Cầu khỉ, bến nước, con đò... hình gợi nhớ quê hương miền Tây - Ảnh: PHẠM DIỄM
"Sướng tê hồn" khi phương ngữ chạm đúng cảm xúc
Trước tiên phải nhắc đến nhóm bạn đọc đặc biệt, tranh luận sôi nổi về ý nghĩa từ ngữ, những người đọc tỉ mỉ từng câu chữ và cảm thấy cực kỳ "sướng", vô cùng "đã" khi được chìm đắm trong hương vị phương ngữ Nam Bộ.
Bạn Minh Kháng, Mèn đét ơi! Lâu lâu nghe lại, đã con ráy! Cùng chung niềm phấn khích, bạn đọc Sao Xẹt thốt lên: Tác giả bài báo sướng tê hồn.
Đặc biệt, cuộc trò chuyện giữa bạn Sao Băng và Sao Chổi như hai "cao nhân" trong phim kiếm hiệp. Bạn Sao Băng liên tưởng tới chữ "sướng" trong câu chuyện về thi sĩ Phạm Thiên Thư, cựu tu sĩ được mệnh danh là người "thi hóa Kinh Phật" xuất sắc trong nền văn học hiện đại nước nhà.
Sao Băng kể khi đang thi hóa Kinh Kim Cang ở góc cà phê Hoa Vàng, nơi phố xá ồn ào, thì có người lại vái thi sĩ và thưa: "Trước vệ đường, người qua lại, khách đối ẩm vang vang, tiên sinh không lánh vào trong cho tịnh, thi hứng mới phiêu".
Nhưng Phạm tiên sinh đáp,"ngồi giữa đây, nhìn thiên hạ qua lại làm thơ mới sướng". Sao Băng kể thêm, Phạm tiên sinh đang thi hóa Kinh Kim Cang mà nói nhẹ như không. Từ "sướng" nghe mà "sướng" làm sao.
"Cao nhân" Sao Chổi đã tỏ ra rất hiểu ý, "Điều khiến Phạm Thiên Thư cảm thấy sướng là phong thái tự tại, xóa bỏ chấp trước của thi nhân, tư duy ngược và "sướng". Cái "sướng" mà không phải ai cũng biết hưởng".
"Chê" nhưng mà thương
Sức hút của những từ ngữ chê nhưng mà thương, độc lạ ấy đã khiến phần bình luận nóng lên từng giờ.
Bình luận thu hút nhiều lượt tương tác của bạn UtMienTay_92 viết, chèn ơi, đọc văn phong nghe rặc mùi miền Tây, nghe "mát ruột mát gan" gì đâu á. Mấy câu chê như "trớt quớt", "thằng đâm xuồng bể" nghe giận vật chứ thương chết đi được, có ác ý gì đâu hà.
Đồng quan điểm với Út Miền Tây, bạn Vàm Cỏ cảm thán, "văn hóa miền Tây qua lời ăn tiếng nói lúc nào cũng hào sảng, tếu táo và tràn đầy sự bao dung".
Thu hoạch lúa ở miền Tây - Ảnh: PHẠM DIỄM
Đóng góp ý nghĩa, câu chuyện mới
Trong khi đó, bàn về cụm từ "thằng đâm xuồng bể", độc giả Lão Nông Miệt Thứ có góc nhìn khác và cung cấp thêm ý nghĩa về cụm từ này: "Ở đây, ý nói là làm mất hứng, câu chuyện đang vui, tự nhiên có người chen ngang, không ăn nhập gì, đang nói chuyện bên Đông thì có người chen vào nói chuyện bên Tây".
Riêng về trạng thái nhớ đời sau mỗi lần quá chén, bạn Bình bày tỏ, "Nhớ nhất cái từ "thở thác lá", ai mà mới nhậu về nghe tới từ này là thấy xỉn quắc cần câu tập 2 luôn".
"Xứ tui có đặc sản là cá thác lác nè. Mấy ông xứ tui xỉn nằm chèm bẹp thì gọi là thở thác lác không đó", bạn NgocMai_HauGiang tỏ ra rất kinh nghiệm.
