Nhóm vũ trang Houthi ngày 16/9 bắn rơi tiêm kích đa năng F-15SA Arab Saudi trên bầu trời tỉnh Marib của Yemen, khiến nó lao xuống đất và cháy rụi. Video được Houthi công bố cho thấy tiêm kích F-15SA trúng tên lửa phòng không và bốc cháy, nhưng hình ảnh bị cắt ngay sau đó và chưa rõ tổ lái có phóng ghế thoát hiểm hay không.
Giới chức Arab Saudi đến nay chưa xác nhận hay bác bỏ thông tin về sự việc, trong khi Houthi cũng không đề cập đến hai thành viên tổ lái, làm dấy lên nhiều giả thuyết về số phận của họ.
Khoảnh khắc Houthi bắn hạ F-15 hiện đại nhất của Arab Saudi
Khoảnh khắc tên lửa phòng không Houthi bắn trúng tiêm kích F-15 Arab Saudi trong video công bố ngày 16/9. Video: Al-Masirah
Thượng tướng Anil Chopra, cựu phi công thử nghiệm của không quân Ấn Độ, đã nêu ra những kịch bản tiềm tàng đối với số phận của tổ bay trên tiêm kích F-15SA.
Phóng ghế thoát hiểm thành công
"Kíp lái có thể đã kích hoạt thiết bị phát tín hiệu định vị và kết nối liên lạc với đồng đội qua điện đàm. Quân đội Arab Saudi sau đó tiến hành chiến dịch tìm kiếm cứu nạn bí mật và nhanh chóng đưa họ ra khỏi lãnh thổ Yemen", ông cho hay.
Tuy nhiên, kịch bản được đánh giá là rất khó xảy ra, do quân đội Arab Saudi có rất ít thời gian và kinh nghiệm để thực hiện cuộc giải cứu chớp nhoáng như vậy.
Để so sánh, trong chiến dịch tìm kiếm hai phi công F-15E bị bắn rơi hồi tháng 4, Mỹ đã phải huy động 155 máy bay các loại, hàng nghìn quân nhân và cả những khí tài bí mật của Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA), trong đó 90 lính đặc nhiệm và 6 máy bay trực tiếp đáp xuống lãnh thổ Iran.
Đây được đánh giá là một trong những chiến dịch giải cứu phức tạp nhất trong lịch sử quân đội Mỹ.
Các quân nhân Mỹ còn phải phá hủy hai phi cơ MC-130J, có giá khoảng 100 triệu USD mỗi chiếc, cùng 4 trực thăng Little Bird trước khi rút lui để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Quân đội Iran cũng bắn rơi một cường kích A-10 và một máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper tham gia chiến dịch giải cứu.
Sau khi bắn hạ chiếc F-15SA, Houthi tuyên bố các đơn vị phòng không còn phóng tên lửa nhằm vào "hai đội hình tiêm kích F-15, Typhoon đang tìm kiếm xác máy bay" và buộc đối phương rút lui.
Tiêm kích F-15SA của Arab Saudi bay tại Anh hồi năm 2025. Ảnh: Airliners
Các phi công vẫn có cơ hội được giải cứu nếu tiếp cận được khu vực do lực lượng thân Arab Saudi kiểm soát hoặc địa điểm ít có thành viên Houthi hiện diện. "Đây là điều thường thấy nếu không quân duy trì được ưu thế trên không hoặc đã chuẩn bị sẵn phương án giải cứu trong trường hợp khẩn cấp", tướng Chopra nói.
Quân đội chính phủ Yemen do Arab Saudi hậu thuẫn vẫn kiểm soát thành phố Marib và vùng trung tâm của tỉnh cùng tên, khiến cơ hội giải cứu tổ bay trở nên lớn hơn. Tuy nhiên, rất khó lý giải tại sao Arab Saudi chưa công bố thông tin nếu điều này thực sự diễn ra.
"Hai phi công cũng có khả năng đã di chuyển đến khu vực an toàn, đang ẩn mình để chờ giải cứu. Cả lực lượng Houthi và liên quân Arab Saudi đều đang tìm kiếm tổ bay nên mới giữ im lặng về số phận của họ", ông nêu quan điểm.
Phi công nhảy dù thành công, nhưng bị bắt khi tiếp đất
Tổ bay có thể bị các tay súng Houthi phát hiện trước khi lực lượng Arab Saudi và đồng minh kịp tiếp cận.
Về lý thuyết, địa hình hiểm trở ở tỉnh Marib khiến các phi công dễ bị bắt hơn, do họ sẽ gặp khó khăn trong di chuyển và tìm đường, còn lực lượng Houthi lại thông thuộc địa hình. Dù vậy, nhóm vũ trang Yemen vẫn im lặng và chưa xuất hiện hình ảnh cho thấy tổ bay bị bắt.
"Bắt được mục tiêu giá trị cao như vậy có giá trị rất lớn về mặt tuyên truyền cho các nhóm vũ trang như Houthi, khiến họ có động lực công bố thông tin ngay khi tiếp cận được phi công. Điều này đồng nghĩa giả thuyết họ đã bị bắt là chưa có cơ sở, trừ trường hợp Houthi đang bí mật đàm phán với Arab Saudi", tướng Chopra nhận định.
Một hoặc cả hai thành viên kíp lái đã thiệt mạng
"Cần tính đến khả năng tổ bay thiệt mạng và không thể phóng ghế thoát hiểm do trúng mảnh văng của tên lửa", cựu phi công Ấn Độ cho hay.
Trong trường hợp này, cả hai phi công vẫn sẽ ở trong máy bay cho đến khi nó lao xuống đất. Dù vậy, chưa có bằng chứng nào để ủng hộ giả thuyết, do các hình ảnh hiện trường cho thấy gần như toàn bộ tiêm kích F-15SA đã bị vỡ vụn, không rõ có người và ghế phóng trong đống đổ nát hay không.
Các tay súng đứng cạnh cánh đuôi tiêm kích Arab Saudi trong ảnh công bố hôm 16/9. Ảnh: Houthi
Tác động từ tên lửa cũng có thể làm phi công bị thương hoặc phá hỏng dù, khiến họ không thể tiếp đất an toàn. Sĩ quan điều khiển vũ khí trên tiêm kích F-15E Mỹ hôm 13/9 kể rằng dù của mình đã bị tên lửa Iran làm hỏng, dẫn đến tình trạng rơi tự do và gây chấn thương nặng.
"Ngay cả khi không bị thương do tên lửa và kịp kích hoạt ghế phóng, tính mạng của tổ bay vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ cao, tốc độ phi cơ, mức độ thiệt hại với khung thân và tư thế khi thoát ly. Họ vẫn có nguy cơ bị thương nặng, thậm chí là tử vong khi phóng khỏi máy bay", tướng phi công Ấn Độ cảnh báo.
Phạm Giang (Theo Eurasian Times, AFP, War Zone)