Sau hơn một tháng phát động, cuộc thi thiết kế xe điện thông minh AVES Future Mobility Challenge 2026 ghi nhận 1.118 bài dự thi từ 993 cá nhân và đội thi. Không chỉ gây chú ý bởi số lượng, cuộc thi còn cho thấy những cách tiếp cận đa dạng đối với phương tiện giao thông tương lai, từ ý tưởng của cụ bà 84 tuổi, những thiết kế của thế hệ trẻ đến các mô hình được tạo hình bằng đất nặn, khung nhôm và công nghệ 3D.
Khi sáng tạo không có giới hạn tuổi tác
Một chiếc xe máy điện có mái che lấy cảm hứng từ chiếc nón lá Việt Nam là ý tưởng mà bà Nguyễn Thị Thu Thủy, sinh năm 1942, ở Đồng Tháp, gửi đến cuộc thi thiết kế xe máy điện thông minh AVES Future Mobility Challenge 2026.
Ở tuổi 84, bà Thủy là thí sinh lớn tuổi nhất của cuộc thi, với hai bài dự thi. Điều đáng chú ý là bà không có nền tảng chuyên môn về kỹ thuật cơ khí hay thiết kế công nghiệp. Ý tưởng xuất phát từ chính những trải nghiệm trong cuộc sống thường ngày.
Sau khi nghe con trai giới thiệu về cuộc thi, bà Thủy đã nghĩ đến một chiếc xe điện có khả năng che nắng, che mưa cho người điều khiển. Phần mái che được hình dung theo dáng nón lá, kết hợp một biểu tượng văn hóa quen thuộc với phương tiện giao thông hiện đại.
Ban đầu, thể lệ AVES Future Mobility Challenge 2026 quy định người tham gia không quá 80 tuổi. Tuy nhiên, thay vì loại bài dự thi vì lý do tuổi tác, AVES quyết định điều chỉnh thể lệ, mở rộng giới hạn độ tuổi để chào đón thí sinh 84 tuổi tham gia cuộc thi.
Thiết kế mang tên Aves Nonla hiện mới dừng ở cấp độ ý tưởng và còn nhiều vấn đề kỹ thuật cần nghiên cứu để có thể hiện thực hóa. Tuy nhiên, câu chuyện của tác giả cho thấy một khía cạnh đáng quan tâm: những đổi mới trong thiết kế sản phẩm có thể bắt đầu từ việc nhận diện một nhu cầu rất cụ thể của người sử dụng, chứ không nhất thiết từ công nghệ phức tạp.
Bên cạnh nhóm người cao tuổi, cuộc thi ghi nhận 17 thí sinh sinh năm 2010, cùng ở độ tuổi 16. Khoảng cách 68 năm giữa thí sinh trẻ nhất và lớn tuổi nhất là một điểm nhấn đáng chú ý của sân chơi sáng tạo này.
Nếu thế hệ cao tuổi có lợi thế từ kinh nghiệm sống, sự am hiểu những bất tiện trong sinh hoạt và nhu cầu di chuyển hằng ngày, thì người trẻ trưởng thành trong môi trường công nghệ số có điều kiện tiếp cận sớm với các công cụ mô phỏng, thiết kế và trí tuệ nhân tạo.
Hai thế hệ khác nhau về trải nghiệm, kỹ năng và phương pháp thể hiện nhưng cùng hướng tới một câu hỏi: Phương tiện giao thông trong tương lai cần thay đổi như thế nào để phục vụ con người tốt hơn?
Theo thông tin từ Ban tổ chức, sau thời gian nhận bài từ 21/9 đến 27/10, AVES Future Mobility Challenge 2026 tiếp nhận 1.118 bài dự thi của 993 thí sinh hoặc đơn vị dự thi, gồm 932 cá nhân và 61 đội thi.
Đáng chú ý, thành phần dự thi không giới hạn ở các nhà thiết kế chuyên nghiệp hay kỹ sư. Những người hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, nghệ thuật và các ngành nghề khác cũng tham gia với góc nhìn riêng.
Tiến sĩ Trần Thế Trung, hiện công tác tại FPT, là thí sinh có số lượng bài tham gia nhiều nhất với bốn bài, gồm ba bài cá nhân và một bài nhóm. Thay vì chỉ tập trung vào kiểu dáng, các đề xuất của ông hướng đến mở rộng công năng của xe máy điện, như thiết kế khoang bảo vệ người ngồi, trang bị điều hòa và kết hợp phương tiện với giải pháp giao hàng bằng thiết bị bay không người lái.
Những ý tưởng này vẫn cần được đánh giá về tính khả thi kỹ thuật, chi phí và yêu cầu an toàn, nhưng cho thấy cách tiếp cận thiết kế phương tiện từ góc nhìn liên ngành, kết hợp kỹ thuật, công nghệ và nhu cầu sử dụng.
