Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vừa nâng dự báo tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu trong năm 2026 lên 3,9%, cao hơn gấp hai lần so với mức được đưa ra trước đó. Sự điều chỉnh này phần nào gây bất ngờ bởi thời gian qua, thương mại toàn cầu trải qua không ít sóng gió khi chịu tác động nặng nề từ những “cơn gió ngược” như khủng hoảng năng lượng, tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng, chi phí logistics leo thang do xung đột Trung Đông.
Theo WTO, trong nửa đầu năm 2026, nhu cầu đối với các sản phẩm phục vụ phát triển AI như thiết bị bán dẫn và máy chủ chiếm tới 47% mức tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu. Kim ngạch thương mại của các mặt hàng này đã tăng 67% so với mức cùng kỳ năm 2025.
Xu hướng đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI đã trở thành động lực then chốt giúp nền kinh tế thế giới tăng cường sức chống chịu trước những thách thức liên tiếp ập tới, bù đắp phần nào tác động tiêu cực từ tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng do xung đột.
Tuy nhiên, nhìn từ một khía cạnh khác, xu hướng này cũng có thể đặt ra rủi ro đối với hệ thống tài chính toàn cầu, những khoản tiền khổng lồ liên tiếp được đổ vào các trung tâm dữ liệu, chip AI và mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới. Tốc độ đầu tư quá nhanh làm dấy lên lo ngại về nguy cơ hình thành “bong bóng” AI.
Các chuyên gia cho rằng, điều đáng lo ngại không nằm ở bản thân công nghệ AI mà ở tốc độ và quy mô của dòng tiền đầu tư. Nếu lợi nhuận thực tế không theo kịp kỳ vọng, nguy cơ xảy ra một đợt điều chỉnh mạnh là hoàn toàn có thể, đặt các doanh nghiệp trước rủi ro lớn về mặt tài chính.
Trong bối cảnh đó, khả năng nhu cầu về AI đảo chiều là kịch bản cần được theo dõi sát sao trong thời gian tới, nhất là đối với những nền kinh tế có độ mở lớn và tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ cao. Nếu xu hướng tăng trưởng toàn cầu nhờ làn sóng AI tiếp tục được duy trì, những nước này sẽ giành lợi thế trên đường đua phát triển.
Tuy nhiên, IMF cho rằng, các chính phủ cũng cần kiểm soát rủi ro và chuẩn bị phương án ứng phó trong trường hợp các khoản đầu tư AI không mang lại hiệu quả như kỳ vọng.
Dù mở ra nhiều cơ hội phát triển, song “cơn sốt” AI trên phạm vi toàn cầu cũng tiềm ẩn nguy cơ nới rộng hố sâu bất bình đẳng giữa các quốc gia. Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva nhận định, làn sóng phát triển AI đang tạo ra một cú huých tăng trưởng, nhưng cho đến nay thành quả này mới chỉ giới hạn ở một số ít quốc gia.
Các nước có thu nhập cao, vốn sở hữu cơ sở hạ tầng công nghệ phát triển cùng nguồn nhân lực chất lượng tốt, là đối tượng hưởng lợi nhiều hơn cả từ làn sóng AI.
Việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng AI không chỉ giúp những nước này gia tăng sản xuất, thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ, mà còn củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ở chiều ngược lại, những nền kinh tế kém phát triển hơn có nguy cơ bị bỏ lại phía sau, do thiếu hụt hạ tầng số, nguồn vốn và nhân lực công nghệ cao.
Giới chuyên gia kêu gọi các chính phủ nhanh chóng xây dựng môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, phát triển hạ tầng số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để thích ứng với những thay đổi của công nghệ, giành lợi thế trong cuộc đua phát triển trong những thập niên tới.
NGUYỄN HÀ