Những người kiên nhẫn mở lời cho trẻ chậm nói

Tại Trung tâm Nụ cười hồng ở Vĩnh Long, các thầy cô kiên trì tìm hiểu nguyên nhân trẻ chậm nói, áp dụng phương pháp tương tác phù hợp, giúp các em phát triển ngôn ngữ và hòa nhập cộng đồng.

Từ thương trẻ đến mở trung tâm

Trung tâm Nghiên cứu và bồi dưỡng kỹ năng sống Nụ cười hồng nằm tại khu đô thị Hưng Phú, phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long, do cô Nguyễn Thị Kim Phượng, giáo viên tiếng Anh, thành lập năm 2020.

Chứng kiến nhiều trẻ chậm nói, có em 8 tuổi vẫn chưa thể nói những lời đầu tiên, cô Phượng trăn trở về tương lai của các em. Nỗi trăn trở ấy thôi thúc cô tìm đến Trường Nuôi dạy trẻ em khuyết tật của tỉnh, các bệnh viện nhi đồng tại TP.HCM để tìm hiểu nguyên nhân. Cô còn theo học lớp giáo dục đặc biệt tại Trường đại học Sư phạm Hà Nội và được cấp chứng chỉ chuyên môn.

Trung tâm được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp phép, trực thuộc Hội Khoa học tâm lý - giáo dục Việt Nam, tiếp nhận trẻ từ 2-13 tuổi.

Để giúp trẻ được tiếp cận sớm, cô Phượng gửi thư ngỏ đến Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương ở tỉnh Bến Tre trước đây, đề nghị phối hợp khám sàng lọc miễn phí tại các trường mầm non cho trẻ trên 2 tuổi chưa nói được. 

Những trường hợp chưa phát âm nhưng không thuộc diện câm, điếc được hướng dẫn đến trung tâm hỗ trợ. Với địa bàn xa, trung tâm mở thêm chi nhánh để thuận tiện cho gia đình.

Trẻ thuộc hộ nghèo hoặc có mẹ đơn thân gặp khó khăn, được địa phương xác nhận, được giảm 20-50% học phí. Bữa ăn của các em vẫn bảo đảm dinh dưỡng như những trẻ khác. Trước khi nhập học, trẻ phải được cơ sở y tế thăm khám, kết luận tình trạng sức khỏe; những trường hợp thiểu năng trí tuệ mức độ nhẹ, còn khả năng nói, cũng được tiếp nhận.

Kiên trì tìm cách tương tác với trẻ

Trẻ đến trung tâm chủ yếu từ 2-8 tuổi, có em 12 tuổi vẫn chưa nói được. Nguyên nhân có thể liên quan đến thiểu năng trí tuệ, bộ phận phát âm chưa hoàn chỉnh hoặc tổn thương tâm lý do bất hòa trong gia đình. Việc thiếu thống nhất trong cách giáo dục, ít trò chuyện tích cực với trẻ cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển ngôn ngữ.

Một số trẻ ít được hướng dẫn gọi tên những đồ vật, con vật quen thuộc. Trong khi đó, việc cho trẻ xem tivi, điện thoại quá nhiều khiến các em tiếp nhận thông tin một chiều, thiếu cơ hội tương tác và rèn luyện phản xạ ngôn ngữ.

Với những trẻ khó tập trung, hay ăn vạ hoặc có biểu hiện tự kỷ, khuyết tật học tập, các chuyên viên phải linh hoạt kết hợp nhiều phương pháp, từ vận động tinh, vận động thô đến âm nhạc.

Chẳng hạn, khi trẻ đến lớp khóc, giáo viên có thể nhẹ nhàng hát, thổi bóng, tương tác bằng tay để giúp trẻ bình tĩnh rồi từng bước tham gia hoạt động vui chơi.

• 

  Trẻ chậm nói: Nguy cơ do xem nhiều điện thoại, học nhiều thứ tiếng

Theo cô Nguyễn Thị Yến Xuân, phụ trách quản lý trung tâm, điều quan trọng nhất là chuyên viên luôn bình tĩnh, kiên nhẫn, thân thiện và tôn trọng trẻ. Ánh mắt, nụ cười, lời nói, tiếng hát, đồ chơi phù hợp với độ tuổi và sở thích là những công cụ được sử dụng thường xuyên.

