Những vấn đề có thể đốt nóng thượng đỉnh Mỹ - Trung

Tổng thống Donald Trump sẽ tiếp đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Mỹ trong tuần này. Đây là cuộc gặp thượng đỉnh thứ hai trong năm nay giữa lãnh đạo hai cường quốc hàng đầu thế giới, sau chuyến công du của ông Trump tới Bắc Kinh hồi tháng 5.

Trong chuyến thăm đầu tiên tới Nhà Trắng sau hơn một thập kỷ, ông Tập nhiều khả năng sẽ cùng ông Trump nỗ lực tìm kiếm sự ổn định cho mối quan hệ song phương đang chịu nhiều sức ép, với nhiều chủ đề nóng dự kiến được thảo luận trong cuộc gặp ngày 24/9.

Cuộc chiến thuế quan

Giới quan sát tài chính quốc tế sẽ theo dõi sát sao khả năng Mỹ và Trung Quốc gia hạn thỏa thuận đình chiến thuế quan, vốn được hai lãnh đạo nhất trí sau cuộc gặp bên lề hội nghị APEC tại Hàn Quốc vào tháng 10/2025 và dự kiến hết hạn vào ngày 10/11.

Thỏa thuận này đã giúp tạm dừng cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, vốn từng đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu bằng các đòn thuế đáp trả lẫn nhau vượt mốc 100%.

Trong cuộc họp báo ở New York ngày 20/9, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết đã thảo luận với các quan chức Trung Quốc và hai bên đang "chuẩn bị nền tảng" cho cuộc gặp thành công giữa hai lãnh đạo, đồng thời lưu ý rằng hai nước đã "đưa vào vận hành" một Ủy ban Thương mại có thể "tạo ra điểm tựa cân bằng cho mối quan hệ".

Danh sách các mặt hàng "không nhạy cảm" nhiều khả năng sẽ bao gồm hàng tiêu dùng và công nghệ thấp từ Trung Quốc, cùng các sản phẩm năng lượng, nông nghiệp và y tế từ Mỹ, ông nói.

"Một nhóm tương đối nhỏ hàng hóa Mỹ và Trung Quốc có thể được giao thương theo cách cân bằng, không nhạy cảm, để chúng ta có thể coi chúng là một nhóm riêng biệt khi các biện pháp thương mại được đưa ra trong tương lai", ông Greer chia sẻ.

Mỹ và Trung Quốc đã và đang nỗ lực giảm thuế đối với các sản phẩm năng lượng và nông nghiệp của Mỹ, một phần trong sáng kiến cắt giảm rào cản đối với lượng hàng hóa trị giá 30 tỷ USD từ mỗi bên theo cơ chế của Ủy ban Thương mại được khởi xướng vào đầu năm nay.

Các nhà kinh tế đang chờ đợi tiến triển trong nỗ lực cắt giảm thuế này trong cuộc gặp giữa hai lãnh đạo, động thái mà Bắc Kinh có thể dễ dàng thực hiện nhất bằng cách hạ thuế đối với nông sản nhập khẩu từ Mỹ.

Thương vụ máy bay Boeing

Tổng thống Trump muốn đạt những thành quả thương mại cụ thể trước cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11, đặc biệt là các hợp đồng mua sắm quy mô lớn với máy bay Boeing.

Các nguồn tin nói với Reuters rằng một phái đoàn doanh nghiệp lớn sẽ tháp tùng ông Tập trong chuyến thăm, tương tự năm 2015, khi Trung Quốc ký thỏa thuận trị giá 38 tỷ USD mua 300 máy bay Boeing.

Sau hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5, Bắc Kinh tuyên bố sẽ mua thêm 200 chiếc, còn phía Boeing đánh giá đây mới chỉ là "đợt giao hàng đầu tiên" của một thương vụ tiềm năng lớn hơn nhiều.

Trung Quốc đã đàm phán với Boeing trong thời gian dài về thương vụ mà các nguồn tin trong ngành cho rằng có thể gồm 500 máy bay 737 MAX cùng hàng chục máy bay thân rộng. Thỏa thuận này bị đình trệ nhiều năm do ông Trump từng đe dọa hạn chế Trung Quốc tiếp cận các linh kiện động cơ quan trọng.

