Sau khi tốt nghiệp đại học, Gavin Jacobsen, 23 tuổi, đến từ vùng quê Jackson, bang Minnesota, gánh khoản nợ sinh viên khoảng 120.000 USD. Anh đang rất lo lắng về cơ hội việc làm khi tốt nghiệp cao học vào tháng 6 năm sau.
Trong mùa Lễ Tạ ơn vừa qua, anh đã không thể từ Los Angeles về nhà với bố mẹ, vì không kham nổi tấm vé máy bay 500 USD. Hoàn cảnh gia đình anh cũng không khá khẩm hơn, dù bố Jacobsen là giáo viên trung học và đang làm thêm việc huấn luyện thể thao, còn mẹ kế là chuyên viên nha khoa.
"Ở đất nước giàu có nhất thế giới, bố mẹ tôi phải làm nhiều việc cùng lúc mà vẫn không đủ tiền mua vé máy bay cho con về nhà", anh nói. "Đó là một nghịch lý quá lớn".
Người bạn cùng phòng của Jacobsen đã vật lộn suốt 5 tháng từ lúc ra trường mà vẫn chưa tìm nổi một công việc toàn thời gian, phải chấp nhận làm công việc chân tay phổ thông.
Đó là lý do Jacobsen đã bỏ phiếu cho ứng viên Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa kỳ hôm 3/11. "Đảng Dân chủ cuối cùng đã chịu lắng nghe chúng tôi và bắt đầu xoáy sâu vào những vấn đề sát sườn với giới trẻ cùng tầng lớp lao động", Jacobsen nói.
Theo lời Jacobsen, trước đây anh chưa từng cảm thấy ứng viên hay đảng phái nào thực sự đại diện cho tiếng nói của mình. Nỗi bất mãn sâu sắc cùng cảm giác chới với của nhóm này khi không thể đạt được những cột mốc "lập thân, lập nghiệp" đã châm ngòi cho một cuộc dịch chuyển cử tri mạnh mẽ nhất từ trước tới nay trên chính trường Mỹ, theo Wall Street Journal.
Cú đảo chiều
Trước bầu cử giữa kỳ, Tổng thống Trump đã kêu gọi cử tri đi bầu và "hãy tưởng tượng rằng tôi có tên trên lá phiếu". Nhưng theo khảo sát từ AP Voter Poll, phần lớn cử tri khắp nước Mỹ đều khao khát thay đổi, với 75% số người được hỏi nói rằng họ "giận dữ" hoặc "thất vọng" với những gì diễn ra trong hai năm đầu nhiệm kỳ của ông Trump.
Nhóm cử tri 18-29 tuổi ghi nhận sự đảo chiều đáng chú ý nhất, khi tỷ lệ ủng hộ các ứng viên Dân chủ vào Hạ viện tăng hơn 20 điểm phần trăm so với năm 2024. Sự chuyển dịch lớn nhất diễn ra ở nhóm thanh niên không có bằng đại học, cũng như nam giới da trắng và gốc Mỹ Latin dưới 30 tuổi, những lực lượng nền tảng từng góp phần quan trọng đưa Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng hai năm trước.
Theo ước tính sơ bộ từ Circle, trung tâm nghiên cứu bầu cử giới trẻ thuộc đại học Tufts, tỷ lệ cử tri trẻ tuổi đi bầu năm nay đạt 27%, tương đương cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2022. Trong khi có 16% cử tri trẻ từng ủng hộ ông Trump năm 2024 quay sang bầu cho phe Dân chủ, nhiều người khác đơn giản chọn ở nhà.
"Rõ ràng các nhà quản lý chiến dịch hay giới chính trị gia không thể ngó lơ giới trẻ được nữa", giám đốc điều hành Circle Leela Strong nói.
