Những cột mốc đưa Nvidia trở thành đế chế nghìn tỉ USD - Thanh Niên

Từ công ty khởi nghiệp ba người năm 1993, Nvidia trải qua nhiều bước ngoặt công nghệ trước khi đạt vốn hóa 5.000 tỉ USD nhờ AI.

Nvidia được thành lập ngày 5.4.1993 tại Mỹ bởi Jensen Huang, Chris Malachowsky và Curtis Priem. Công ty ban đầu tập trung phát triển công nghệ đồ họa 3D cho máy tính cá nhân, nhưng sớm gặp khó khăn khi sản phẩm NV1 ra mắt năm 1995 không đạt thành công thương mại như kỳ vọng.

Nvidia phải thay đổi hướng thiết kế và cắt giảm nhân sự trước khi tìm được lối ra với chip RIVA 128 vào năm 1997. Sản phẩm bán được hơn một triệu chiếc trong bốn tháng đầu, giúp công ty cải thiện tình hình kinh doanh. Hai năm sau, Nvidia niêm yết trên sàn Nasdaq và giới thiệu GeForce 256, sản phẩm được hãng quảng bá là bộ xử lý đồ họa (GPU) đầu tiên trên thế giới.

Từ chip đồ họa đến nền tảng cho ChatGPT

Dù tạo dựng hoạt động kinh doanh từ thị trường game, Nvidia không giới hạn GPU trong việc xử lý hình ảnh. Khả năng thực hiện đồng thời lượng lớn phép tính của loại bộ xử lý này mở ra hướng ứng dụng trong những công việc đòi hỏi năng lực tính toán cao.

Năm 2006, Nvidia giới thiệu CUDA, nền tảng lập trình cho phép các nhà phát triển khai thác GPU để tính toán song song mà không cần chuyển các bài toán thành tác vụ đồ họa. Công nghệ này mở rộng phạm vi ứng dụng của GPU sang nghiên cứu khoa học, mô phỏng và điện toán hiệu năng cao, đồng thời đặt nền móng cho việc sử dụng GPU trong học máy.

Tuy nhiên, phải mất nhiều năm hướng đi này mới chứng minh được vai trò trong lĩnh vực AI. Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2012, khi mạng thần kinh AlexNet sử dụng hai GPU GeForce GTX 580 để huấn luyện và giành chiến thắng tại cuộc thi nhận dạng hình ảnh ImageNet. Kết quả này góp phần thúc đẩy lĩnh vực học sâu (deep learning), đồng thời khiến GPU được sử dụng rộng rãi hơn trong nghiên cứu trí tuệ nhân tạo.

Nvidia tiếp tục phát triển những hệ thống tính toán chuyên dụng thay vì chỉ cung cấp chip riêng lẻ. Năm 2016, công ty giới thiệu DGX-1, hệ thống máy tính dành cho AI với giá khởi điểm 129.000 USD. Jensen Huang sau đó trực tiếp bàn giao hệ thống DGX-1 đầu tiên cho OpenAI, tổ chức nghiên cứu AI khi ấy mới thành lập chưa đầy một năm.

Sự kiện diễn ra sáu năm trước khi OpenAI giới thiệu ChatGPT, cho thấy Nvidia đã tham gia cung cấp hạ tầng phục vụ nghiên cứu AI từ khá sớm. Đến năm 2020, công ty tiếp tục hoàn tất thương vụ mua Mellanox Technologies trị giá khoảng 7 tỉ USD, bổ sung công nghệ kết nối mạng hiệu năng cao cho các trung tâm dữ liệu.

Thương vụ trên giúp Nvidia mở rộng khả năng cung cấp những hệ thống tính toán kết hợp GPU, mạng và phần mềm. Đây là các thành phần cần thiết để nhiều bộ xử lý phối hợp thực hiện những tác vụ AI quy mô lớn.

Những kỷ lục vốn hóa của Nvidia trong làn sóng AI

Quá trình chuyển dịch của Nvidia thể hiện rõ trong kết quả kinh doanh năm tài chính 2023, khi doanh thu trung tâm dữ liệu đạt 15,01 tỉ USD, lần đầu vượt mảng game với 9,07 tỉ USD. Điều này cho thấy trung tâm dữ liệu đã trở thành nguồn doanh thu lớn hơn hoạt động kinh doanh GPU chơi game, ngay trước khi làn sóng AI tạo sinh bùng nổ.

Sau khi ChatGPT được OpenAI giới thiệu cuối năm 2022, các doanh nghiệp công nghệ tăng đầu tư vào hạ tầng phục vụ huấn luyện và vận hành mô hình AI. Nhu cầu này thúc đẩy thị trường GPU trung tâm dữ liệu, trong đó có H100 của Nvidia, sản phẩm được công bố từ tháng 3.2022 với kiến trúc Hopper và các công nghệ tăng tốc dành cho mô hình AI.

Sự gia tăng nhu cầu chip AI nhanh chóng tác động đến giá trị thị trường của Nvidia. Ngày 30.5.2023, công ty lần đầu chạm ngưỡng vốn hóa 1.000 tỉ USD trong phiên giao dịch. Chưa đầy một năm sau, Nvidia tiếp tục chạm mốc 2.000 tỉ USD vào tháng 2.2024, rồi vượt 3.000 tỉ USD đầu tháng 6 cùng năm.

Đến ngày 18.6.2024, Nvidia vượt Microsoft và Apple để lần đầu trở thành công ty có vốn hóa lớn nhất thế giới. Cũng trong năm này, Nvidia giới thiệu kiến trúc Blackwell, thế hệ GPU mới dành cho trung tâm dữ liệu và các hệ thống AI quy mô lớn, tiếp nối dòng Hopper trước đó.

Đà tăng vốn hóa tiếp diễn trong năm 2025. Nvidia trở thành công ty đại chúng đầu tiên chạm mốc 4.000 tỉ USD vào tháng 7, trước khi vượt ngưỡng 5.000 tỉ USD ngày 29.10.2025. Như vậy, chỉ khoảng 29 tháng sau lần đầu đạt 1.000 tỉ USD, vốn hóa của Nvidia đã có thời điểm tăng gấp năm lần.

Bước sang năm 2026, Nvidia tiếp tục phát triển Vera Rubin, nền tảng kế nhiệm Blackwell, nhằm phục vụ những hệ thống AI có quy mô tính toán lớn hơn. Hoạt động kinh doanh cũng ghi nhận sự thay đổi đáng kể so với thời kỳ công ty chủ yếu phục vụ thị trường đồ họa máy tính.

Theo báo cáo năm tài chính 2026, Nvidia đạt doanh thu 215,94 tỉ USD, tăng khoảng 65% so với năm trước. Riêng mảng trung tâm dữ liệu đóng góp 193,7 tỉ USD, tương đương gần 90% tổng doanh thu. Con số này phản ánh vai trò của hạ tầng AI trong hoạt động kinh doanh Nvidia, sau nhiều năm công ty đầu tư vào GPU tính toán, CUDA và các hệ thống trung tâm dữ liệu.