Từ những túi rác mang về bờ
Gần hai năm nay, sau mỗi chuyến ra khơi, ông Nguyễn Hùng Minh (trú tổ dân phố Thạch By 2, phường Sa Huỳnh - chủ tàu kiêm thuyền trưởng hai tàu cá QNg 94167 TS và QNg 44181 TS) lại có thêm một “món hàng đặc biệt” mang theo khi cập bến. Không phải thứ gì quá lớn lao, chỉ là những vỏ chai, lon nước ngọt, túi nhựa hay những mảnh rác bắt gặp trong quá trình đánh bắt.
Thay vì tiện tay ném xuống biển hay lơ mặt đi như thói quen cũ, tất cả được gom lại, buộc gọn gàng và mang về bờ.
“Trước mỗi chuyến biển, tôi được Ban Quản lý Cảng cá Sa Huỳnh phát miễn phí 2 túi gom rác. Ra đến biển, chúng tôi bỏ các loại rác thải nhựa vào đấy. Và nếu thấy rác thải nhựa trôi trên biển thì chúng tôi cũng vớt lên để mang về bờ”, ông Minh nói.
Công việc ấy diễn ra lặng lẽ giữa những chuyến biển dài ngày. Khi tàu đang khai thác, những vỏ chai, lon nước, bao bì sau khi sử dụng không còn bị vứt qua mạn tàu mà được bỏ vào túi riêng. Nếu bắt gặp rác nhựa trôi dạt trên mặt biển, ngư dân cũng tranh thủ vớt lên. Thói quen nhỏ ấy đang được nhiều chủ tàu ở Sa Huỳnh duy trì suốt nhiều năm qua.
Ông Lê Đức Đạo - Giám đốc Ban Quản lý Cảng cá Sa Huỳnh cho biết, mô hình “Ngư dân Quảng Ngãi mang rác về bờ - biến rác thành tiền” do Chi cục Thủy sản - Biển đảo và Ban Quản lý Cảng cá tỉnh Quảng Ngãi (thuộc Sở NN&MT), triển khai đã nhận được sự hưởng ứng của hơn 100 chủ tàu tại phường Sa Huỳnh.
Những vỏ lon nước ngọt, chai nước suối sau khi được gom về bờ có thể bán cho các cơ sở thu mua phế liệu. Số tiền thu về không nhiều, nhưng ý nghĩa lớn nhất không nằm ở khoản tiền ấy, mà ở việc lượng rác nhựa không còn bị thải trực tiếp xuống biển.
Ông Trương Hoàng Tuấn (trú phường Sa Huỳnh - chủ tàu cá QNg 94994 TS) cho biết, trước đây không phải ngư dân nào cũng để ý đến tác hại của rác nhựa đối với môi trường biển. Nhưng qua nhiều lần được tuyên truyền, vận động, nhận thức bắt đầu thay đổi.
“Chúng tôi được địa phương và ban quản lý tuyên truyền về tác hại của rác thải nhựa với các loài sinh vật biển và trao sẵn túi gom rác. Những cố gắng của các cơ quan chức năng dần khiến ngư dân chúng tôi cảm thấy cần phải có trách nhiệm tuân thủ, bảo vệ môi trường”, ông Tuấn nói.
Từ chuyện nhận túi gom rác trước mỗi chuyến biển đến việc chủ động mang rác về bờ, hành động tưởng chừng nhỏ ấy lại cho thấy một chuyển biến đáng kể trong cách người dân nhìn về biển
Với những người sống bằng biển, môi trường không phải câu chuyện xa xôi. Đó chính là nơi họ mưu sinh mỗi ngày, là ngư trường nuôi sống gia đình, là không gian sinh tồn của những loài hải sản mà họ phụ thuộc vào.
Khi rác thải nhựa bị ném xuống biển, hệ quả cuối cùng cũng quay trở lại với chính cộng đồng ngư dân. Vì vậy, việc mang rác về bờ không chỉ đơn giản là làm sạch thêm một phần mặt biển, mà còn là cách những người đi biển tự thay đổi thói quen để gìn giữ nguồn sống của mình.
Thay đổi thói quen để giữ biển xanh
Sự thay đổi ở Sa Huỳnh không dừng lại ở việc thu gom rác trên biển. Nhiều ngư dân còn chấp nhận tăng chi phí để thay đổi loại bao bì sử dụng trong khai thác, bảo quản hải sản.