Nhiều bạn bè của Jacobsen ở Minnesota vốn ủng hộ Tổng thống Trump, nhưng họ đã quyết định không đi bỏ phiếu trong bầu cử giữa kỳ vì cho rằng ông thất hứa, đặc biệt là trong vấn đề kinh tế. Ông Trump từng hứa hẹn rằng sẽ đưa nước Mỹ quay lại thời kỳ hoàng kim, kéo giảm tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát và giá xăng dầu.
James Talarico, nghị sĩ đắc cử Thượng viện Mỹ thuộc đảng Dân chủ, phát biểu trước những người ủng hộ sau chiến thắng ở Austin, Texas hôm 3/11. Ảnh: AFP
Nhưng theo dữ liệu từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang chi nhánh Atlanta, tỷ lệ thất nghiệp của người Mỹ 18-29 tuổi hiện vẫn cao hơn khoảng một điểm phần trăm so với trước đại dịch, trung bình ở mức 7% kể từ đầu năm 2026. Trong khi đó, đà tăng lương của nhóm lao động mới đi làm, từ 16 đến 24 tuổi, đã rơi xuống mức thấp nhất 10 năm.
"Giới trẻ đang cảm thấy mặt đất như sụp đổ dưới chân mình", giáo sư kinh tế và chính sách công Betsey Stevenson từ Đại học Michigan nhận định. "Nền kinh tế hiện không thể khiến họ đủ tin tưởng để có một lộ trình tương lai ổn định".
Những năm gần đây, triển vọng kinh tế của nam giới trẻ tuổi liên tục hụt hơi so với nữ giới, do tỷ lệ nam giới học đại học sụt giảm, lao động tay chân bị máy móc thay thế, trong khi các công việc mới lại tập trung vào những ngành do phái nữ áp đảo như y tế.
Chiến lược của phe Dân chủ
Đảng Cộng hòa từng xoáy vào tâm lý hoang mang này để lôi kéo nam giới trẻ trong năm 2024. Tuy nhiên, hôm 3/11, đảng Dân chủ đã lật ngược thế cờ bằng chính lá bài kinh tế của riêng mình.
"Nam giới trẻ tuổi đang là nhóm cử tri xoay chiều mới trên chính trường Mỹ", Richard Reeves, chủ tịch Viện Nghiên cứu Nam giới và Nam thanh thiếu niên Mỹ, cho hay.
Lần này, phe Dân chủ đã tập trung vào tình trạng bế tắc kinh tế của nhóm nam giới trẻ, thay vì sa đà vào những tranh cãi văn hóa vốn coi nam giới là nguồn cơn rắc rối.
Joshua Evans, 26 tuổi, sống tại Kannapolis, Bắc Carolina, người từng bỏ phiếu cho ông Trump vào năm 2020 và 2024, quyết định đứng ngoài cuộc bầu cử tuần trước.
Anh cảm thấy thất vọng khi phe Cộng hòa dù kiểm soát cả Nhà Trắng lẫn lưỡng viện quốc hội vẫn không thể thực hiện các cam kết đã đưa ra. "Đảng Cộng hòa thực sự xem thường lực lượng cử tri nòng cốt là nam giới trẻ chúng tôi", anh nói.
Grayson McCartney, 19 tuổi, đến từ bang Ohio. Ảnh: WSJ
Evans đã vay 40.000 USD để theo học báo chí - truyền thông, nhưng đến nay chưa thể tìm được công việc đúng ngành.
Anh hiện làm nhân viên bốc xếp tại siêu thị với mức lương 21 USD/giờ và dành gần 1.000 USD mỗi tháng để trả nợ. Phải thuê chung nhà với chị gái, Evans giờ đây coi ước mơ mua một căn nhà cho riêng mình đã trở nên xa vời.
Anh cho biết bản thân không "kỳ vọng thành triệu phú" dưới thời Tổng thống Trump, nhưng ít nhất mong ông nỗ lực kéo giảm giá xăng và thực phẩm. Nhưng cuối cùng, Evans tiếp tục vỡ mộng khi chứng kiến cuộc chiến tại Iran đẩy chi phí sinh hoạt leo thang.