Bắc Kinh cũng dự kiến thúc đẩy Mỹ hoãn áp dụng các quy định cấm hàng nghìn doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến từ Mỹ. Trong khi đó, Washington muốn Bắc Kinh nới lỏng quy định về xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản quan trọng, vốn được dùng trong nhiều ngành công nghệ cao, từ sản xuất ôtô, máy bay đến quốc phòng.

Xung đột Iran

Hai lãnh đạo cũng dự kiến thảo luận về xung đột Iran, cuộc chiến mà ông Trump đã phát động cùng với Israel hồi cuối tháng 2.

Trung Quốc duy trì quan hệ chặt chẽ với Iran và là bên nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất của Tehran. Washington cho rằng ông Tập có khả năng gây sức ép với Tehran để chấp nhận thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến, nhưng không có nhiều dấu hiệu cho thấy Trung Quốc sẽ làm vậy.

Reuters tháng trước dẫn các nguồn giấu tên cho biết Trung Quốc đang duy trì dòng chảy thương mại trị giá hàng tỷ USD cho Iran, bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói họ không biết về hoạt động này.

Khi công bố chiến dịch "cô lập kinh tế" nhắm vào Iran tháng trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent chỉ dừng lại ở việc cảnh báo các nước về hậu quả của việc tiếp tục giao thương với Tehran, nhưng chưa áp lệnh trừng phạt các ngân hàng Trung Quốc.

Sau cuộc gặp với Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong ở New York vào cuối tuần trước, Bộ trưởng Bessent cho biết hai bên đã có những trao đổi "rất thành công" về các vấn đề như thương mại, đầu tư và trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng không đề cập đến Iran. Ông Bessent trước đó xác nhận ông Trump và ông Tập sẽ tiếp tục thảo luận về quan hệ tài chính giữa Bắc Kinh và Tehran tại hội nghị thượng đỉnh.

Cuối tuần trước, ông Trump bác bỏ thông tin cho rằng Iran đã nhận được ảnh vệ tinh về một căn cứ ở Jordan từ Trung Quốc trước cuộc tấn công hồi tháng 7, vốn khiến 3 binh sĩ Mỹ thiệt mạng.

Trí tuệ nhân tạo

AI được xem là lĩnh vực hợp tác tiềm năng nhờ tầm ảnh hưởng lớn đến an ninh quốc gia, năng lực cạnh tranh kinh tế, sức mạnh quân sự, cũng như những lo ngại chung của cả Mỹ và Trung Quốc về nguy cơ lạm dụng công nghệ này.

"Mỹ đã đề xuất thiết lập một cơ chế thông báo giữa hai nước và chúng tôi muốn có một tầm nhìn chung về các mục tiêu cũng như mối đe dọa chung", ông Bessent cho hay, thêm rằng cơ chế này sẽ được gọi là "Đối thoại AI Mỹ - Trung".

Bộ trưởng Thương mại Mỹ cho biết cơ chế thông báo sẽ dành cho các sự cố an ninh quốc gia, đồng thời nói thêm rằng Mỹ cho rằng việc hướng tới "sự minh bạch hơn giữa hai cường quốc AI hàng đầu thế giới". Đại diện Thương mại Mỹ Greer lưu ý rằng các quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ không nằm trong nghị trình làm việc khi thảo luận về AI.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cuộc cạnh tranh gay gắt giữa hai nước trong lĩnh vực AI có thể khiến hai bên khó đạt được thỏa thuận ngoài những cam kết mang tính biểu tượng, theo Reuters.

Giới lập pháp Mỹ kêu gọi ban hành các quy định mới để kiểm soát AI, trong khi Dario Amodei, giám đốc điều hành công ty AI Anthropic của Mỹ, cảnh báo rằng sự áp đảo của Trung Quốc trong lĩnh vực này có thể đe dọa an ninh của Mỹ.

Truyền thông nhà nước Trung Quốc đã bác bỏ cảnh báo của Amodei khi cho rằng đây là tư duy "thời Chiến tranh Lạnh". Trong khi đó, ông Trump cũng bỏ qua các kêu gọi làm chậm đà phát triển AI và khẳng định mối lo ngại đang bị thổi phồng.

Thanh Tâm (Theo Reuters, AFP, Axios)