“…Chế độ học việc trở thành một khâu quan trọng trong chế độ nhân sự của tiền trang.
Muốn học việc trong tiền trang không phải là dễ, phải có người địa vị khá cao giới thiệu: là cổ đông, kinh lý của một tiền trang khác hoặc là nhân vật có giao tình đặc biệt với cổ đông, kinh lý của tiền trang. Giữa các viên kinh lý trong tiền trang hối đoái ở Thượng Hải còn hình thành phong khí “đổi con mà dạy”: đem con mình gửi tới học việc ở tiền trang khác huấn luyện nghiệp vụ để cha truyền con nối về sau. Mỗi lần cuối năm, đám học việc lại run sợ nơm nớp, vì nếu người bảo lãnh chấm dứt việc bảo lãnh, họ sẽ mất tư cách học việc.
Học việc ắt phải ở lại trong tiền trang. Tất cả học việc vào tiền trang phải thông qua ba năm lao động nặng nhọc và rèn luyện nghiệp vụ. Trong thời gian ấy thường không có lương bổng, mỗi tháng chỉ được một số tiền chi dùng lặt vặt, lại còn phải tự lo chuyện ăn uống của mình. Lao động của họ phức tạp, việc học tập nghiệp vụ không có quy định nhất định, phần lớn chỉ hạn chế ở một bộ phận trong tiền trang, hiểu biết rất ít về nghiệp vụ tổng quát.
…Tiền trang Nghĩa Tụ Hợp ở Thanh Đảo năm 1928 quy định nhân viên và học việc không được giữ tiền trong người, mua vật dụng thì chỉ định một cửa hàng hiệu tạp hóa do chủ hiệu định kỳ tới tiền trang thu tiền. Nhân viên, học việc vào ngày lễ, Tết hoặc chủ nhật ra ngoài thì phải được người phụ trách phê chuẩn, lại phải ghi rõ lý do, nhu cầu và thời gian ra ngoài vào sổ xin nghỉ, nếu không là trái với quy định của tiền trang.
Ngoài các nhân viên cao cấp, nhân viên và học việc không được hút thuốc lá. Kinh lý thường kiểm tra ngón tay họ xem có dấu vết nhựa thuốc hay không, túi áo có vụn thuốc lá hay không. Các nhân viên, học việc không được đánh bạc, hút thuốc phiện, tới kỹ viện, ai làm trái sẽ bị khai trừ.
Nhân viên, học việc đều không cho để tóc, chỉ được cạo trọc hoặc cắt tóc ngắn. Lý do vì để tóc vừa tốn tiền xà-phòng, gội đầu lại mất thời gian chải chuốt, chậm trễ giờ giấc làm việc. Học việc không được đi ngủ trước 12 giờ đêm, phải học viết chữ và sử dụng bàn tính. Cách dạy phép cộng trừ là do kế toán cao giọng đọc số. Học việc theo đó gảy bàn tính, xem ai tính đúng. Phép nhân chia thì chỉ định người chuyên môn hướng dẫn vào đêm quy định.
Học việc, nhân viên ngủ dậy, kinh lý phải kiểm tra phòng xem họ có ngủ thật không, lại thường kiểm tra dưới chăn, dưới gối xem họ có giấu giếm sách vàng không. Học việc ba năm được về thăm nhà một lần, mỗi tháng phải viết thư về nhà báo cáo tình hình ở tiền trang để cha mẹ ở nhà yên tâm”.
(“Lịch sử tiền trang” của Trần Minh Quang, Cao Tự Thanh dịch, NXB Trẻ, trang 118-121).