Evans vẫn coi mình là người Cộng hòa, song anh chưa quyết định liệu có tiếp tục bỏ phiếu cho họ trong cuộc bầu cử năm 2028 hay không.
Theo khảo sát của AP Voter Poll, 50% cử tri dưới 30 tuổi nói rằng tình hình tài chính của họ sa sút đáng kể so với 2 năm trước, cao hơn bất kỳ nhóm tuổi nào khác. Giới trẻ cũng là nhóm chật vật hơn cả vì bão giá và có xu hướng đổ lỗi cho các chính sách của ông Trump nhiều hơn.
Ngoài vấn đề chi phí, đảng Dân chủ còn đánh trúng một mối lo mới của cử tri trẻ: Những hệ lụy từ cơn bùng nổ AI. Nhiều người cho rằng làn sóng xây dựng ồ ạt các trung tâm dữ liệu AI là nguyên nhân làm tăng chi phí năng lượng, thu hẹp quỹ đất ở và khiến cơ hội việc làm bị đe dọa.
Xavier Sepesi, 18 tuổi, sinh viên năm nhất kiêm giao dịch viên ngân hàng tại Kansas, đã bỏ phiếu cho ứng viên Dân chủ sau khi chứng kiến tranh cãi nảy lửa về các trung tâm dữ liệu.
"Tôi không thấy chúng mang lại lợi ích gì cho cộng đồng", anh nói.
Tại khu ngoại ô phía bắc thành phố Columbus, bang Ohio, Grayson McCartney, 19 tuổi, cũng lần đầu tiên đi bầu hôm 3/11 và đã trao lá phiếu cho đảng Dân chủ. McCartney, hiện làm việc tại một chuỗi thức ăn nhanh, rất muốn học đại học nhưng không gánh nổi học phí. Anh cũng đang tích cóp để thuê căn hộ riêng nhưng giá lại quá xa tầm tay.
"Tôi thậm chí còn không đủ tiền đổ xăng đi làm", anh nói. McCartney mong muốn các quan chức được bầu sẽ đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ tài chính hơn để người trẻ có thể học đại học, đồng thời mở rộng chính sách xóa nợ sinh viên.
Một lý do khác khiến người trẻ quay lưng với đảng Cộng hòa là chiến dịch truy quét nhập cư quy mô lớn do Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) tiến hành. Sepesi, người gốc Mỹ Latin sống trong xóm lao động đa sắc tộc, đã chứng kiến cảnh bạn bè, khách hàng đau khổ vì người thân bị bắt bớ, trục xuất trong nhiều tháng qua.
Dù gia đình Sepesi không bị ảnh hưởng, tình cảnh ly tán của các gia đình càng củng cố quyết định ủng hộ phe Dân chủ của anh. "Tôi thấy chiến dịch truy quét đó hoàn toàn sai trái", anh cho hay.
Bản thân Tổng thống Trump cũng thừa nhận chiến dịch truy quét nhập cư của ông "có lẽ đã quá cứng rắn" và có rất nhiều ý kiến cho rằng những người nhập cư nên được phép ở lại nước Mỹ nếu họ là người tử tế, có công ăn việc làm và thậm chí còn đóng thuế.
Các sinh viên tham gia một cuộc vận động tranh cử của thượng nghị sĩ Dân chủ Jon Ossoff và ứng viên thống đốc Georgia Keisha Lance Bottoms tại thành phố Athens thuộc bang này hôm 13/9. Ảnh: Reuters
Dù vậy, theo chuyên gia Reeves, nếu đảng Dân chủ sau khi kiểm soát lưỡng viện quốc hội mà không thể cải thiện tình hình kinh tế trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, lực lượng cử tri trẻ, đặc biệt là nam giới, vẫn có thể nhanh chóng quay lưng với họ.
"Chính tính chất khó lường của nhóm cử tri này đòi hỏi tất cả phải thận trọng", ông nói. "Bạn không thể sở hữu lá phiếu của họ mãi mãi mà phải liên tục chinh phục họ".
Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)