Cuộc thi còn ghi nhận sự tham gia của ca sĩ Trần Hoài Phong với bản thiết kế kết hợp xe máy điện hai bánh với cabin kín và hệ thống hai bánh phụ tự động triển khai theo tốc độ, thu gọn khi chạy nhanh. Thiết kế ba bộ pin mô-đun hướng đến thay pin nhanh, giảm thời gian chờ sạc.
Sự xuất hiện của những thí sinh ngoài lĩnh vực kỹ thuật cho thấy thiết kế phương tiện không đơn thuần là công việc tạo ra một cấu trúc máy móc, mà còn gắn với thẩm mỹ, trải nghiệm và lối sống.
Từ đất nặn, khung nhôm đến thiết kế 3D
Trong bối cảnh các phần mềm thiết kế và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phổ biến, một điểm thú vị tại AVES Future Mobility Challenge 2026 là sự đa dạng trong cách các tác giả thể hiện ý tưởng.
Không phải tất cả thí sinh đều bắt đầu bằng bản vẽ trên máy tính. Một số lựa chọn những phương pháp tạo hình thủ công để từng bước chuyển ý tưởng thành mô hình trực quan.
Thí sinh Ngô Đức Tuấn lựa chọn đất nặn làm vật liệu tạo hình mẫu xe máy điện. Đất nặn là phương tiện quen thuộc trong quá trình nghiên cứu hình khối, giúp người thiết kế có thể quan sát trực tiếp tỷ lệ, bề mặt và đường nét của một sản phẩm. So với việc chỉ phác thảo trên giấy, mô hình vật lý cho phép tiếp cận thiết kế trong không gian ba chiều, từ đó thuận lợi hơn khi đánh giá tổng thể tạo dáng.
Một cách thể hiện khác được thí sinh Mai Sỹ Xuân Lâm sử dụng trong bài dự thi là dựng mô hình xe với khung nhôm. Việc sử dụng kết cấu khung giúp hình dung rõ hơn về hình dáng tổng thể và mối quan hệ giữa các bộ phận. Dù chưa đồng nghĩa với việc đã hoàn thiện một nguyên mẫu có khả năng vận hành, phương pháp này cho thấy nỗ lực đưa ý tưởng ra khỏi phạm vi hình ảnh minh họa.
Trong khi đó, các thí sinh Trần Văn Dũng và Phạm Nguyễn Nhật Khang lựa chọn tự xây dựng mô hình bằng công cụ thiết kế 3D mà không sử dụng AI.
Các cách tiếp cận khác nhau, từ tạo hình thủ công đến mô hình hóa kỹ thuật số, phản ánh tính đa dạng của hoạt động thiết kế công nghiệp.
Một ý tưởng có thể được khởi đầu từ nét phác tay, được phát triển bằng vật liệu đơn giản, sau đó chuyển sang bản vẽ kỹ thuật số, mô phỏng và thử nghiệm. Điều quan trọng không nằm ở việc sử dụng công cụ nào, mà ở khả năng giải quyết vấn đề, phát triển ý tưởng một cách nhất quán và đáp ứng những yêu cầu thực tế của sản phẩm.
Trong trường hợp xe máy điện, một thiết kế có hình thức hấp dẫn vẫn phải được xem xét trên nhiều phương diện như kết cấu, khối lượng, bố trí pin, độ ổn định khi vận hành, khả năng bảo dưỡng, chi phí sản xuất và mức độ an toàn. Đó cũng là ranh giới giữa một ý tưởng thiết kế giàu sức tưởng tượng với một phương án có khả năng phát triển thành sản phẩm thương mại.
AI mở rộng cơ hội sáng tạo, nhưng không thay thế tư duy thiết kế
Một yếu tố đáng chú ý khác của AVES Future Mobility Challenge 2026 là việc cho phép thí sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phát triển và minh họa ý tưởng theo quy định của cuộc thi.
Sự xuất hiện của các công cụ AI tạo sinh đang làm thay đổi đáng kể quá trình hình thành ý tưởng trong nhiều lĩnh vực sáng tạo, trong đó có thiết kế công nghiệp.
Với khả năng chuyển đổi mô tả bằng ngôn ngữ thành hình ảnh, đề xuất nhiều biến thể tạo dáng hoặc hỗ trợ trực quan hóa sản phẩm, AI giúp những người chưa được đào tạo chuyên sâu về thiết kế có thêm phương tiện thể hiện suy nghĩ của mình.
Điều này có ý nghĩa đối với các sân chơi mở, nơi người tham gia có thể là học sinh, sinh viên, người lao động ở nhiều ngành nghề hoặc những người yêu thích công nghệ nhưng không thành thạo phần mềm thiết kế chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, việc tạo ra một hình ảnh đẹp bằng AI không đồng nghĩa với việc đã hoàn thành quy trình thiết kế một sản phẩm kỹ thuật.