Ông Nguyễn Hùng Minh nhẩm tính, mỗi chuyến biển, hai tàu cá của ông cần khoảng 30 - 40kg bao ni lông để đựng hải sản.
Trước đây, loại bao sử dụng phổ biến không phải loại có thể tái chế. Nay, ông và nhiều chủ tàu chuyển sang loại túi có khả năng tái chế, thân thiện hơn với môi trường. Chi phí vì vậy cũng tăng lên.
“Mua loại ni lông có thể tái chế, thân thiện với môi trường đắt hơn khoảng 30%. Nhưng tôi và các chủ tàu khác vẫn ưu tiên lựa chọn. Bởi, chi phí tăng thêm đó vẫn là quá rẻ so với những gì chúng tôi có thể mang lại cho môi trường”, ông Minh chia sẻ.
30% là một khoản không nhỏ đối với những chuyến biển mà chi phí đầu vào vốn đã cao. Nhưng sự thay đổi ấy cho thấy cách nhìn của ngư dân đã khác.
Nếu trước đây, lựa chọn vật dụng phục vụ đánh bắt chủ yếu dựa vào giá cả và sự tiện lợi, thì nay yếu tố môi trường bắt đầu được đặt vào trong quyết định.
Một hình ảnh khác cũng đang dần trở nên quen thuộc tại cảng cá Sa Huỳnh. Mỗi khi tàu cá rẽ sóng trở về, bên cạnh cảnh hải sản được chuyển lên bờ, người ta còn thấy những người phụ nữ ngồi giặt từng túi ni lông bên cảng.
Những chiếc túi sau nhiều ngày lênh đênh trên biển được rửa sạch, phơi khô rồi tiếp tục bước vào quy trình tái chế.
Công việc có phần lặng lẽ ấy là mắt xích cuối của một chuỗi thay đổi: từ sử dụng túi thân thiện hơn, gom rác trong quá trình đánh bắt, mang rác về bờ đến phân loại, tái chế.
Nhìn từ những việc tưởng nhỏ này, câu chuyện bảo vệ môi trường biển ở Sa Huỳnh đang dần đi vào tiềm thức của ngư dân.
Để có được sự chuyển biến ấy là cả quá trình vận động. Trước mỗi chuyến biển, cán bộ, nhân viên Ban Quản lý Cảng cá Sa Huỳnh đến từng tàu để tuyên truyền, phát túi gom rác, nhắc nhở ngư dân về việc thu gom và đưa rác trở lại bờ.
Sự kiên trì dần tạo thành thói quen. Ban đầu có thể chỉ là làm theo hướng dẫn, sau đó trở thành ý thức tự giác. Từ chỗ được phát túi để gom rác, nhiều ngư dân đã chủ động vớt thêm rác nhựa trôi trên biển. Từ việc sử dụng bao bì theo thói quen, họ chấp nhận trả thêm tiền để lựa chọn loại có thể tái chế.
Với hơn 100 chủ tàu cùng tham gia mô hình, những hành động nhỏ được lặp lại sau mỗi chuyến biển đang tạo nên một thay đổi đáng kể trong nhận thức của cộng đồng ngư dân Sa Huỳnh.
Rác nhựa được thu gom thay vì trôi nổi trên mặt nước, bao bì được tái sử dụng, tái chế thay vì trở thành nguồn thải. Quan trọng hơn, người đi biển bắt đầu nhìn môi trường như một phần gắn trực tiếp với sinh kế của mình.
Biển cho ngư dân tôm cá, và đổi lại, người dân phải có trách nhiệm với biển. Đó cũng là điều mà ông Nguyễn Hùng Minh, ông Trương Hoàng Tuấn cùng nhiều ngư dân Sa Huỳnh đang thể hiện bằng những việc rất cụ thể sau mỗi chuyến ra khơi, mang thêm vài túi rác về bờ, chịu thêm một phần chi phí cho vật dụng thân thiện hơn với môi trường và kiên trì thay đổi những thói quen đã tồn tại từ nhiều năm.
Theo ông Hồ Trọng Phương - Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Quảng Ngãi, bảo vệ môi trường biển cần gắn với thay đổi nhận thức và hành vi của cộng đồng ngư dân. Những mô hình như mang rác về bờ, hạn chế rác thải nhựa, tái sử dụng và tái chế bao bì là những hành động thiết thực, góp phần giảm áp lực lên môi trường và hệ sinh thái biển.