Nhật sẽ chế tạo tên lửa có trí tuệ

Nhật Bản đang chuẩn bị chế tạo Epsilon, mẫu tên lửa được kỳ vọng sở hữu trí tuệ nhân tạo đủ khả năng tự kiểm tra, phát hiện và xử lý một số sự cố trong chuyến bay. Thông tin do Fox News và Tech News Daily đưa tin cho thấy Epsilon có thể mở ra cách vận hành khác biệt so với nhiều tên lửa hiện nay, vốn chủ yếu chỉ hoạt động tự động. Điểm đáng chú ý nằm ở khả năng tự dò tìm nguyên nhân trục trặc, thay vì chỉ gửi thông báo đến các kỹ sư rồi chờ con người đưa ra phương án xử lý. Trên thực tế, phần lớn phi thuyền hiện đại đã được tích hợp trí tuệ nhân tạo nhằm tự điều chỉnh đường bay, đánh giá tình trạng và lựa chọn cách tiến hành nhiệm vụ. Khi phát hiện nguy cơ, những hệ thống này còn có thể chuyển phương tiện sang chế độ an toàn, giúp hạn chế ảnh hưởng của sự cố đối với thiết bị và nhiệm vụ. Năm ngoái, NASA từng trang bị phần mềm cho thiết bị thám hiểm tự hành Opportunity Mars, cho phép nó tự quyết định những viên đá phù hợp để tìm hiểu. Tuy nhiên, tên lửa hiện nay vẫn tồn tại giới hạn quan trọng, bởi chúng có thể nhận biết vấn đề và báo cho đội ngũ kỹ thuật, nhưng thường không tự sửa chữa được. Nhiều công nghệ nền tảng trong lĩnh vực chế tạo tên lửa đã được ứng dụng từ vài thập kỷ trước, khiến năng lực tự xử lý sự cố chưa theo kịp yêu cầu mới. JAXA, Cơ quan Thám hiểm Hàng không Vũ trụ Nhật Bản, muốn thay đổi tình trạng đó bằng Epsilon, mẫu tên lửa thông minh được thiết kế để chủ động giám sát nhiều hệ thống. Epsilon có thể tự kiểm tra các bộ phận, xác định nguyên nhân gây trục trặc và trong một số trường hợp, thực hiện biện pháp khắc phục mà không cần chờ chỉ dẫn từ mặt đất. Khả năng này đặc biệt có ý nghĩa khi tên lửa đang bay, bởi khoảng cách liên lạc và thời gian truyền tín hiệu có thể khiến con người không phản ứng đủ nhanh. Hệ thống trí tuệ nhân tạo trên Epsilon được kỳ vọng giúp tên lửa xử lý những bất thường liên quan đến dòng điện điều khiển hướng động cơ đẩy. Các dòng điện này giữ vai trò điều khiển hướng động cơ, từ đó tác động trực tiếp đến hướng bay của toàn bộ tên lửa trong quá trình phóng. Ở những tên lửa hiện nay, hệ thống chưa thể ngăn chặn hiện tượng điện áp tăng vọt hoặc tự điều chỉnh dòng điện để hạn chế nguy cơ bay chệch hướng. Epsilon sẽ được thiết kế để thực hiện cả hai nhiệm vụ trên, nhờ khả năng phân tích tình trạng hoạt động và đưa ra điều chỉnh phù hợp bằng trí tuệ nhân tạo. Cách tiếp cận này không biến tên lửa thành một thiết bị hoàn toàn độc lập với con người, nhưng giúp giảm số tình huống nhỏ phải lập tức chuyển về trung tâm điều khiển. Yasuhiro Morita, người chỉ đạo chương trình nghiên cứu Epsilon của JAXA, cho biết đây là tên lửa sử dụng nhiên liệu rắn và được cấu tạo gồm ba tầng. Theo mô tả của JAXA, Epsilon hướng đến việc đưa các hàng hóa có khối lượng thấp tới trung bình lên vũ trụ, phục vụ những nhiệm vụ phù hợp với năng lực thiết kế. Nhiên liệu rắn được lựa chọn trong cấu hình này, còn ba tầng tên lửa phối hợp với nhau để tạo lực đẩy cần thiết trong từng giai đoạn bay. Bên cạnh năng lực tự xử lý sự cố, Epsilon còn được đặt mục tiêu giảm chi phí chế tạo so với M-V, loại tên lửa Nhật Bản đang sử dụng. JAXA khẳng định chi phí chế tạo Epsilon có thể thấp hơn tới 25% so với M-V, một con số đáng chú ý trong các chương trình phóng không gian. Không chỉ rẻ hơn, Epsilon còn được giới thiệu là dễ vận hành hơn, yếu tố có thể hỗ trợ quá trình chuẩn bị và tổ chức các nhiệm vụ phóng. Nếu triển khai đúng kế hoạch, thiết kế này sẽ kết hợp ba ưu điểm gồm tự kiểm tra, hỗ trợ khắc phục sự cố và giảm gánh nặng vận hành. Dù vậy, bài viết gốc chỉ cho biết những khả năng mà JAXA dự kiến phát triển, chưa cung cấp chi tiết về thời điểm chế tạo hoặc lịch phóng cụ thể. Epsilon vì thế trở thành bước thử đáng chú ý của Nhật Bản trong việc đưa trí tuệ nhân tạo từ các phi thuyền thám hiểm vào chính hệ thống tên lửa. Từ khả năng tự chọn đá của Opportunity Mars đến năng lực tự điều chỉnh dòng điện, công nghệ vũ trụ đang dần chuyển từ tự động làm theo sang tự đánh giá và ứng phó. Thành công của Epsilon sẽ phụ thuộc vào mức độ tin cậy của hệ thống, bởi mọi quyết định tự động trong chuyến bay đều cần chính xác, nhanh chóng và an toàn.