Nhiều công nhân xây dựng khó tiếp cận nhà ở xã hội

Nguồn ảnh: Dân Trí

(Dân trí) - Gần một nửa trong 500 công nhân xây dựng được khảo sát chưa tiếp cận thông tin về nhà ở xã hội do hạn chế trong việc nắm quyền lợi, xác định đầu mối hỗ trợ và tìm hiểu thủ tục.

Thông tin trên được TS Nguyễn Văn Nên, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM, chia sẻ tại hội thảo khoa học “Hoàn thiện các chính sách, chương trình hỗ trợ công nhân ngành xây dựng hướng đến mục tiêu phát triển con người toàn diện”, do Viện Phát triển chính sách và năng lực lãnh đạo, Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức ngày 21/10.

TS Nguyễn Văn Nên cho hay qua khảo sát 500 công nhân xây dựng, dù khung pháp lý về an sinh xã hội cơ bản hoàn thiện, việc tiếp cận chính sách trên thực tế vẫn còn hạn chế.

Trong đó, đáng chú ý, có đến hơn 47% công nhân chưa tiếp cận thông tin về nhà ở xã hội, do hạn chế trong việc nắm quyền lợi, xác định đầu mối hỗ trợ và tìm hiểu thủ tục. Bên cạnh đó, 35,2% không biết liên hệ với ai khi bị nợ lương và 37,2% chưa rõ quyền lợi khi xảy ra tai nạn lao động.

Nhiều công nhân xây dựng khó tiếp cận nhà ở xã hội - 1 — Các diễn giả chia sẻ tại hội thảo ngày 21/10 (Ảnh: Lê Tỉnh).

TS Nguyễn Văn Nên cho rằng những hạn chế này xuất phát từ cả phía người lao động và doanh nghiệp. Gần 29% công nhân thiếu động lực tìm hiểu quyền lợi do đặc thù công việc di động, thời gian làm việc kéo dài; hơn 30% gặp khó khăn khi tra cứu thông tin và thực hiện thủ tục. Tại doanh nghiệp, 30,8% công trường thiếu cán bộ hướng dẫn, 28,4% không có tổ chức công đoàn và 31,6% chưa thường xuyên phổ biến chính sách phúc lợi.

“Để cải thiện khả năng tiếp cận, doanh nghiệp cần tăng hướng dẫn trực tiếp tại công trường, đơn giản hóa thủ tục, công khai thông tin dễ hiểu và phân công đầu mối hỗ trợ. Cơ quan quản lý và doanh nghiệp cũng cần tăng giám sát, minh bạch quy trình và thiết lập kênh phản ánh để người lao động tiếp cận đầy đủ hơn các chính sách an sinh, trong đó có nhà ở xã hội”, TS Nên nói.

Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Quyền Viện trưởng Viện Phát triển chính sách và năng lực lãnh đạo, Đại học Quốc gia TPHCM, ngành xây dựng đóng vai trò quan trọng đối với phát triển hạ tầng và kinh tế, hiện đóng góp khoảng 8% GDP và dự kiến vượt 10% GDP, tương đương trên 50 tỷ USD, trong giai đoạn tới.

Nhiều công nhân xây dựng khó tiếp cận nhà ở xã hội - 2 — PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Quyền Viện trưởng Viện Phát triển chính sách và năng lực lãnh đạo, ĐHQG TPHCM (Ảnh: Lê Tỉnh).

Ông cho rằng Việt Nam chỉ còn khoảng 10 năm để tạo bước chuyển nhằm tránh bẫy thu nhập trung bình. Vì vậy, cần thúc đẩy mô hình hợp tác “3 nhà” gồm Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp để huy động nguồn lực, xây dựng các chương trình hỗ trợ sát thực tế.

Trước mắt, nhóm nghiên cứu dự kiến tham mưu chính quyền TPHCM xây dựng cơ chế thử nghiệm (sandbox) an sinh dành cho công nhân ngành xây dựng. Về lâu dài, kết quả khảo sát sẽ được sử dụng để tư vấn hoàn thiện chính sách ở cấp quốc gia, trong đó nghiên cứu bổ sung quy định đặc thù hoặc xây dựng nghị định riêng cho lao động ngành xây dựng.

Ở góc độ doanh nghiệp, tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026, ông Trần Ngọc Hải, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Xây dựng Coteccons, cho biết khoảng một năm trở lại đây, thị trường xây dựng khan hiếm nhân công.

Trong bối cảnh này, đào tạo, phát triển và xây dựng môi trường làm việc an toàn, tích cực là yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân lao động. Coteccons đang triển khai các chương trình chăm lo đời sống công nhân như trao học bổng, chương trình Xây Tết, chăm sóc sức khỏe và tăng cường an toàn tại công trường...

Khảo sát 500 công nhân xây dựng do Viện Phát triển chính sách và năng lực lãnh đạo thuộc Đại học Quốc gia TPHCM thực hiện cho thấy hơn 47% người lao động chưa thể tiếp cận thông tin về nhà ở xã hội. Rào cản lớn nhất nằm ở việc nắm bắt quyền lợi, tìm kiếm đầu mối hỗ trợ và quy trình thủ tục pháp lý phức tạp. Đáng chú ý, có 35,2% công nhân không biết nơi liên hệ khi bị nợ lương và 37,2% chưa rõ quyền lợi nếu xảy ra tai nạn lao động. Thực trạng này xuất phát từ cả đặc thù nghề nghiệp lẫn sự thiếu sót trong công tác phổ biến chính sách tại doanh nghiệp. Gần 29% lao động thiếu thời gian tìm hiểu do tính chất công việc di động, trong khi hơn 30% gặp khó khăn khi chủ động tra cứu. Ở phía cơ sở, có tới 30,8% công trường thiếu người hướng dẫn, 28,4% chưa có tổ chức công đoàn và 31,6% doanh nghiệp chưa thường xuyên tuyên truyền các chế độ phúc lợi. Trong bối cảnh ngành xây dựng đóng góp khoảng 8% GDP và thị trường đang khan hiếm nhân lực, việc bảo đảm an sinh đóng vai trò then chốt cho mục tiêu phát triển bền vững. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần đơn giản hóa thủ tục, minh bạch thông tin và bố trí nhân sự hỗ trợ trực tiếp tại công trường. Đồng thời, nhóm nghiên cứu đang đề xuất TPHCM xây dựng cơ chế thử nghiệm an sinh riêng, hướng tới tham mưu các chính sách đặc thù cấp quốc gia cho nhóm lao động này.