Các hình ảnh do AI tạo ra có thể chưa bảo đảm tính thống nhất về kết cấu, kích thước, tỷ lệ hoặc nguyên lý hoạt động. Một phương tiện được minh họa có vẻ hợp lý về ngoại hình vẫn có thể đặt ra những khó khăn lớn về chế tạo, vận hành hay tuân thủ các yêu cầu an toàn.
Bởi vậy, công nghệ AI phù hợp hơn với vai trò công cụ hỗ trợ nghiên cứu và phát triển phương án, trong khi việc đánh giá, lựa chọn, kiểm chứng và hoàn thiện thiết kế vẫn cần kiến thức chuyên môn cùng năng lực sáng tạo của con người.
Việc cùng lúc xuất hiện các tác phẩm sử dụng AI và những mô hình được thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp truyền thống tại cuộc thi cũng cho thấy một thực tế: công nghệ mới đang mở rộng khả năng tham gia sáng tạo, nhưng không làm mất đi giá trị của kỹ năng tạo hình, tư duy kỹ thuật và trải nghiệm thực tế.
Từ ý tưởng sáng tạo đến sản phẩm phục vụ người Việt
Theo Ban tổ chức, AVES Future Mobility Challenge 2026 hướng tới tìm kiếm những thiết kế xe máy điện thông minh, phù hợp nhu cầu và thói quen di chuyển của người Việt, đồng thời kết hợp các yếu tố thẩm mỹ, công năng, sáng tạo và tính khả thi.
Cuộc thi do Công ty Cổ phần Công nghệ và Năng lượng xanh AVES tổ chức gồm hai hạng mục chính là Thiết kế Ứng dụng và Thiết kế Ý tưởng, cùng giải bình chọn cộng đồng.
Trong đó, hạng mục Thiết kế Ứng dụng hướng tới những phương án có quá trình nghiên cứu và phát triển tương đối đầy đủ, từ phác thảo, bản vẽ 2D, 3D đến định hướng vật liệu, công năng và trải nghiệm người dùng. Hạng mục Thiết kế Ý tưởng mở ra cơ hội tham gia cho những người chưa có nền tảng thiết kế chuyên nghiệp nhưng sở hữu đề xuất sáng tạo về phương tiện tương lai.
Cách phân chia này cho phép tiếp nhận những ý tưởng ở các mức độ hoàn thiện khác nhau, đồng thời đặt ra yêu cầu đánh giá phù hợp với đặc điểm từng nhóm tác phẩm.
Ở góc độ phát triển sản phẩm, bài toán thiết kế xe máy điện cho thị trường Việt Nam không đơn thuần là tạo ra một phương tiện chạy bằng điện thay thế xe sử dụng động cơ đốt trong.
Điều kiện khí hậu, mật độ giao thông, đặc điểm đường phố, nhu cầu chở người và hàng hóa, khả năng tiếp cận hạ tầng sạc cũng như chi phí sử dụng đều là những yếu tố cần được tính đến.
Một chiếc xe được thiết kế phù hợp với nhu cầu di chuyển thường ngày có thể không cần sở hữu những tính năng quá phức tạp, nhưng phải đáp ứng được yêu cầu về sự thuận tiện, độ bền, an toàn và khả năng sử dụng lâu dài.
Những đề xuất mới về cấu trúc phương tiện, không gian sử dụng hay công nghệ tích hợp cũng có thể mở ra hướng nghiên cứu cho các dòng sản phẩm chuyên biệt.
Theo Ban tổ chức, những tác phẩm phù hợp có thể được AVES xem xét tiếp tục nghiên cứu, phát triển thành sản phẩm thực tế trên cơ sở thỏa thuận với tác giả.
Từ ngày 28/10, sau khi kết thúc thời gian nhận bài, cuộc thi bước vào giai đoạn đánh giá của Hội đồng Giám khảo và bình chọn cộng đồng. Theo kế hoạch, 10 bài thi được lựa chọn sẽ trực tiếp trình bày ý tưởng trước Hội đồng Giám khảo tại AVES.
Các tác giả không chỉ giới thiệu sản phẩm bằng hình ảnh mà còn có cơ hội giải thích quá trình hình thành ý tưởng, những đặc điểm nổi bật cũng như khả năng phát triển thành sản phẩm thực tế.
Cuộc thi có tổng giá trị giải thưởng 265 triệu đồng, trong đó 175 triệu đồng là tiền mặt. Giải cao nhất của hạng mục Thiết kế Ứng dụng trị giá 100 triệu đồng, gồm 60 triệu đồng tiền mặt và phiếu mua xe điện AVES trị giá 40 triệu đồng.
Kết quả dự kiến được công bố và trao giải ngày 5/12/2026 trong khuôn khổ sự kiện về phương tiện giao thông tại Hà Nội.
THẢO LÊ