"Điều tối kỵ ở các chuyên viên là nổi nóng. Dù trước đó ở nhà có chuyện gì không vui, khi vào trung tâm phải luôn giữ nụ cười, lời nói ngọt ngào", cô Xuân chia sẻ.

Trung tâm cũng hướng dẫn phụ huynh dành 10-15 phút mỗi ngày trò chuyện, tương tác với con theo những bài học đã được hướng dẫn. Với trẻ có cơ quan nghe và phát âm bình thường, một số em bắt đầu nói sau 1-2 tháng; trẻ lớn tuổi thường cần nhiều thời gian hơn. Có trường hợp 8 tuổi chưa từng nói, sau 1,5 năm hỗ trợ đã bắt đầu nói được.

Khi phát triển ngôn ngữ tốt ở độ tuổi mầm non, trẻ được chuyển sang học tại trường mầm non. Với những em đã quá tuổi học phổ thông, trung tâm khuyến khích gia đình định hướng học nghề.

Chung sức giúp trẻ hòa nhập

Đội ngũ trung tâm gồm những người được đào tạo về kế toán, điều dưỡng, sư phạm, công tác xã hội, tâm lý và giáo dục đặc biệt. Người mới được đào tạo thêm về chuyên môn, kỹ năng trước khi trực tiếp hỗ trợ trẻ. Trung tâm cũng tổ chức tập huấn nội bộ hằng tuần và phối hợp với các cá nhân, tổ chức bên ngoài để nâng cao nghiệp vụ.

Để phụ huynh yên tâm, trung tâm tạo điều kiện theo dõi camera trong suốt thời gian trẻ ở lớp, đồng thời thường xuyên trao đổi, tiếp nhận ý kiến gia đình. Với phụ huynh ở nước ngoài, trung tâm vẫn hỗ trợ xem camera và trao đổi qua điện thoại dù lệch múi giờ.

Bà Huỳnh Thị Thương, mẹ bé Vương Huỳnh Thi ở phường Bến Tre, tỉnh Vĩnh Long, cho biết con sinh ra chỉ nặng 1,8kg, đến 4 tuổi vẫn chưa biết nói và thường xuyên lăng xăng. Sau hai tháng học tại trung tâm, bé điềm tĩnh hơn và bắt đầu nói được. Gia đình thuộc diện hộ nghèo nên bé được giảm 50% học phí.

"Thời gian con học ở trung tâm, gia đình xem camera, thấy các thầy cô dạy trẻ nên rất ưng ý", bà Thương nói.

Sau nhiều năm hoạt động, trung tâm đã hỗ trợ hàng trăm trẻ phát triển ngôn ngữ, trong đó nhiều em hòa nhập vào trường mầm non. Từ trụ sở chính và các cơ sở tại Bến Tre trước đây, trung tâm phát triển thêm ba cơ sở ở Vĩnh Long và một cơ sở tại Trà Vinh trước đây, với 34 chuyên viên.

Theo cô Nguyễn Thị Kim Phượng, mỗi trẻ cần được xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp với đặc điểm, thế mạnh và bản sắc văn hóa gia đình. Sự chia sẻ, phối hợp của phụ huynh giúp trung tâm hiểu rõ hơn về từng em, qua đó nâng cao hiệu quả can thiệp.

Trung tâm tiếp tục kết hợp kiến thức nhiều chuyên ngành, nghiên cứu ứng dụng tâm lý học và khoa học giáo dục để hỗ trợ trẻ phát triển tốt nhất trong khả năng của mình.

Cô Phượng nhấn mạnh: "Nhân tố quan trọng nhất để rút ngắn thời gian giúp trẻ hòa nhập là sự phối hợp chặt chẽ và hợp tác từ phía gia đình trẻ".

Các cô là những người có tình yêu trẻ vô bờ bến, sự kiên nhẫn và sự sáng tạo không ngừng vì những tiếng ê a đầu tiên cho những trẻ chậm nói.