Bầu cử tổng thống Mỹ diễn ra 4 năm một lần, gần nhất là năm 2024 với ông chủ Nhà Trắng hiện tại là Donald Trump, đảng Cộng hòa. Giữa mỗi nhiệm kỳ tổng thống, cử tri Mỹ sẽ bỏ phiếu để bầu lại toàn bộ 435 ghế ở Hạ viện và 35 trong 100 ghế ở Thượng viện, gọi là "bầu cử giữa kỳ".
Cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay diễn ra ngày 3/11, một số khu vực đã bắt đầu bỏ phiếu sớm. Kết quả lần này không chỉ quyết định đảng nào sẽ kiểm soát lưỡng viện quốc hội Mỹ, mà còn được xem là phép thử đối với Tổng thống Trump sau gần hai năm trở lại Nhà Trắng.
Đảng Cộng hòa sẽ phải tìm cách giữ vững thế đa số tại lưỡng viện trước đảng Dân chủ, với chênh lệch hiện tại là 219-214 (hai ghế trống) ở Hạ viện và 53-47 ở Thượng viện.
Tuy nhiên, không phải tất cả ghế thượng nghị sĩ hoặc hạ nghị sĩ đều có tính cạnh tranh cao. Nhiều vị trí được đánh giá là gần như chắc chắn thuộc về ứng viên Dân chủ hoặc Cộng hòa, khiến kết quả chủ yếu phụ thuộc vào các cuộc đua ở khu vực "chiến địa", những nơi chưa rõ cử tri sẽ bầu cho ứng viên phe nào.
Theo tổ chức nghiên cứu chính trị phi đảng phái Cook Political Report (CPR), trong bầu cử giữa kỳ năm nay, có 21 cuộc đua thuộc nhóm "chiến địa" ở Hạ viện và 7 ở Thượng viện.
Cử tri Mỹ bỏ phiếu sớm bầu cử giữa kỳ tại Arlington, bang Virginia ngày 18/9. Ảnh: AFP
Những chiến địa quyết định cục diện Hạ viện
Với số ghế chênh lệch sít sao, duy trì thế kiểm soát tại Hạ viện được đánh giá là bài toán khó dành cho đảng Cộng hòa. Hạ viện thường là nơi đệ trình và thảo luận về các dự luật, trong khi cử tri Mỹ có xu hướng trừng phạt đảng của tổng thống đương nhiệm, do các chính sách nửa đầu nhiệm kỳ dễ vấp phải chỉ trích.
Khảo sát gần đây cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Trump giảm đáng kể, từ hơn 50% khi bắt đầu nhiệm kỳ hai xuống khoảng 37% vào đầu tháng 10, theo trang dữ liệu thăm dò Silver Bulletin. 61% người được hỏi không tán thành cách ông điều hành đất nước.
Trong bối cảnh đó, sự chú ý đang tập trung về những khu vực mà ứng viên Cộng hòa có nguy cơ mất ghế, như khu vực bầu cử số 17 tại New York, do nghị sĩ Mike Lawler đại diện. Đây là một trong ba khu vực ứng viên Dân chủ chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, nhưng lại được đại diện bởi nghị sĩ Cộng hòa tại quốc hội.
Đối thủ của Lawler là cựu quân nhân, chuyên gia an ninh quốc gia Cait Conley. Phe Dân chủ đã chi mạnh tay cho chiến dịch vận động của Conley và các thăm dò cuối tháng 9 cho thấy hai ứng viên đang bám đuổi nhau sít sao.
Các khu vực được coi là "chiến địa" trong cuộc đua vào Hạ viện Mỹ năm 2026. Đồ họa: Cook Political Report
Tại Texas, đảng Cộng hòa kỳ vọng giành thêm 5 ghế Hạ viện nhờ vẽ lại bản đồ bầu cử. Tuy nhiên, khi ngày bỏ phiếu đến gần, ba ghế trong số này vẫn có tính cạnh tranh cao, cho thấy những tính toán của phe này có thể không được như ý.
Bắc Carolina cũng vẽ lại bản đồ bầu cử theo hướng có thể giúp đảng Cộng hòa giành thêm một ghế Hạ viện. Dù vậy, nghị sĩ Dân chủ Don Davis vẫn giữ ưu thế trong chiến dịch tái tranh cử, dẫn trước đối thủ Cộng hòa Laurie Buckhout 10 điểm phần trăm.
Tại Ohio, nghị sĩ Cộng hòa Max Miller từng tái đắc cử với cách biệt 15 điểm phần trăm năm 2024. Tuy nhiên, các cáo buộc bạo hành gia đình khiến ông đối mặt hàng loạt lời kêu gọi từ chức. Đối thủ Brian Poindexter được đảng Dân chủ dồn nguồn lực hỗ trợ, biến nơi từng an toàn với phe Cộng hòa trở thành chiến địa.
Ở Maine, nghị sĩ Dân chủ Jared Golden nghỉ hưu mở ra cơ hội giành ghế cho phe Cộng hòa, với đại diện là cựu thống đốc Paul LePage đối đầu ứng viên Dân chủ Matt Dunlap. Các cuộc thăm dò trong tháng 10 cho thấy Dunlap dẫn trước sít sao, còn LePage có lợi thế về tài chính.
