Sau 16 năm thực thi, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã bộc lộ những hạn chế, đòi hỏi phải đổi mới phương thức quản lý theo hướng chủ động hơn. Thay vì chỉ phát hiện vi phạm khi sự việc đã xảy ra, dự thảo Luật sửa đổi hướng tới nhận diện nguy cơ sớm, kiểm tra đúng trọng tâm, truy xuất nhanh và xử lý kịp thời.
Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Chu Quốc Thịnh cho biết, dự thảo Luật xây dựng 4 nhóm chính sách trọng tâm, đồng thời định hướng hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương.
Bốn nhóm chính sách gồm: Quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng; cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và các loại hình cung cấp suất ăn tập thể.
Kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ khâu đầu vào
Một trong những thay đổi quan trọng của dự thảo là kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ điểm đầu của chuỗi cung ứng, thay vì chờ đến khi sản phẩm ra thị trường mới giám sát nguy cơ. Các yêu cầu về an toàn được đặt ra từ khâu nguyên liệu, thực phẩm sau thu hoạch, đánh bắt, khai thác, giết mổ. Đồng thời, dự thảo chú trọng điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất, kinh doanh tại các cơ sở, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.
đến khi sản phẩm tới tay người tiêu dùng.
Theo TS. Chu Quốc Thịnh, định hướng này không chỉ góp phần giải quyết tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ giữa Bộ Y tế với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong quản lý khâu sản xuất ban đầu, mà còn bảo đảm kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt từ đầu vào đến khi sản phẩm tới tay người tiêu dùng.
Phạm vi kiểm soát bao gồm các yếu tố đầu vào như giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm; cùng các hoạt động sơ chế ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, thu hoạch, thu gom và giết mổ.
Đổi mới phương thức quản lý theo từng nhóm thực phẩm
Dự thảo Luật sửa đổi quy định phương thức quản lý phù hợp với từng nhóm thực phẩm trên cơ sở phân loại sản phẩm.
Theo đó, phần lớn sản phẩm thực hiện công bố tiêu chuẩn sản phẩm theo hình thức tự công bố và chịu sự kiểm tra sau khi đưa ra thị trường. Sau khi nộp hồ sơ công bố theo đúng quy định, tổ chức, cá nhân được quyền sản xuất, kinh doanh sản phẩm.
Một nhóm nhỏ sản phẩm có tính chất đặc thù, như sản phẩm có khuyến cáo về sức khỏe cộng đồng, có kỹ thuật sản xuất phức tạp hoặc dành cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người bệnh..., thuộc diện đăng ký công bố sản phẩm.
Dự thảo được xây dựng theo hướng hạn chế phát sinh thêm nhóm sản phẩm phải đăng ký công bố so với quy định trước đây, nhằm tránh xáo trộn trong quá trình thực thi của doanh nghiệp.
Đối với các sản phẩm không tiêu chuẩn hóa, có vòng đời ngắn như thực phẩm tươi sống, rau, củ, quả..., dự thảo quy định miễn đăng ký bản công bố sản phẩm và miễn công bố sản phẩm, phù hợp với tình hình thực tiễn.
Số hóa dữ liệu, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc
Để kiểm soát nguy cơ trong toàn bộ chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm tra thực phẩm trên thị trường, việc xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, có khả năng kết nối và chia sẻ giữa các bộ, ngành là yêu cầu quan trọng. Đây cũng là nội dung trọng tâm của nhóm chính sách thứ ba về số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông.
Dự thảo Luật đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ thông qua hệ thống thông tin thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Hệ thống dự kiến tích hợp thông tin về các cơ sở kinh doanh thực phẩm và toàn bộ vòng đời của thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, kinh doanh, lưu thông trên thị trường đến khi được sử dụng.
Việc kết nối dữ liệu nhằm phục vụ công tác quản lý, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và nâng cao khả năng kiểm soát nguy cơ trong các khâu của chuỗi cung ứng thực phẩm.
Bên cạnh sản xuất, chế biến và lưu thông, thức ăn đường phố và các cơ sở cung cấp suất ăn tập thể là những mắt xích cần được chú trọng do thực phẩm được chế biến, phục vụ trực tiếp cho nhiều người. Vì vậy, dự thảo Luật dành riêng một nhóm chính sách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đối với các loại hình này.
Theo đó, dự thảo tăng cường trách nhiệm của người kinh doanh thức ăn đường phố, đơn vị cung cấp suất ăn tập thể và chính quyền địa phương trong công tác quản lý, giám sát, phối hợp liên ngành. Trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm cũng được đặt ra đối với các tổ chức, cá nhân cung cấp suất ăn tập thể và tổ chức bếp ăn tập thể không nhằm mục đích kinh doanh, như bếp ăn tập thể của công an, quân đội.
Một nội dung mới được đề cập rõ hơn trong dự thảo là trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử và các nền tảng số. Dự thảo quy định trách nhiệm của người bán, đơn vị quản lý nền tảng thương mại điện tử trung gian và cơ sở giao đồ ăn trực tuyến, hướng tới tăng cường quản lý an toàn thực phẩm từ sản xuất, chế biến, lưu thông truyền thống đến kinh doanh trực tuyến và giao hàng.
Dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.