Những thửa ruộng bậc thang trên đảo núi lửa

Nguồn ảnh: Dân Trí

(Dân trí) - Người dân đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) dùng đá núi lửa bao quanh những thửa ruộng bậc thang để trồng hành, tỏi. Cách làm này giúp giữ đất không bị cuốn trôi cũng như chắn gió cho cây trồng.

Đặc khu Lý Sơn cách đất liền của tỉnh Quảng Ngãi khoảng 17 hải lý. Hòn đảo này được hình thành từ quá trình phun trào của núi lửa. Dung nham núi lửa phong hóa tạo nên nền đất đỏ bazan chứa nhiều khoáng chất. Đất này phù hợp với nhiều loại cây trồng, đặc biệt là hành, tỏi.

Mỗi năm nông dân đặc khu Lý Sơn trồng một vụ tỏi và 3 vụ hành. Khu vực sát chân núi có độ dốc lớn được người dân cải tạo thành ruộng bậc thang để canh tác. Ngoài phục vụ sản xuất nông nghiệp, những thửa ruộng bậc thang còn là hình ảnh đẹp, tạo ấn tượng với du khách khi đến hòn đảo này.

Những thửa ruộng bậc thang trên đảo núi lửa - 1 — Ruộng bậc thang trồng hành, tỏi ở đảo Lý Sơn (Ảnh: Quốc Triều).

Ông Nguyễn Văn Bình (đặc khu Lý Sơn) sở hữu thửa ruộng bậc thang rộng 400m2. Thửa ruộng đã có từ thời cha, ông của ông Bình. Trải qua thời gian, ông tiếp tục gia cố các bờ đá để bảo vệ đất trồng hành, tỏi. Bờ của các thửa ruộng bậc thang được xây dựng từ đá núi lửa.

Các viên đá được sắp chồng lên nhau cao 20-40cm, tạo thành ranh giới phân chia các thửa ruộng. Có nhiều người xây dựng bờ đá cao đến 0,5-1m, để chắn gió bảo vệ hoa màu.

“Khu vực này nằm sát núi lửa đã tắt nên có độ dốc cao do đó phải làm ruộng bậc thang để giữ đất. Đá núi lửa được dùng để đắp bờ, nhiều người còn tạo thành tường đá rất cao nhằm chắn gió từ biển”, ông Bình cho biết.

Những thửa ruộng bậc thang trên đảo núi lửa - 2 — Người dân phủ một lớp cát biển lên mặt ruộng để trồng hành, tỏi (Ảnh: Quốc Triều).

Theo bà Đặng Thị Lý (đặc khu Lý Sơn), 40-50 năm trước người dân Lý Sơn bắt đầu mở rộng diện tích đất trồng hành, tỏi và các loại hoa màu khác. Lúc đầu các loại nông sản chỉ được trồng ở những thửa đất bằng phẳng. Người dân dùng đá để đánh dấu ranh giới của từng thửa ruộng. Về sau nhu cầu canh tác tăng lên, người dân dần mở rộng diện tích trồng trọt ở khu vực gần đồi, núi có độ dốc lớn.

“Ở khu vực này phải làm ruộng bậc thang. Người dân dùng đá núi lửa bao quanh bờ ruộng để giữ đất, giữ nước cho các thửa ruộng”, bà Lý cho biết.

Các thửa ruộng bậc thang có bờ đá cao còn giúp chắn gió cho cây trồng. Ở những thửa ruộng khác, người dân phải tốn chi phí mua lưới bao quanh ngăn gió ảnh hưởng đến cây trồng.

Những thửa ruộng bậc thang trên đảo núi lửa - 3 — Bờ đá giúp chắn gió cho cây trồng (Ảnh: Quốc Triều).

Theo ông Võ Trí Thời, Phó phòng Kinh tế đặc khu Lý Sơn, đặc khu có 300ha đất nông nghiệp, trong đó có một phần diện tích nằm gần đồi, núi được người dân cải tạo thành ruộng bậc thang để sản xuất.

Người dân Lý Sơn chủ yếu trồng hành, tỏi, trong đó tỏi là loại nông sản chủ lực của địa phương. Do điều kiện thổ nhưỡng khá đặc biệt nên tỏi Lý Sơn có chất lượng cao, được người tiêu dùng ưa chuộng. Tuy nhiên, nhiều năm qua giá tỏi bấp bênh khiến người nông dân lo lắng.

Trải qua nhiều thế hệ, nông dân tại đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), hòn đảo nằm cách đất liền khoảng 17 hải lý, đã kiến tạo nên những thửa ruộng bậc thang độc đáo trên nền đất đỏ bazan phong hóa từ dung nham núi lửa. Với khoảng 300 ha đất nông nghiệp, việc mở rộng canh tác ra các vùng chân núi dốc cách đây 40 đến 50 năm đã buộc người dân sáng tạo phương thức đắp bờ bằng đá núi lửa. Những bức tường đá cao từ 20 cm đến 1 m này không chỉ giữ đất, giữ nước hiệu quả mà còn tạo nên khung cảnh trữ tình ấn tượng đối với du khách. Giải pháp sử dụng nguồn vật liệu tự nhiên tại chỗ đem lại giá trị kinh tế lẫn kỹ thuật vượt trội cho nghề trồng hoa màu địa phương. Bờ đá núi lửa đóng vai trò như lá chắn tự nhiên ngăn các luồng gió biển khốc liệt, giúp người dân tiết kiệm đáng kể chi phí mua lưới bảo vệ so với các chân ruộng bằng phẳng. Trên bề mặt ruộng, lớp cát biển được phủ tỉ mỉ nhằm tạo điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của hành và tỏi. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng đặc thù cùng kỹ thuật canh tác bản địa khéo léo, thương hiệu tỏi Lý Sơn đã khẳng định được chất lượng vượt trội và nhận được sự ưa chuộng rộng rãi từ người tiêu dùng. Dù mỗi năm nông dân duy trì sản xuất đều đặn một vụ tỏi và ba vụ hành, hoạt động canh tác nơi đây vẫn đối mặt với không ít thách thức. Sự bấp bênh về giá cả nông sản trong nhiều năm qua tiếp tục là bài toán khó, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hộ gia đình trên đảo.