Cán cân có thể đảo chiều ở Thượng viện
CPR cho biết 6 trong 7 ghế cạnh tranh cao tại Thượng viện đang do phe Cộng hòa nắm giữ. Để xoay chuyển cục diện, đảng Dân chủ phải thắng thêm 4 ghế và không để mất những ghế hiện có, một nhiệm vụ không dễ dàng.
Tương quan giữa đảng Dân chủ (màu xanh) và Cộng hòa (màu đỏ) trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11. Đồ họa: CPR
Texas là một trong những khu vực đáng chú ý nhất, với cuộc đua giữa ứng viên Dân chủ James Talarico, nghị sĩ bang Texas, với tổng chưởng lý Cộng hòa Ken Paxton. Paxton giành đề cử sau khi đánh bại nghị sĩ đương nhiệm John Cornyn trong vòng bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa.
Mỗi bang của Mỹ sẽ có hai thượng nghị sĩ tại Thượng viện. Cử tri Texas chưa bầu cho thượng nghị sĩ Dân chủ nào kể từ năm 1994, nhưng các cuộc thăm dò gần đây cho thấy cuộc đua đang sít sao hơn dự kiến. Điều này khiến phe Cộng hòa lo ngại về khả năng mất ghế thượng nghị sĩ và đã chi khoảng 210 triệu USD để hỗ trợ Paxton.
Tại Maine, ứng viên Dân chủ Troy Jackson đang dẫn trước nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm Susan Collins 4 điểm phần trăm trong các cuộc thăm dò gần đây. Maine từng ủng hộ đảng Dân chủ trong bầu cử tổng thống năm 2024, nhưng cách biệt này là khá nhỏ và ứng viên Cộng hòa vẫn có thể đảo ngược tình thế trong những tuần cuối cùng.
Tại Bắc Carolina, nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis không tái tranh cử, mở ra cơ hội cho đảng Dân chủ. Dù đã chi nhiều hơn đối thủ 20 triệu USD cho các hoạt động vận động tranh cử, ứng viên Michael Whatley của đảng Cộng hòa vẫn đang bị Roy Cooper của đảng Dân chủ dẫn trước.
Tại Alaska, nghị sĩ Cộng hòa Dan Sullivan đối đầu cựu nghị sĩ Dân chủ Mary Peltola. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy bà Peltola đang dẫn trước hoặc có tỷ lệ ủng hộ ngang bằng với ông Sullivan.
Alaska áp dụng cơ chế bỏ phiếu theo thứ tự ưu tiên, trong đó cử tri xếp hạng ứng viên theo mức độ yêu thích thay vì chỉ chọn một người. Cử tri sẽ có tối đa 4 lựa chọn, trong đó có Sullivan, Peltola và một ứng viên khác cùng có tên Dan Sullivan, một thầy giáo về hưu.
Đảng Cộng hòa cáo buộc phe Dân chủ "chiêu trò" khi đưa ứng viên trùng tên này lên lá phiếu nhằm gây nhầm lẫn cho cử tri. Đảng Dân chủ bác bỏ cáo buộc và thẩm phán khẳng định cựu giáo viên này đủ điều kiện tranh cử.
Thầy giáo về hưu bị nghi làm 'chim mồi' ngáng đường thượng nghị sĩ Cộng hòa
Kansas cũng trở thành địa bàn cạnh tranh ngoài dự kiến. Ứng viên Dân chủ Adam Hamilton đối đầu nghị sĩ Cộng hòa Roger Marshall tại bang mà ông Trump từng thắng với cách biệt 16 điểm phần trăm. Tuy nhiên, một số cuộc thăm dò gần đây cho thấy Hamilton lại dẫn trước Marshall 1-5 điểm phần trăm, buộc phe Cộng hòa điều chuyển nguồn lực từ Bắc Carolina sang Kansas để hỗ trợ.
Ngoài lưỡng viện quốc hội, cử tri Mỹ trong bầu cử giữa kỳ còn lựa chọn thống đốc 36 bang, 31 ghế phó thống đốc và 30 ghế tổng chưởng lý. Tính cả các chức vụ hành pháp cấp bang khác, có tổng cộng 296 vị trí được bầu tại 43 bang trong năm nay.
Tòa nhà quốc hội Mỹ ở thủ đô Washington tháng 6/2025. Ảnh: AFP
Những vấn đề khiến cử tri Mỹ quan tâm
Kinh tế Mỹ đang là mối quan tâm của nhiều cử tri đang chật vật với chi phí nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở và chăm sóc sức khỏe.
Lạm phát vẫn cao hơn mức mục tiêu của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), một phần do cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran hồi tháng 2. Đảng Dân chủ cho rằng chính sách thuế quan của ông Trump cũng khiến giá cả tại Mỹ tăng cao.
Nhập cư là một vấn đề trọng tâm khác. Đảng Cộng hòa cho rằng ông Trump đã thực hiện cam kết tranh cử quan trọng hồi năm 2024 bằng cách siết chặt kiểm soát biên giới và triển khai chiến dịch trấn áp trên diện rộng nhằm vào người nhập cư trái phép, dù hoạt động này còn gây tranh cãi. Những lo ngại về trí tuệ nhân tạo (AI) cũng trở nên cấp thiết hơn trong những tuần gần đây.
Như Tâm (Theo Reuters, BBC, AP)