Mong giữ gìn phương ngữ Nam Bộ
Bạn đọc [email protected] thốt lên bằng giọng điệu miền Tây, "bài viết hay bá cháy bọ chét luôn". "Lâu lắm rồi mới có bài viết đậm chất miền Tây như thế này. Cảm ơn tác giả cho tôi trở về miền Tây thân thương", bạn đọc Lu Thế Nha viết.
Bạn đọc có email nguy****@gmail.com bày tỏ chân thành: Tôi thích đọc những bài viết về sự độc đáo trong sinh hoạt ở các miền quê Việt Nam, mà bài báo này là một điển hình. Xin cảm ơn tác giả và báo Tuổi Trẻ.
Không chỉ dừng lại ở cảm giác "đã" tai, "sướng", lớp từ ngữ rặc miệt vườn còn đánh thức cả một vùng ký ức tươi đẹp.
Bạn "Hdmt" cảm động chia sẻ một câu chuyện dài về tuổi thơ, có đoạn: "Bài viết đã chạm vào ký ức tuổi thơ của tui gòi (rồi), từ ngữ thì gặc (rặc) miền Tây luôn nghe… Cảm ơn báo. Đề nghị báo tiếp tục đề tài này nhé".
Chính sự tinh tế và cái tình ẩn sau từng câu phương ngữ đã khiến bạn đọc trăn trở về việc gìn giữ bản sắc quê hương.
Bạn Vị Thanh đặt câu hỏi:"Làm sao để giữ gìn và lưu truyền những nét văn hóa ngôn ngữ độc đáo này?", còn bạn Sáu Thời Sự thì gửi gắm tâm tư: "Mong rằng con cháu mình giữ được những cụm từ thân thương này lưu truyền hết đời này qua đời khác và mãi mãi...".
Hoạt động chèo xuồng ở phim trường Căn Nhà Mài Tím, được nhiều bạn trẻ yêu thích khi du lịch miền Tây - Ảnh: PHẠM DIỄM
Giữ gìn phương ngữ Nam Bộ
Chia sẻ về những băn khoăn trên của bạn đọc, nhà văn Vũ Thống Nhất, cho rằng đó là phạm trù lớn. Trong đó các giải pháp thiết thực để giữ gìn phương ngữ Nam Bộ, có thể tóm tắt:
Duy trì môi trường giao tiếp tự nhiên trong sinh hoạt, kể chuyện dân gian và giai thoại. Ví dụ, thông qua các câu cuyện về bác Ba Phi, chuyện khai hoang mở đất, ca dao, dân ca để truyền tải kho tàng từ ngữ địa phương một cách sinh động.
Khuyến khích các tác phẩm văn học, bài báo, phim ảnh, âm nhạc lấy đề tài Nam Bộ giữ nguyên giọng điệu và từ ngữ đặc trưng thay vì gọt đẽo hay "chuẩn hóa" quá mức.
Tận dụng không gian số: Xây dựng các kênh nội dung, podcast, video ngắn chia sẻ về ý nghĩa các từ ngữ cổ, lạ của Nam Bộ giúp giới trẻ cảm thấy gần gũi và tự hào.
Tiếp nối nghiên cứu, tư liệu hóa và hệ thống từ vựng như các công trình của các nhà nghiên cứu văn hóa Vương Hồng Sển, ông già Nam Bộ Sơn Nam, nhà văn tài hoa Trang Thế Hy, nhà văn tiên phong của tiểu thuyết quốc ngữ Nam Bộ Hồ Biểu Chánh...
Kết hợp bảo tồn qua nghệ thuật truyền thống như cải lương, đờn ca tài tử và hò Đồng Tháp. Đây là những "bảo tàng" lưu giữ nét phát âm, ngữ điệu và hệ từ vựng Nam Bộ trọn vẹn.
Về miền Tây ăn giỗ, cười xỉu với những câu khen chê thú vịCái thằng 'thiên thần thổ dzõ' đó mà, làm thì 'cà lơ phất phơ', gặp ca hát là nó 'chơi tới bến', được một cái ca vọng cổ thì mùi 'hết sẩy'. Đó là vài câu khen và chê của người miền Tây, những âm thanh bình dị, mà biết bao lâu rồi, anh Chín mới được nghe lại.