện được ấn định ở mức 133.500 người và ước tính sẽ hết hạn ngạch vào tháng 8/2028. Việc bổ sung lao động từ nhóm dịch vụ ăn uống tại các cơ sở y tế và phúc lợi xã hội có thể khiến thời điểm phải đình chỉ tiếp nhận lao động mới đến sớm hơn.
Đối với lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi, Chính phủ dự kiến điều chuyển 20.000 chỉ tiêu từ chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng lao động, bắt đầu triển khai từ tháng 4/2027, sang chương trình kỹ năng đặc định.
Tính đến tháng 7/2026, lĩnh vực này có khoảng 81.000 lao động nước ngoài theo diện kỹ năng đặc định, so với hạn ngạch 126.900 người. Việc bổ sung 15% hạn ngạch hiện hành sẽ giúp kéo dài thời gian tuyển dụng và tránh phải đình chỉ tiếp nhận lao động mới trong nửa cuối năm tài chính 2027 như dự báo trước đó.
Mặc dù vậy, việc điều chuyển chỉ tiêu sẽ khiến hạn ngạch dành cho lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi trong chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng lao động giảm khoảng 60%. Điều này có thể gây khó khăn cho các cơ sở chăm sóc tại địa phương, vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn nhân lực nước ngoài thông qua chương trình thực tập sinh kỹ năng hiện hành.
Chương trình lao động kỹ năng đặc định được Nhật Bản triển khai từ năm 2019 nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực, với hạn ngạch tiếp nhận được xác định theo nhu cầu lao động của từng ngành trong chu kỳ 5 năm.
Tính đến tháng 7/2026, Nhật Bản có 432.010 lao động nước ngoài theo diện này, thấp hơn đáng kể so với tổng hạn ngạch 805.700 người cho giai đoạn đến hết tháng 3/2029. Tuy nhiên, sự chênh lệch về nhu cầu tuyển dụng giữa 19 nhóm ngành khiến một số lĩnh vực sớm chạm mức trần, trong khi những ngành khác vẫn còn nhiều chỉ tiêu chưa sử dụng.
Trong bối cảnh Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi duy trì lập trường thận trọng đối với việc mở rộng tiếp nhận lao động nước ngoài, các bộ, ngành đang ưu tiên phương án phân bổ lại hạn ngạch thay vì nâng tổng số lao động được phép tiếp nhận.
Cách tiếp cận này giúp giải quyết một phần nhu cầu tuyển dụng trước mắt, nhưng cũng làm nảy sinh những lo ngại về tính hợp lý và hiệu quả của cơ chế phân bổ nhân lực theo ngành nghề.
Giáo sư Masao Manjome thuộc Đại học Tokai, chuyên nghiên cứu về di cư lao động quốc tế, cho rằng việc giới hạn tiếp nhận lao động nước ngoài có thể tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng suất. Tuy nhiên, việc liên tục điều chuyển chỉ tiêu giữa các ngành và chương trình có nguy cơ làm mất đi mục tiêu ban đầu của hệ thống.
Theo ông, Chính phủ cần xác định hạn ngạch với mức dự phòng phù hợp, đồng thời điều hành linh hoạt dựa trên tình hình cung cầu lao động và số lượng người nước ngoài thực tế được tiếp nhận./.
(TTXVN/Vietnam+)